Adhyaya 222

Verse 1

हि 770 08 (0) हि. 7 मी 7 द्वाविशर्त्याधेकद्विशततमो< ध्याय: अग्निदेवका खाण्डववनको जलानेके लिये श्रीकृष्ण और अर्जुनसे सहायताकी याचना करना

Vaiśampāyana nói: Ông đã cất lời với Arjuna và Vāsudeva (Kṛṣṇa) thuộc dòng Sātvata—hai bậc anh hùng lừng danh trong thiên hạ—khi họ đang đứng gần rừng Khāṇḍava.

Verse 2

ब्राह्मणो बहुभोक्तास्मि भुड्जेडपरिमितं सदा । भिक्षे वार्ष्णेयपार्थो वामेकां तृप्तिं प्रयच्छतम्‌

“Ta là một bà-la-môn có sức ăn lớn; ta luôn dùng thức ăn không kể chừng mực. Hỡi Vārṣṇeya (Kṛṣṇa) và Pārtha (Arjuna), hôm nay ta xin bố thí nơi hai người—hãy cho ta được no thỏa một lần, bằng cách đãi ta đến khi mãn nguyện.”

Verse 3

वैशम्पायनजी कहते हैं-जनमेजय! उन ब्राह्मण-देवताने अर्जुन और सात्वतवंशी भगवान्‌ वासुदेवसे

Vaiśampāyana nói: “Hỡi Janamejaya, vị bà-la-môn có thần lực ấy đã ngỏ lời với Arjuna và Vāsudeva Kṛṣṇa—những anh hùng lừng danh khắp thế gian—đang đứng gần rừng Khāṇḍava. Nghe vậy, Kṛṣṇa và người Pāṇḍava đáp: ‘Bạch bà-la-môn, ngài sẽ thỏa mãn với thứ lương thực nào? Chúng tôi sẽ cố sức kiếm đúng thứ ấy cho ngài.’”

Verse 4

एवमुक्त: स भगवाननब्रवीत्‌ तायुभौ ततः । भाषमाणौ तदा वीरौ किमन्नं क्रियतामिति

Được hỏi như thế, Đấng cát tường (Agni) liền nói với hai người. Khi hai vị anh hùng cứ lặp lại: “Nên chuẩn bị món ăn nào cho ngài?”, Thần Lửa đáp họ như sau.

Verse 5

ब्राह्मण उवाच नाहमन्न बुभुक्षे वै पावकं॑ मां निबोधतम्‌ | यदन्नमनुरूपं मे तद्‌ युवां सम्प्रयच्छतम्‌

Vị Bà-la-môn nói: “Thật ra ta không đói thứ lương thực thường tình. Hãy biết ta chính là Thần Lửa (Agni). Vì vậy, hai ngươi chỉ nên dâng cho ta thứ ‘thức ăn’ hợp với bản tính của ta mà thôi.”

Verse 6

इदमिन्द्र: सदा दावं खाण्डवं परिरक्षति । न च शवक्नोम्यहं दग्धुं रक्ष्यमाणं महात्मना,इन्द्र सदा इस खाण्डववनकी रक्षा करते हैं। उन महामनासे सुरक्षित होनेके कारण मैं इसे जला नहीं पाता

Vị Bà-la-môn nói: “Indra luôn bảo hộ khu rừng Khāṇḍava này, không cho lửa thiêu nuốt. Vì được bậc đại hồn ấy che chở, ta không thể đốt cháy nó.”

Verse 7

वसत्यत्र सखा तस्य तक्षक: पन्नग: सदा । सगणस्तत्कृते दावं परिरक्षति वज्ञभूत्‌,इस वनमें इन्द्रका सखा तक्षक नाग अपने परिवारसहित सदा निवास करता है। उसीके लिये वज्रधारी इन्द्र सदा इसकी रक्षा करते हैं

Vị Bà-la-môn nói: “Tại đây có Takṣaka, loài rắn—bạn đồng minh của Indra—cùng đoàn tùy tùng cư trú thường hằng. Vì hắn, Indra, kẻ cầm lôi chùy (vajra), luôn bảo hộ khu rừng này.”

Verse 8

तत्र भूतान्यनेकानि रक्षतेडस्य प्रसड्भतः । तं॑ दिथक्षुर्न शकनोमि दग्धुं शक्रस्य तेजसा

Vị Bà-la-môn nói: “Vì Takṣaka, Indra còn che chở vô số sinh linh khác cư ngụ nơi đây. Bởi uy lực của Śakra (Indra), ta không thể thiêu rụi khu rừng này—dẫu lòng ta luôn khao khát đốt cháy nó.”

Verse 9

स मां प्रज्वलितं दृष्टवा मेघाम्भोभि: प्रवर्षति । ततो दग्धुं न शकनोमि दिशधक्षुर्दावमीप्सितम्‌

Vị Bà-la-môn nói: “Thấy ta bùng cháy, ngài khiến mây đổ mưa như trút. Vì thế, dẫu ta khao khát thả ngọn lửa lan khắp bốn phương để thiêu rụi rừng Khāṇḍava này, ta vẫn không thể dùng lửa mà nuốt trọn nó.”

Verse 10

स युवाभ्यां सहायाभ्यामस्त्रविदभ्यां समागत: । दहेयं खाण्डवं दावमेतदन्नं वृतं मया

Vị Bà-la-môn nói: “Ta đã đến với hai người, những trợ thủ của ta, bậc tinh thông võ khí và huyền thuật binh khí. Nhờ sự trợ giúp của hai người, ta muốn thiêu rụi rừng Khāṇḍava. Đó chính là ‘lương thực’ ta cầu xin và đã chọn.”

Verse 11

युवां हुदकधारास्ता भूतानि च समन्तत: । उत्तमास्त्रविदौ सम्यक्‌ सर्वतो वारयिष्यथ:

“Hai người là bậc thông tỏ những vũ khí tối thượng. Vậy khi ta bắt đầu thiêu đốt khu rừng này, xin hãy ngăn chặn những dòng nước đổ xuống từ trên cao, và chặn cả muôn loài sinh vật từ rừng chạy tán loạn ra bốn phương.”

Verse 12

जनमेजय उवाच किमर्थ भगवानग्नि: खाण्डवं दग्धुमिच्छति । रक्ष्यमाणं महेन्द्रेण नानासत््वसमायुतम्‌

Janamejaya hỏi: “Vì cớ gì thần Lửa Agni lại muốn thiêu rụi rừng Khāṇḍava—dẫu nơi ấy được đại đế Indra che chở và đầy ắp sinh linh muôn loài?”

Verse 13

न होतत्‌ कारणं ब्रह्मन्नल्पं सम्प्रतिभाति मे । यद्‌ ददाह सुसंक्रुद्ध: खाण्डवं हव्यवाहन:

Janamejaya nói: “Bạch Bà-la-môn, con không thể nghĩ ra một nguyên do nhỏ nhoi hay tầm thường nào cho việc ấy—rằng Havyavāhana (Agni), bừng bừng phẫn nộ, đã thiêu rụi toàn bộ rừng Khāṇḍava thành tro.”

