Shloka 161
समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
Devanagari script
नलोपाख्यानमत्रैव धर्मिष्ठं करूणोदयम् । दमयन्त्या: स्थितिर्यत्र नलस्य चरितं तथा,इसी प्रसंगमें नलोपाख्यान आता है, जिसमें धर्मनिष्ठाका अनुपम आदर्श है और जिसे पढ़-सुनकर हृदयमें करुणाकी धारा बहने लगती है। दमयन्तीका दृढ़ धैर्य और नलका चरित्र यहीं पढ़नेको मिलते हैं
Translation
Cũng trong mạch chuyện ấy xuất hiện Nālôpākhyāna—truyện về Nala—một khuôn mẫu vô song của lòng kiên định với dharma, khiến người đọc nghe lòng trào dâng bi mẫn. Tại đây cũng kể về sự bền gan của Damayantī và hành trạng của Nala.
Word by Word
नलोपाख्यानम्the episode/story of Nala
नलोपाख्यानम्:
Karta
TypeNoun
Rootनल-उपाख्यान
FormNeuter, Nominative, Singular
अत्रhere
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
धर्मिष्ठम्most righteous
धर्मिष्ठम्:
TypeAdjective
Rootधर्मिष्ठ
FormNeuter, Nominative, Singular
करुण-उदयम्the arising of compassion/pathos
करुण-उदयम्:
TypeNoun
Rootकरुण-उदय
FormNeuter, Nominative, Singular
दमयन्त्याःof Damayantī
दमयन्त्याः:
TypeNoun
Rootदमयन्ती
FormFeminine, Genitive, Singular
स्थितिःsteadfastness/condition
स्थितिः:
Karta
TypeNoun
Rootस्थिति
FormFeminine, Nominative, Singular
यत्रwherein/where
यत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootयत्र
नलस्यof Nala
नलस्य:
TypeNoun
Rootनल
FormMasculine, Genitive, Singular
चरितम्deeds/life-story
चरितम्:
Karta
TypeNoun
Rootचरित
FormNeuter, Nominative, Singular
तथाand also/likewise
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
Speaker
राम उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Cross References
Meter (Chandas)
Sandhi Notes