Shloka 174
समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
अष्टावक्रीयमत्रैव विवादो यत्र बन्दिना । अष्टावक्रस्य विप्रर्षेर्जनकस्याध्वरेडभवत्,इसी पर्वमें अष्टावक्रका चरित्र भी है। जिसमें बन्दीके साथ जनकके यज्ञमें ब्रह्मर्षि अष्टावक्रके शास्त्रार्थका वर्णन है। वह बन्दी वरुणका पुत्र था और नैयायिकोंमें प्रधान था। उसे महात्मा अष्टावक्रने वाद-विवादमें पराजित कर दिया। महर्षि अष्टावक्रने बन्दीको हराकर समुद्रमें डाले हुए अपने पिताको प्राप्त कर लिया। इसके बाद यवक्रीत और महात्मा रैभ्यका उपाख्यान है। तदनन्तर पाण्डवोंकी गन्धमादनयात्रा और नारायणाश्रममें निवासका वर्णन है
aṣṭāvakrīyam atraiva vivādo yatra bandinā | aṣṭāvakrasya viprarṣer janakasyādhvare 'bhavat ||
Ngay trong phần này cũng có tích Aṣṭāvakra: cuộc biện luận nơi lễ tế của vua Janaka, khi bậc brahmarṣi Aṣṭāvakra đối đáp với Bandin. Bandin—được truyền là con của Varuṇa và đứng đầu giới luận lý—đã bị vị đại hiền giả đánh bại trong tranh biện. Nhờ thắng Bandin, Aṣṭāvakra cứu lại phụ thân mình, người đã bị quăng xuống biển. Sau đó là các truyện về Yavakrīta và bậc đại nhân Raibhya; rồi đến việc các Pāṇḍava lên đường tới Gandhamādana và cư trú tại ẩn thất của Nārāyaṇa.
राम उवाच
Educational Q&A
The passage highlights the ethical primacy of true knowledge and disciplined reasoning: arrogance in learning is checked through honest debate, and wisdom is shown as serving dharma—here, Aṣṭāvakra uses learning not for vanity but to restore justice and rescue his father.
It functions as a contents-style notice: it points to the Aṣṭāvakra episode (his debate with Bandin at Janaka’s sacrifice and the recovery of his father), then indicates subsequent narratives—Yavakrīta and Raibhya, followed by the Pāṇḍavas’ journey to Gandhamādana and their stay at Nārāyaṇa’s hermitage.