Verse 14

एतदू विस्तरशो ब्रह्माछ्छोतुमिच्छामि तत्त्वत: । खाण्डवस्य पुरा दाहो यथा समभवन्मुने,ब्रह्मन! मुने! पूर्वकालमें खाण्डववनका दाह जिस प्रकार हुआ, वह सब विस्तारके साथ मैं ठीक-ठीक सुनना चाहता हूँ

Janamejaya thưa: “Bạch hiền giả Bà-la-môn, con muốn được nghe tường tận, đúng theo chân thật—rằng thuở xưa việc thiêu đốt rừng Khāṇḍava đã xảy ra như thế nào.”

Verse 15

वैशम्पायन उवाच शृणु मे ब्रुवतो राजन्‌ सर्वमेतद्‌ यथातथम्‌ । यन्निमित्तं ददाहाग्नि: खाण्डवं पृथिवीपते

Vaiśampāyana nói: “Tâu Đại vương, xin hãy lắng nghe lời ta—mọi sự đúng như đã xảy ra. Hỡi chúa tể cõi đất, ta sẽ thuật lại chính nguyên do vì sao thần Agni đã thiêu rụi rừng Khāṇḍava.”

Verse 16

हन्त ते कथयिष्यामि पौराणीमृषिसंस्तुताम्‌ । कथामिमां नरश्रेष्ठ खाण्डवस्य विनाशिनीम्‌

Vaiśampāyana nói: “Nào, ta sẽ kể cho ngài một chuyện xưa, được các bậc hiền triết ca tụng—hỡi bậc nhất trong loài người, câu chuyện này liên quan đến sự hủy diệt của rừng Khāṇḍava.”

Verse 17

पौराण: श्रूयते राजन्‌ राजा हरिहयोपम: । श्वेतकिर्नाम विख्यातों बलविक्रमसंयुत:,राजन! सुना जाता है, प्राचीनकालमें इन्द्रके समान बल और पराक्रमसे सम्पन्न श्वेतकि नामके एक राजा थे

Vaiśampāyana nói: “Tâu Đại vương, theo truyền tụng xưa, từng có một vị quân vương lừng danh tên Śvetaki, đầy đủ sức mạnh và dũng lực, sánh ngang dòng Harihaya.”

Verse 18

यज्वा दानपतिर्धीमान्‌ यथा नान्यो<स्ति कश्नन । ईजे च स महायजै: क्रतुभिश्चाप्तदक्षिणै:

Vaiśampāyana nói: “Ngài là bậc hành lễ tế tự, là chủ của lòng bố thí, lại sáng suốt—đến nỗi không ai sánh kịp. Ngài đã đúng phép cử hành nhiều đại tế và các nghi lễ trọng đại, mỗi lần đều hoàn mãn với những lễ vật dakṣiṇā dồi dào, xứng đáng dâng cho các vị tư tế.”

Verse 19

तस्य नान्याभवद्‌ बुद्धिर्दिवसे दिवसे नूप | सत्रे क्रियासमारम्भे दानेषु विविधेषु च

Vaiśampāyana nói: “Ngày qua ngày, tâu Đại vương, tâm trí ngài không khởi lên ý nghĩ nào khác ngoài tế lễ và bố thí. Ngài luôn chuyên chú vào việc khởi sự và cử hành các kỳ tế satra, cùng việc ban tặng đủ mọi loại lễ vật.”

Verse 20

ऋच्विग्भि: सहितो धीमानेवमीजे स भूमिप: । ततस्तु ऋत्विजश्चलास्य धूमव्याकुललोचना:,इस प्रकार वे बुद्धिमान नरेश ऋत्विजोंके साथ यज्ञ किया करते थे। यज्ञ करते-करते उनके ऋत्विजोंकी आँखें धूएँसे व्याकुल हो उठीं

Vaiśaṃpāyana nói: Như vậy, vị quốc vương hiền trí đã cử hành các lễ tế cùng với các tư tế chủ lễ (ṛtvij). Nhưng khi nghi lễ kéo dài, những vị tư tế ấy—mặt mày dao động, đôi mắt mỏi khổ—bị khói tế dày đặc làm cho rối loạn và khốn đốn.

Verse 21

कालेन महता खिन्नास्तत्यजुस्ते नराधिपम्‌ | ततः प्रचोदयामास ऋत्विजस्तान्‌ महीपति:

Vaiśampāyana nói: Trải qua thời gian dài, các tư tế ấy mệt mỏi nên bỏ nhà vua mà đi. Khi ấy, đấng quân vương lại thúc giục họ tiếp tục tế lễ; nhưng những người chủ lễ, thân mắt đã kiệt quệ vì nghi lễ kéo dài, không trở lại đàn tế của ngài. Với sự ưng thuận của họ, nhà vua bổ nhiệm các bà-la-môn khác làm tư tế, và cùng họ hoàn tất lễ satra đang tiến hành.

Verse 22

चक्षुविकलतां प्राप्ता न प्रपेदुश्च ते क्रतुम्‌ । ततस्तेषामनुमते तदू विप्रैस्तु नराधिप:

Vaiśampāyana nói: Dẫu đôi mắt đã suy tổn, họ vẫn không bỏ dở lễ tế. Rồi, với sự ưng thuận của họ, tâu Đại vương, các bà-la-môn đã tiến hành nghi lễ ấy đúng theo phép tắc.

Verse 23

तस्यैवं वर्तमानस्य कदाचित्‌ कालपर्यये

Vaiśampāyana nói: Khi nhà vua vẫn đang chuyên tâm theo nếp sống ấy, vào một thời điểm xoay vần, trong lòng ngài bỗng khởi lên lời thệ nguyện: “Ta sẽ mở một lễ satra kéo dài trọn một trăm năm.” Nhưng dẫu nhiệt thành với tế lễ, ngài vẫn không tìm được các tư tế chủ lễ (ṛtvij) cần thiết để khởi sự đại lễ ấy.

Verse 24

सत्रमाहर्तुकामस्य संवत्सरशतं किल । ऋषत्विजो नाभ्यपद्यन्त समाहर्तु महात्मन:

Vaiśampāyana nói: Người ta kể rằng khi vị quốc vương đại tâm ấy muốn thiết lập một lễ satra kéo dài một trăm năm, các hiền triết-tư tế (ṛtvija) đã không ưng thuận nhận lãnh và khởi sự hành lễ cho ngài.

Verse 25

स च राजाकरोद्‌ यत्नं महान्तं ससुह्ृज्जन: । प्रणिपातेन सान्त्वेन दानेन च महायशा:

Vị vua lừng danh ấy, cùng đoàn tùy tùng thân tín, đã dốc sức lớn lao cho việc này. Với những lần phủ phục khiêm cung, lời lẽ hòa nhã, và lễ vật ban tặng theo ý các vị, nhà vua nhiều phen cố làm vừa lòng các tư tế chủ lễ để thuyết phục họ cử hành tế lễ; nhưng họ vẫn không làm cho ý nguyện của vị quân vương hùng mạnh ấy được thành tựu.

