Shloka 40
कुरुवंशप्रश्नः—दुःषन्तस्य राजधर्मवर्णनम्
Kuru Lineage Inquiry and the Portrait of King Duḥṣanta’s Rule
निरुक्तमस्य यो वेद सर्वपापै: प्रमुच्यते । भरतानां यतश्नायमितिहासो महाद्भुत:,जो महाभारत नामका यह निरुक्त (व्युत्पत्तियुक्त अर्थ) जानता है, वह सब पापोंसे मुक्त हो जाता है। यह भरतवंशी क्षत्रियोंका महान् और अद्भुत इतिहास है। अतः निरन्तर पाठ करनेपर मनुष्योंको बड़े-से-बड़े पापसे छुड़ा देता है। शक्तिशाली आप्तकाम मुनिवर श्रीकृष्णद्वैपायन व्यासजी प्रतिदिन प्रातःकाल उठकर स्नान-संध्या आदिसे शुद्ध हो आदिसे ही महाभारतकी रचना करते थे। महर्षिने तपस्या और नियमका आश्रय लेकर तीन वर्षोमें इस ग्रन्थको पूरा किया है। इसलिये ब्राह्मणोंको भी नियममें स्थित होकर ही इस कथाका श्रवण करना चाहिये। जो ब्राह्मण श्रीव्यासजीकी कही हुई इस पुण्यदायिनी उत्तम भारती कथाका श्रवण करायेंगे और जो मनुष्य इसे सुनेंगे, वे सब प्रकारकी चेष्टा करते हुए भी इस बातके लिये शोक करने योग्य नहीं हैं कि उन्होंने अमुक कर्म क्यों किया और अमुक कर्म क्यों नहीं किया
niruktam asya yo veda sarvapāpaiḥ pramucyate | bharatānāṃ yataś cāyam itihāso mahādbhutaḥ ||
Vaiśampāyana nói: Ai hiểu được “nirukta” của tác phẩm này—tức ý nghĩa theo ngữ nguyên—thì được giải thoát khỏi mọi tội lỗi. Bởi đây là lịch sử vĩ đại và kỳ diệu của người Bharata; do đó, khi được tụng đọc không ngừng, nó giải thoát con người khỏi cả những lỗi lầm nặng nề nhất.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse asserts the purificatory and transformative power of truly understanding the Mahābhārata—especially its ‘nirukta’ (derivation-based meaning). Such understanding, and by extension disciplined study/recitation, is presented as a means to be freed from moral taint (pāpa) and to gain ethical clarity.
Vaiśampāyana, in the framing narration of the Ādi Parva, praises the Mahābhārata as the wondrous history of the Bharatas and highlights the spiritual benefit of knowing its meaning. The surrounding prose tradition elaborates by commending regular recitation/hearing under purity and vows, and by recalling Vyāsa’s disciplined authorship.