Shloka 32
समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
तस्यैव दिवसस्यान्ते द्रौणिहार्दिक्यगौतमा: । प्रसुप्तं निशि विश्वस्तं जघ्नुर्याधिष्ठिरे बलम्,अठारहवाँ दिन बीत जानेपर रात्रिके समय अभश्व॒त्थामा, कृतवर्मा और कृपाचार्यने नि:शंक सोते हुए युधिष्ठिरके सैनिकोंको मार डाला
tasyaiva divasas yānte drauṇihārdikyagautamāḥ | prasuptaṃ niśi viśvastaṃ jaghnur yādhiṣṭhire balam ||
Vào cuối chính ngày ấy, Drauṇi (Aśvatthāmā), Hārdikya (Kṛtavarmā) và Gautama (Kṛpa) đã giết trong đêm quân lực theo phe Yudhiṣṭhira—những người đang ngủ say, không chút nghi ngờ. Biến cố này phơi bày sự sụp đổ đạo lý có thể theo sau một cuộc chiến kéo dài: chiến thắng tìm bằng sợ hãi và báo thù trở thành sự phá bỏ tiết chế của kṣatriya, khi kẻ bất lực bị đánh thay vì đối địch đường đường nơi chiến địa.
राम उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how war can erode dharma: when anger and desperation dominate, even warriors may violate accepted norms by attacking the defenseless. It invites reflection on responsibility, restraint, and the ethical cost of victory pursued without limits.
After the day’s end, Aśvatthāmā, Kṛtavarmā, and Kṛpa carry out a nocturnal slaughter, killing Yudhiṣṭhira’s sleeping and unsuspecting troops—an act remembered as a grievous, morally fraught episode.