Verse 26

ऋत्विजो5नुनयामास भूयो भूयस्त्वतन्द्रित: । ते चास्य तमभिप्रायं न चक्कुरमितौजस:

Vaiśaṃpāyana nói: Nhà vua không hề mệt mỏi, hết lần này đến lần khác tìm cách thuyết phục các tư tế chủ lễ. Ông nhiều phen khẩn cầu—phủ phục dưới chân họ, nói lời hòa nhã, và ban tặng lễ vật theo ý họ—để thúc giục họ cử hành tế lễ. Nhưng các tư tế ấy vẫn không làm cho ý định của vị quân vương rực sáng quyền uy kia được thành tựu, và quyết tâm của ông vẫn chưa trọn.

Verse 27

स चाश्रमस्थान्‌ राजर्षिस्तानुवाच रुषान्वित: । यद्यहं पतितो विप्रा: शुश्रूषायां न च स्थित:

Và ông, đầy phẫn nộ, nói với các bậc vương tiên đang ở trong ẩn thất: “Hỡi các brāhmaṇa, nếu ta quả thật đã sa ngã—nếu ta không còn kiên định trong việc phụng sự và kính trọng các ngươi—thì vì đáng bị chê trách, ta xứng đáng bị các ngươi mau chóng ruồng bỏ. Nhưng nếu không phải vậy, các ngươi chớ ngăn trở lòng tin và quyết tâm đang dâng cao của ta trong việc khiến tế lễ này được cử hành.”

Verse 28

आशा त्याज्यो5स्मि युष्माभिव्रहद्वाणैश्न जुगुप्सित: । तन्नार्ह थ क्रतुश्रद्धां व्याघातयितुमद्य ताम्‌

Vaiśaṃpāyana nói: “Hỡi các brāhmaṇa, nếu ta trở nên sa ngã và quay lưng khỏi việc phụng sự các ngươi, thì vì đáng bị chê trách, ta quả thật xứng đáng bị các ngươi mau chóng ruồng bỏ. Nhưng nếu không phải vậy, thì hôm nay các ngươi không nên ngăn trở lòng tin đang dâng cao của ta đối với nghi lễ tế tự.”

Verse 29

अस्थाने वा परित्यागं कर्तु मे द्विजसत्तमा: | प्रपन्न एव वो विप्रा: प्रसाद कर्तुमरह थ

Vaiśaṃpāyana nói: “Hỡi những bậc tối thượng trong hàng ‘hai lần sinh’, các ngươi không nên ruồng bỏ ta khi không có duyên cớ chính đáng. Ta đã đến nương tựa nơi các ngươi; vậy nên, hỡi các brāhmaṇa, các ngươi hãy ban ân và rộng lòng với ta.”

Verse 30

सान्त्वदानादिभिर्वाक्यैस्तत्त्वत: कार्यवत्तया । प्रसादयित्वा वक्ष्यामि यन्न: कार्य द्विजोत्तमा:

Hỡi các bậc Bà-la-môn tối thượng! Bằng lời lẽ hòa giải, bằng những lời hứa tặng phẩm và bằng lời nói chân thật hợp với việc trước mắt, ta sẽ trước hết làm cho các ngài hoan hỷ, rồi mới bày tỏ điều chúng ta cần.

Verse 31

अथतवाहं परित्यक्तो भवद्धिर्देषकारणात्‌ | ऋत्विजो<न्यान्‌ गमिष्यामि याजनार्थ द्विजोत्तमा:,'द्विजोत्तमो! यदि आपलोगोंने द्वेषवश मुझे त्याग दिया तो मैं यह यज्ञ करानेके लिये दूसरे ऋत्विजोंके पास जाऊँगा'

“Hỡi bậc Bà-la-môn tối thượng! Nếu vì lòng thù ghét mà các ngài ruồng bỏ ta, thì để cho lễ tế này được cử hành đúng pháp, ta sẽ đến với những vị tế sư khác.”

Verse 32

एतावदुक्त्वा वचन॑ विरराम स पार्थिव: । यदा न शेकू राजानं याजनार्थ परंतप

Nói bấy nhiêu rồi, nhà vua im lặng. Nhưng khi các tế sư không thể tiếp tục đảm đương việc cử hành lễ tế cho vua, họ nổi giận và lên tiếng với bậc quân vương tối thượng ấy.

Verse 33

ततस्ते याजकाः क्रुद्धास्तमूचुर्नूपसत्तमम्‌ । तव कमण्यजसंर वै वर्तन्ते पार्थिवोत्तम

Bấy giờ các tế sư nổi giận, thưa với bậc quân vương tối thượng: “Ôi đấng đứng đầu các bậc trị vì, các nghi lễ tế tự của ngài cứ nối tiếp không ngừng.”

Verse 34

ततो वयं परिश्रान्ता: सततं कर्मवाहिन: । श्रमादस्मात्‌ परिश्रान्तान्‌ स त्वं नस्त्यक्तुमहसि

“Vì thế, chúng tôi—những kẻ luôn gánh vác công việc nghi lễ—đã kiệt sức. Bị bào mòn bởi nhọc nhằn này, vốn đã mệt mỏi sẵn, ngài không nên bỏ rơi chúng tôi.”

Verse 35

बुद्धिमोहं समास्थाय त्वरासम्भावितोडनघ । गच्छ रुद्र सकाशं त्वं स हि त्वां याजयिष्यति

Vaiśampāyana nói: “Bị sự mê lầm trong phán đoán che phủ và bị thúc đẩy bởi cơn hấp tấp liều lĩnh, hỡi bậc vô tỳ vết, ngài thậm chí có thể chọn cách bỏ rơi chúng ta. Vậy hãy đến trước Thần Rudra; chính Ngài sẽ khiến lễ tế của ngài được cử hành.”

Verse 36

साधिक्षेपं वच: श्रुत्वा संक्रुद्धः श्वेतकिर्न॒प: । कैलासं पर्वतं गत्वा तप उग्र॑ समास्थित:

Nghe những lời của các Bà-la-môn đầy vẻ trách cứ, vua Śvetaki bừng bừng phẫn nộ. Ngài lên núi Kailāsa và bắt đầu thực hành khổ hạnh dữ dội.

Verse 37

आराधयन्‌ महादेवं नियत: संशितब्रतः । उपवासपरो राजन्‌ दीर्घकालमतिष्ठत,राजन! तीक्ष्ण व्रतका पालन करनेवाले राजा श्वेतकि मन-इन्द्रियोंके संयमपूर्वक महादेवजीकी आराधना करते हुए बहुत दिनोंतक निराहार खड़े रहे

Vaiśampāyana nói: Tâu Đại vương, kiên định trong giới nguyện khổ hạnh, vua Śvetaki thờ phụng Mahādeva với tâm trí và các căn được chế ngự. Chuyên chú vào việc nhịn ăn, ngài đứng không dùng thực phẩm suốt một thời gian dài.

Verse 38

कदाचिद्‌ द्वादशे काले कदाचिदपि षोडशे । आहारमकरोदू राजा मूलानि च फलानि च,वे कभी बारहवें दिन और कभी सोलहवें दिन फल-मूलका आहार कर लेते थे

Vaiśampāyana nói: Có khi đến ngày thứ mười hai, có khi tận ngày thứ mười sáu, nhà vua mới dùng bữa—chỉ sống nhờ rễ cây và trái quả.

Verse 39

ऊर्ध्वबाहुस्त्वनिमिषस्तिष्ठन्‌ स्थाणुरिवाचल: । षण्मासानभवद्‌ राजा श्वेतकि: सुसमाहितः,दोनों बाहें ऊपर उठाकर एकटक देखते हुए राजा श्वेतकि एकाग्रचित हो छ: महीनोंतक टहूँठकी तरह अविचल भावसे खड़े रहे

Vaiśampāyana nói: Giơ cao cả hai tay, mắt nhìn không chớp, vua Śvetaki đứng bất động như gốc cây, vững như núi. Suốt sáu tháng, ngài ở yên như thế, tâm trí hoàn toàn thu nhiếp.

Verse 40

त॑ तथा नृपशार्दूलं तप्यमानं महत्‌ तप: । शंकर: परमप्रीत्या दर्शयामास भारत,भारत! उन नृपश्रेष्ठको इस प्रकार भारी तपस्या करते देख भगवान्‌ शंकरने अत्यन्त प्रसन्न होकर उन्हें दर्शन दिया

Thấy vị “hổ giữa các bậc quân vương” ấy đang chịu khổ hạnh vô cùng nghiêm khắc, đức Śaṅkara (Thần Śiva) hết sức hoan hỷ liền ban cho ông được diện kiến thánh dung—hỡi Bhārata!

Verse 41

उवाच चैनं भगवान्‌ स्निग्धगम्भीरया गिरा । प्रीतो5स्मि नरशार्दूल तपसा ते परंतप,और स्नेहपूर्वक गम्भीर वाणीमें भगवानने उनसे कहा--'परंतप! नरश्रेष्ठ! मैं तुम्हारी तपस्यासे बहुत प्रसन्न हूँ

Vaiśampāyana nói: Bấy giờ Đấng Thế Tôn cất lời với ông bằng giọng vừa ân cần vừa trầm hùng: “Hỡi kẻ thiêu đốt quân thù, hỡi hổ giữa loài người—khổ hạnh của ngươi đã làm Ta vô cùng hài lòng.”

Verse 42

वरं वृणीष्व भद्रं ते यं त्वमिच्छसि पार्थिव । एतच्छुत्वा तु वचन रुद्रस्यामिततेजस:

Vaiśampāyana nói: “Hãy chọn một ân huệ—cầu điều lành đến với ngươi—bất cứ điều gì ngươi mong muốn, hỡi bậc quân vương.” Nghe những lời ấy của Rudra, đấng có uy quang vô lượng…

Verse 43

यदि मे भगवान्‌ प्रीत: सर्वलोकनमस्कृत:

Nhà vua thưa: “Nếu đức Thế Tôn—đấng được muôn loài kính lễ—đã hài lòng về thần, thì xin Ngài, bậc Thần của các thần, Chúa tể chư thiên, đích thân đến chủ trì và cử hành lễ tế của thần.” Nghe lời ấy, đức Śiva hoan hỷ, mỉm cười mà phán—

Verse 44

स्वयं मां देवदेवेश याजयस्व सुरेश्वर । एतच्छुत्वा तु वचन राज्ञा तेन प्रभाषितम्‌

Nhà vua thưa: “Ôi Thần của các thần, ôi Chúa tể chư thiên—xin chính Ngài làm chủ tế cho lễ tế của thần.” Nghe những lời do vị vua ấy thốt ra…

Verse 45

नास्माकमेष विषयो वर्तते याजनं प्रति,“राजन! यज्ञ कराना हमारा काम नहीं है; परंतु तुमने यही वर माँगनेके लिये भारी तपस्या की है, अतः परंतप नरेश! मैं एक शर्तपर तुम्हारा यज्ञ कराऊँगा'

Vaiśampāyana nói: “Tâu Đại vương, việc chủ trì tế lễ không thuộc bổn phận thường lệ của chúng ta. Nhưng bệ hạ đã chịu khổ hạnh vô cùng nghiêm khắc chính để cầu được ân huệ này. Vì vậy, hỡi bậc thiêu đốt quân thù, hỡi chúa tể loài người, ta sẽ cho tế lễ của bệ hạ được cử hành—nhưng chỉ với một điều kiện.”

Verse 46

त्वया च सुमहत्‌ तप्तं तपो राजन्‌ वरार्थिना । याजयिष्यामि राजंस्त्वां समयेन परंतप

Vaiśampāyana nói: “Tâu Đại vương, bệ hạ đã thực hành một khổ hạnh vô cùng lớn lao để cầu ân huệ. Dẫu việc chủ trì tế lễ vốn không phải nghề nghiệp thường lệ của ta, nhưng vì bệ hạ đã chịu đựng sự tu khổ hạnh nghiêm ngặt cho chính lời thỉnh cầu này, ta sẽ cho tế lễ hoàng gia của bệ hạ được cử hành—song phải theo một điều kiện đã định, hỡi bậc thiêu đốt quân thù.”

Verse 47

रुद्र उ्वाच समा द्वादश राजेन्द्र ब्रह्मचारी समाहित: । सतत त्वाज्यधाराभिय॑दि तर्पयसेडनलम्‌

Rudra nói: “Hỡi Đại vương, nếu suốt mười hai năm trọn vẹn, ngài giữ hạnh brahmacārin nghiêm cẩn, tâm trí vững vàng, thu nhiếp; và nếu ngài luôn làm thỏa mãn ngọn lửa thiêng bằng những dòng bơ tinh luyện (ghee), thì (lời nguyện và sự phụng thờ ấy sẽ kết thành quả như ý).”

Verse 48

एवमुक्तश्च रुद्रेण श्वेतकिर्मनुजाधिप:,भगवान्‌ रुद्रके ऐसा कहनेपर राजा श्वेतकिने शूलयाणि शिवकी आज्ञाके अनुसार सारा कार्य सम्पन्न किया। बारहवाँ वर्ष पूर्ण होनेपर भगवान्‌ महेश्वर पुन: आये

Vaiśampāyana nói: Được Rudra chỉ dạy như vậy, vua Śvetaki, chúa tể loài người, đã hoàn tất mọi việc đúng theo mệnh lệnh của đấng Śiva chí tôn. Khi năm thứ mười hai đã trọn, Đại Chúa Maheśvara lại hiện đến lần nữa.

Verse 49

तथा चकार तत्‌ सर्व यथोक्त शूलपाणिना । पूर्णे तु द्वादशे वर्षे पुनरायान्महेश्वर:

Vaiśampāyana nói: Nhà vua đã làm mọi điều đúng như Śūlapāṇi (Śiva) đã truyền dạy. Khi kỳ hạn mười hai năm đã mãn, Chúa tể Maheśvara lại trở về lần nữa—làm nổi bật sức mạnh đạo lý của sự vâng phục bền bỉ trước thánh lệnh và quả ngọt của kỷ luật trường kỳ.

Verse 50

दृष्टवैव च स राजानं शंकरो लोकभावन: । उवाच परमप्रीत: श्वेतकिं नृपसत्तमम्‌,सम्पूर्ण लोकोंकी उत्पत्ति करनेवाले भगवान्‌ शंकर नृपश्रेष्ठ श्वेतकिको देखते ही अत्यन्त प्रसन्न होकर बोले--

Vừa trông thấy vị vua ấy, Śaṅkara—đấng làm lợi và nâng đỡ muôn cõi—liền tràn đầy hoan hỷ, rồi cất lời với Śvetaki, bậc tối thượng trong hàng quân vương.

Verse 51

तोषितो5हं नृपश्रेष्ठ त्वयेहाद्यंन कर्मणा । याजन ब्राह्मणानां तु विधिदृष्टं परंतप

“Hỡi bậc tối thượng trong các vua, hôm nay ta hoàn toàn mãn nguyện bởi việc làm của ngươi. Nhưng hỡi kẻ thiêu đốt quân thù, theo phép tắc được ghi nhận trong các śāstra, quyền chủ tế và cử hành tế lễ thuộc về các Bà-la-môn.”

Verse 52

अतोऊहं त्वां स्वयं नाद्य याजयामि परंतप । ममांशस्तु क्षितितले महाभागो द्विजोत्तम:,“अतः परंतप! मैं स्वयं तुम्हारा यज्ञ नहीं कराऊँगा। पृथ्वीपर मेरे ही अंशभूत एक महाभाग श्रेष्ठ द्विज हैं

“Vì thế, hỡi kẻ thiêu đốt quân thù, hôm nay ta sẽ không tự mình chủ tế lễ tế của ngươi. Nhưng trên cõi đất này có một vị Bà-la-môn đại phúc, bậc tối thượng trong hàng dvija, như thể là một phần của chính ta, có thể đảm đương việc ấy.”

Verse 53

दुर्वासा इति विख्यात: स हि त्वां याजयिष्यति । मन्नियोगान्महातेजा: सम्भारा: सम्मश्रियन्तु ते,वे दुर्वासा नामसे विख्यात हैं। महातेजस्वी दुर्वासा मेरी आज्ञासे तुम्हारा यज्ञ करायेंगे; तुम सामग्री जुटाओ”

“Ngài nổi danh với tên Durvāsā. Chính ngài sẽ chủ tế lễ tế của ngươi. Theo mệnh lệnh của ta, vị hiền triết rực rỡ đại uy ấy sẽ cử hành nghi lễ; vì vậy hãy thu góp và chuẩn bị đầy đủ các vật phẩm tế lễ.”

Verse 54

एतच्छुत्वा तु वचन रुद्रेण समुदाह्मतम्‌ । स्वपुरं पुनरागम्य सम्भारान्‌ पुनरार्जयत्‌,भगवान्‌ रुद्रका कहा हुआ यह वचन सुनकर राजा पुनः अपने नगरमें आये और यज्ञसामग्री जुटाने लगे

Nghe những lời được Rudra trang nghiêm phán dạy, nhà vua trở về kinh thành của mình và lại bắt đầu thu góp các vật dụng cần cho lễ tế—quyết chí tiến hành đúng theo chỉ dụ của thần linh.

Verse 55

ततः सम्भृतसम्भारो भूयो रुद्रमुपागमत्‌ । सम्भूता मम सम्भारा: सर्वोपकरणानि च

Bấy giờ, sau khi đã gom đủ mọi vật dụng cần thiết, nhà vua lại đến yết kiến Rudra. Vua thưa: “Bạch Mahādeva, nay sự chuẩn bị của trẫm đã viên mãn—vật liệu tế tự và mọi khí cụ cần dùng đều đã có. Vậy xin ngày mai cho trẫm được thọ lễ dīkṣā, lễ nhập đạo cho cuộc tế.” Nghe lời ấy của bậc quân vương đại tâm, Thượng đế Rudra liền triệu Durvāsā đến và truyền: “Hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, đây là vua Śvetaki hiển hách. Theo mệnh lệnh của ta, hãy cử hành tế lễ cho vị chúa tể này.” Vị hiền triết đáp: “Xin vâng,” và nhận lãnh mệnh lệnh.

Verse 56

त्वत्प्रसादान्महादेव श्वो मे दीक्षा भवेदिति । एतच्छुत्वा तु वचन तस्य राज्ञों महात्मन:

Nhà vua thưa: “Bạch Mahādeva, nhờ ân phúc của Ngài mà mọi vật dụng tế lễ của trẫm đã sẵn đủ; xin cho ngày mai trẫm được thọ dīkṣā, lễ nhập đạo cho nghi lễ.” Nghe lời ấy của bậc quân vương đại hồn, Rudra liền triệu Durvāsā đến và truyền: “Hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, đây là vua Śvetaki hữu phúc. Theo lệnh ta, hãy cử hành tế lễ cho nhà vua này.” Vị hiền triết đáp: “Xin vâng,” và nhận mệnh.

Verse 57

दुर्वाससं समाहूय रुद्रो वचनमत्रवीत्‌ । एष राजा महाभाग: श्वेतकिद्धिजसत्तम

Vaiśampāyana nói: Sau khi triệu Durvāsā đến, Rudra cất lời: “Hỡi bậc tối thượng trong hàng nhị sinh, đây là vua Śvetaki hữu phúc. Theo mệnh lệnh của ta, hãy cử hành tế lễ cho vị chúa tể này.” Nghe vậy, đại hiền triết đáp: “Xin vâng,” và nhận lãnh mệnh lệnh.

Verse 58

एनं याजय विप्रेन्द्र मन्नियोगेन भूमिपम्‌ | बाढमित्येव वचन रुद्रं त्वृषिस्वाच ह

Vaiśampāyana nói: Rudra truyền: “Hỡi bậc tối thượng trong hàng Bà-la-môn, theo mệnh lệnh của ta, hãy làm tế lễ cho nhà vua này.” Vị hiền triết thưa với Rudra: “Xin vâng,” và tiếp nhận thánh chỉ ấy.

Verse 59

ततः सत्र॑ समभवत्‌ तस्य राज्ञो महात्मन: । यथाविधि यथाकाल यथोक्तं बहुदक्षिणम्‌

Vaiśampāyana nói: Từ đó, vị quốc vương đại hồn ấy khởi sự một kỳ tế lễ dài ngày (satra). Mọi việc được cử hành đúng như kinh điển quy định—đúng thời, đúng phép, đúng lời truyền—và trong tế lễ ấy, lễ vật dâng tặng làm dakṣiṇā được ban phát dồi dào.

Verse 60

तस्मिन्‌ परिसमाप्ते तु राज्ञ: सत्रे महात्मन: । दुर्वाससाभ्यनुज्ञाता विप्रतस्थु: सम याजका:

Khi kỳ tế lễ dài ngày của vị đại vương đã viên mãn, các tư tế chủ lễ và những người đồng tế, sau khi được Durvāsas cho phép, liền ai nấy trở về nơi chốn của mình. Vị quân vương hữu phúc ấy cũng được các Bà-la-môn uyên thâm Veda tôn kính, rồi trở lại kinh đô; các thi nhân ca tụng danh tiếng của ngài, và dân chúng trong thành nghênh đón bằng lời hoan hô tán dương.

Verse 61

ये तत्र दीक्षिता: सर्वे सदस्याश्ष महौजस: । सो5पि राजन्‌ महाभागः: स्वपुरं प्राविशत्‌ तदा

Vaiśampāyana nói: Tất cả những người tham dự hùng mạnh và các tư tế đã được thụ giới tại đó, sau khi hoàn tất bổn phận nghi lễ, liền cáo từ và trở về nơi chốn của mình. Còn vị quốc vương hữu phúc ấy, hỡi bậc trị vì, được các Bà-la-môn danh giá, tinh thông Veda, tôn kính, bấy giờ cũng tiến vào kinh đô của mình; các thi nhân ca tụng danh tiếng của ngài, và dân trong thành nghênh đón bằng lời hoan hô tán dương.

Verse 62

पूज्यमानो महाभागैत्रल्निणैवेंदपारगै: । वन्दिशभि: स्तूयमानश्च नागरैश्वाभिनन्दित:

Vaiśampāyana nói: Được các Bà-la-môn hữu phúc, tinh thông Veda, tôn kính phụng thờ; được các thi nhân ca tụng; và được dân chúng nghênh đón, vị quốc vương cao quý ấy, sau khi tế lễ hoàn tất, đã trở về kinh đô.

Verse 63

एवंवृत्त: स राजर्षि: श्वेतकिर्न॒पसत्तम: । कालेन महता चापि ययौ स्वर्गमभिष्ठत:

Vaiśampāyana nói: Đó là cách sống của bậc vương hiền Śvetaki, vị tối thượng trong hàng quân vương. Sau một thời gian dài, được chư thiên tán dương và đã đạt điều mình mong cầu, ngài rời cõi thế mà lên thiên giới.

Verse 64

ऋषच्विग्भि: सहित: सर्वे: सदस्यैश्ष समन्वित:ः । तस्य सत्रे पपौ वह्नलि्विद्धादिश वत्सरान्‌

Vaiśampāyana nói: Cùng với toàn thể các tư tế chủ lễ và hội chúng tham dự đầy đủ, vị quân vương ấy—bậc nhất trong hàng người trị vì—đã cử hành một kỳ tế lễ satra vĩ đại. Trong nghi lễ ấy, ngọn lửa thiêng không ngừng “uống” bơ tinh luyện (ghṛta) suốt mười hai năm.

Verse 65

सतत चाज्यधाराभिरैकात्म्ये तत्र कर्मणि । हविषा च ततो वद्िः परां तृप्तिमगच्छत,उस द्वितीय यज्ञमें निरन्तर घीकी अविच्छिन्न धाराओंसे अग्निदेवको बड़ी तृप्ति प्राप्त हुई

Vaiśampāyana nói: Trong lễ tế thứ hai ấy, khi nghi lễ được tiến hành trong sự nhất thể trọn vẹn và liên tục không gián đoạn, những dòng bơ tinh luyện (ghī) được rưới xuống không ngừng; và nhờ các lễ vật hiến dâng ấy, Thần Lửa đạt đến sự thỏa mãn tối thượng. Lời kể nhấn mạnh rằng sự hợp tác kỷ luật và sự cúng hiến thành tín trong một yajña tự thân đã là một hình thái của dharma, đưa đến kết quả thiêng liêng như mong nguyện.

Verse 66

न चैच्छत्‌ पुनरादातुं हविरन्यस्य कस्यचित्‌ | पाण्डुवर्णो विवर्णश्व॒ न यथावत्‌ प्रकाशते

Và Ngài không còn muốn nhận lại lễ vật tế tự thuộc về bất cứ ai khác nữa. Sắc diện Ngài trở nên nhợt nhạt; hào quang tàn phai, và Ngài không còn rực sáng như trước—báo hiệu một sự suy sụp nội tâm do sự vi phạm tiết chế đúng đắn và sức nặng đạo lý của những điều đã xảy ra.

Verse 67

ततो भगवतो वहनेविंकार: समजायत । तेजसा विप्रहीणश्च ग्लानिश्वैन॑ समाविशत्‌,तब भगवान्‌ अग्निदेवके उदरमें विकार हो गया। वे तेजसे हीन हो ग्लानिको प्राप्त होने लगे

Vaiśampāyana nói: Bấy giờ, ngay trong chính Thần Lửa cũng phát sinh một chứng rối loạn. Bị tước mất hào quang, Ngài bị sự mệt mỏi và suy kiệt bao trùm—cho thấy rằng ngay cả một quyền năng vũ trụ, khi gánh chịu quá mức, cũng có thể chao đảo và cần được phục hồi bằng những phương cách chính đáng.

Verse 68

स लक्षयित्वा चात्मानं तेजोहीनं हुताशन: । जगाम सदन पुण्यं ब्रह्यणो लोकपूजितम्‌,अपनेको तेजसे हीन देख अग्निदेव ब्रह्माजीके लोकपूजित पुण्यधाममें गये

Thấy mình bị tước mất hào quang xưa, Hutaśana (Agni, Thần Lửa) đã đi đến thánh địa của Brahmā, cõi giới thanh tịnh được muôn loài tôn kính—để cầu sự phục hồi và trật tự chính đáng sau khi quyền năng của chính Ngài suy giảm.

Verse 69

तत्र ब्रह्माणमासीनमिदं वचनमत्रवीत्‌ । भगवन्‌ परमा प्रीति: कृत्वा मे श्वेतकेतुना,वहाँ बैठे हुए ब्रह्माजीसे वे यह वचन बोले--“भगवन्‌! राजा श्वेतकिने अपने यज्ञमें मुझे परम संतुष्ट कर दिया

Vaiśampāyana nói: Tại đó, thấy Brahmā đang ngồi, Ngài thưa lời này: “Bạch Đấng Tôn Quý! Vua Śvetaketu đã đem đến cho con sự thỏa mãn tối thượng bằng những điều người đã làm trong lễ tế của mình.” Câu này nêu bật lý tưởng đạo đức: sự phụng sự tế lễ chân thành, được dâng hiến đúng phép với lòng tôn kính và ý hướng chính trực, sẽ được thần linh chuẩn nhận và trở thành thước đo công đức của một bậc quân vương.

Verse 70

अरुचिश्लाभवत्‌ तीव्रा तां न शक्नोम्यपोहितुम्‌ । तेजसा विप्रहीणो5स्मि बलेन च जगत्पते

Vaiśampāyana nói: “Nỗi khổ dữ dội ấy—như thể mất đi hào quang của chính mình—ta không sao xua tan được. Ta đã mất cả linh quang lẫn sức lực, hỡi Chúa tể của thế gian.”

Verse 71

एतच्छुत्वा हुतवहाद्‌ भगवान्‌ सर्वलोककृत्‌

Vaiśampāyana nói: Nghe vậy, đấng phúc đức Brahmā, bậc tạo hóa của muôn cõi, mỉm cười mà bảo Agni, kẻ mang lễ phẩm: “Hỡi người hữu phúc, suốt mười hai năm ngươi đã dùng những dòng bơ tinh (ghṛta) dâng cúng đến với ngươi trong nghi lễ Vasudhārā; bởi thế sự mỏi mệt này mới phát sinh. Hỡi Havyavāhana, khi hào quang đã suy giảm, chớ để nỗi chán nản bất chợt chiếm lấy tâm trí. Hỡi Vahni, ngươi sẽ lại được an ổn như xưa. Đến đúng thời, ta sẽ trừ bỏ sự ghê chán của ngươi.”

Verse 72

हव्यवाहमिदं वाक्यमुवाच प्रहसन्निव । त्वया द्वादश वर्षाणि वसोर्धाराहुतं हवि:

Vaiśampāyana nói: (Brahmā) như mỉm cười mà bảo Havyavāhana: “Suốt mười hai năm ngươi đã dùng lễ phẩm Vasudhārā—dòng bơ tinh dâng cúng liên tục. Vì thế cảm giác mỏi mệt này mới đến với ngươi. Hỡi Havyavāhana, khi ánh rực đã suy, chớ để nỗi chán nản bất chợt chiếm lấy tâm trí. Ngươi sẽ lại được an ổn như xưa; đến đúng thời, ta sẽ trừ bỏ sự ghê chán của ngươi.”

Verse 73

उपयुक्त महाभाग तेन त्वां ग्लानिराविशत्‌ । तेजसा विप्रहीणत्वात्‌ सहसा हव्यवाहन

Vaiśampāyana nói: “Hỡi bậc cao quý, vì ngươi đã dùng lễ phẩm ấy nên sự mỏi mệt bất chợt xâm nhập vào ngươi. Hỡi Havyavāhana (Thần Lửa), bởi hào quang đã bị tước mất, chớ để nỗi u sầu lập tức nắm giữ tâm trí.”

Verse 74

मा गमस्त्वं यथा वहने प्रकृतिस्थो भविष्यसि । अरूुचिं नाशयिष्ये5हं समयं प्रतिपद्य ते

Vaiśampāyana nói: “Chớ nản lòng, hỡi Vahni (Agni). Ngươi sẽ trở về trạng thái tự nhiên như trước. Đến đúng thời, ta sẽ diệt trừ sự ghê chán của ngươi và phục hồi lòng ham muốn.”

Verse 75

पुरा देवनियोगेन यत्‌ त्वया भस्मसात्‌ कृतम्‌ | आलयं देवशत्रूणां सुघोरं खाण्डवं वनम्‌

Vaiśampāyana nói: “Thuở trước, theo mệnh lệnh của chư thiên, ngươi đã thiêu rụi thành tro khu rừng Khāṇḍava vô cùng ghê rợn—nơi cư trú của kẻ thù chư thiên. Nay muôn loài đã đến đó sinh sống; hỡi Vibhāvasu, khi no thỏa bằng mỡ của chúng, ngươi sẽ được thỏa mãn và phục hồi sức lực.”

Verse 76

तत्र सर्वाणि सत्त्वानि निवसन्ति विभावसो । तेषां त्वं मेदसा तृप्त: प्रकृतिस्थो भविष्यसि

“Ở đó, hỡi Vibhāvasu, mọi loài hữu tình đều đang cư trú. Khi được no thỏa bằng mỡ của chúng, ngươi sẽ trở lại trạng thái tự nhiên, vững vàng và mạnh mẽ.”

Verse 77

गच्छ शीघ्र प्रदग्धुं त्वं ततो मोक्ष्यसि किल्बिषात्‌ | एतच्छुत्वा तु वचन परमेष्ठिमुखाच्च्युतम्‌

Vaiśampāyana nói: “Hãy đi mau và thiêu đốt nó; chỉ khi ấy ngươi mới được giải thoát khỏi tội lỗi.” Nghe lời ấy phát ra từ miệng Parameṣṭhin (Phạm Thiên), thần Agni lao đến đó với tốc độ phi thường. Tới rừng Khāṇḍava, nương vào sức mạnh tối thượng và được gió nâng đỡ, vị Hỏa thần đang phẫn nộ bỗng bùng cháy dữ dội.

Verse 78

उत्तमं जवमास्थाय प्रदुद्राव हुताशन: । आगम्य खाण्डवं दावमुत्तमं वीर्यमास्थित: । सहसा प्राज्वलच्चाग्नि: क्रुद्धो वायुसमीरित:

Vaiśampāyana nói: Hutāśana (Agni) lấy tốc độ cao nhất mà lao đi. Đến rừng Khāṇḍava—nơi sẽ thành biển lửa—ngài vận dụng uy lực tối thượng; và được gió thổi bùng, ngọn lửa phẫn nộ bỗng bốc cháy dữ dội.

Verse 79

प्रदीप्तं खाण्डवं दृष्ट्वा ये स्युस्तत्र निवासिन: । परम॑ यत्नमातिष्ठन्‌ पावकस्य प्रशान्तये,खाण्डववनको जलते देख वहाँ रहनेवाले प्राणियोंने उस आगको बुझानेके लिये बड़ा यत्न किया

Vaiśampāyana nói: Thấy rừng Khāṇḍava bừng cháy, những loài cư trú nơi ấy đã dốc hết sức lực để dập tắt ngọn lửa của Pāvaka (Agni).

Verse 80

करैस्तु करिण: शीघ्रं जलमादाय सत्वरा: । सिषिचु: पावकं क्रुद्धा: शतशो5थ सहस्रश:

Bấy giờ bầy voi, nhanh chóng hút nước bằng vòi, vội vã lao tới; trong cơn giận dữ và xao động dữ dội, chúng trút nước lên ngọn lửa—hàng trăm, hàng nghìn—cố dập tắt biển lửa.

Verse 81

बहुशीर्षास्ततो नागा: शिरोभिर्जलसंततिम्‌ । मुमुचु: पावकाभ्याशे सत्वरा: क्रोधमूर्च्छिता:,अनेक सिरवाले नाग भी क्रोधसे मूर्च्छित हो अपने मस्तकोंद्वारा अग्निके समीप शीघ्रतापूर्वक जलकी धारा बरसाने लगे

Rồi những loài Nāga nhiều đầu, mê cuồng vì giận dữ, vội vã phun những dòng nước liên miên từ các mào đầu của mình sát bên ngọn lửa—một nỗ lực gấp gáp, đầy phẫn nộ, nhằm chống lại biển lửa và tự bảo toàn.

Verse 82

तथैवान्यानि सत्त्वानि नानाप्रहरणोद्यमै: । विलयं पावकं शीघ्रमनयन्‌ भरतर्षभ

Vaiśampāyana nói: “Cũng như thế, các loài hữu tình khác, bằng nhiều cách đánh phá và gắng sức khác nhau, đã mau chóng dập tắt ngọn lửa ấy, hỡi bậc tráng sĩ ưu tú của dòng Bharata.”

Verse 83

अनेन तु प्रकारेण भूयो भूयश्व प्रज्वलन्‌ | सप्तकृत्व: प्रशमित: खाण्डवे हव्यवाहन:

Cũng theo cách ấy, trong rừng Khāṇḍava, Thần Lửa (Havyavāhana) bùng lên hết lần này đến lần khác. Nhưng bảy lần, ngài đều bị khuất phục—mỗi lần, những cư dân của khu rừng ấy lại dập tắt được ngọn lửa.

Verse 222

इति श्रीमहाभारते आदिपर्वणि खाण्डवदाहपर्वणि अग्निपरा भवे द्वाविंशत्यधिकद्धिशततमो<ध्याय:

Như vậy, trong Śrī Mahābhārata, thuộc Ādi Parva, ở phần nói về việc thiêu rụi rừng Khāṇḍava, chương thứ hai trăm hai mươi hai—trong ngữ cảnh này gọi là đoạn liên quan đến Agni—đến đây kết thúc.

Verse 226

सत्र॑ समापयामास ऋत्विग्भिरपरै: सह । दीर्घकालतक आहुति देते-देते वे सभी खिन्न हो गये थे। इसलिये राजाको छोड़कर चले गये। तब राजाने उन ऋत्विजोंको पुनः यज्ञके लिये प्रेरित किया। परंतु जिनके नेत्र दुखने लगे थे

Vaiśaṃpāyana nói: Nhà vua đã hoàn tất kỳ tế lễ (satra) cùng với những vị tư tế chủ lễ (ṛtvij) khác. Suốt một thời gian dài, họ liên tục dâng các lễ vật (āhuti), đến nỗi ai nấy đều kiệt sức; vì vậy họ rời bỏ nhà vua mà ra đi. Nhà vua lại khẩn thỉnh các tư tế ấy trở về tiếp tục tế lễ, nhưng những người đã đau nhức mắt thì không đến dự nghi lễ của ông nữa. Sau khi được họ chấp thuận, nhà vua bổ nhiệm các Bà-la-môn khác làm tư tế và cùng họ hoàn thành cuộc tế lễ vốn đã được khởi sự.

Verse 426

प्रणिपत्य महात्मानं राजर्षि: प्रत्यभाषत । 'भूपाल! तुम्हारा कल्याण हो। तुम जैसा चाहते हो

Sau khi cúi lạy bậc đại hồn, vị vương tiên nói: “Hỡi đấng hộ trì cõi đất, cầu phúc lành đến với ngài. Xin hãy cầu một ân huệ đúng như điều ngài mong muốn.” Nghe lời ấy, Rudrakā rực rỡ oai quang, trước mặt vương tiên Śvetaki, liền phủ phục dưới chân Đấng Tối Thượng Śiva và thưa rằng—

Verse 443

उवाच भगवान्‌ प्रीतः स्मितपूर्वमिदं वच: । “देवदेवेश! सुरेश्वर! यदि मेरे ऊपर आप सर्वलोक-वन्दित भगवान्‌ प्रसन्न हुए हैं तो स्वयं चलकर मेरा यज्ञ करायें।" राजाकी कही हुई यह बात सुनकर भगवान्‌ शिव प्रसन्न होकर मुसकराते हुए बोले--

Vaiśaṃpāyana nói: Đấng Thế Tôn vui lòng, mỉm cười hiền hậu mà phán lời này. Nhà vua thưa: “Ôi Chúa tể của chư thiên, bậc tối thượng giữa các thần! Nếu Ngài—Đấng được muôn cõi tôn kính—thật sự đoái thương con, xin Ngài đích thân đến và khiến lễ tế của con được cử hành.” Nghe lời thỉnh cầu của nhà vua, Thần Śiva hoan hỷ, mỉm cười đáp lại—

Verse 473

काम प्रार्थयसे यं त्वं मत्त: प्राप्स्यसि तं नृप । रुद्र बोले-राजेन्द्र! यदि तुम एकाग्रचित्त हो ब्रह्मचर्यका पालन करते हुए बारह वर्षोतक घृतकी निरन्तर अविच्छिन्न धाराद्वारा अग्निदेवको तृप्त करो तो मुझसे जिस कामनाके लिये प्रार्थना कर रहे हो

Vaiśaṃpāyana nói: “Hỡi đức vua, điều ngài cầu xin—ngài sẽ nhận được từ ta.” Rudra phán: “Hỡi bậc nhất trong hàng quân vương, nếu ngài nhất tâm giữ hạnh brahmacarya, và suốt mười hai năm liền làm thỏa mãn Thần Lửa (Agni) bằng một dòng bơ sữa (ghṛta) liên tục không gián đoạn, thì ngài sẽ đạt được điều ước mà ngài đang khẩn cầu nơi ta.”

Verse 703

इच्छेय त्वत्प्रसादेन स्वात्मन: प्रकृतिं स्थिराम्‌ । परंतु मुझे अत्यन्त अरुचि हो गयी है

Vaiśaṃpāyana nói: “Nhờ ân sủng của Ngài, con mong được trở lại trạng thái tự nhiên vững bền của chính mình. Nhưng một nỗi chán ghét sâu xa đã dấy lên trong con, và con không sao xua tan được bằng bất cứ cách nào. Ôi Chúa tể của thế gian, vì sự ghê chán ấy mà khí lực và sức mạnh của con đang hao mòn. Bởi vậy, con cầu xin nhờ lòng thương xót của Ngài, con được lành lặn trở lại, và bản tính vốn có của con được giữ vững.”

Verse 2291

इस प्रकार श्रीमहाभारत आदिपव॑के अन्तर्गत खाण्डवदाहपर्वमें ब्राह्मणरूपी अग्निदेवके आगमनसे सम्बन्ध रखनेवाला दो सौ इक्कीसवाँ अध्याय पूरा हुआ

Như vậy, trong Thánh sử Mahābhārata, thuộc Ādi Parva, trong phần Khāṇḍava-dāha (Đốt rừng Khāṇḍava), chương thứ hai trăm hai mươi mốt—liên hệ đến việc thần Agni đến trong hình dạng một bà-la-môn—đã khép lại. Lời kể đánh dấu một sự chuyển đoạn trang trọng, nêu rõ rằng ý chỉ của thần linh có thể bước vào cõi người qua sự cải trang và thử thách, và rằng những biến cố hệ trọng được đặt trong khuôn phép kể chuyện có trật tự, minh bạch và chịu trách nhiệm.