HomeMahabharataAdi ParvaAdhyaya 2Shloka 113
Previous Verse
Next Verse

Shloka 113

समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः

Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī

पाञ्चालनगरे चापि लक्ष्यं भित्त्ता धनंजय: । द्रौपदी लब्धवानत्र मध्ये सर्वमहीक्षिताम्‌,चैत्ररथपर्वमें गंगाके तटपर अर्जुनने अंगारपर्ण गन्धर्वको जीतकर उससे मित्रता कर ली और उसीके मुखसे तपती, वसिष्ठ और और्वके उत्तम आख्यान सुने। फिर अर्जुनने वहाँसे अपने सभी भाइयोंके साथ पांचालकी ओर यात्रा की। तदनन्तर अर्जुनने पांचालनगरके बड़े-बड़े राजाओंसे भरी सभामें लक्ष्यवेध करके द्रौपदीको प्राप्त किया--यह कथा भी इसी पर्वमें है। वहीं भीमसेन और अर्जुनने रणांगणमें युद्धके लिये संनद्ध क्रोधान्ध राजाओंको तथा शल्य और कर्णको भी अपने पराक्रमसे पराजित कर दिया

pāñcālanagare cāpi lakṣyaṃ bhittvā dhanaṃjayaḥ | draupadīṃ labdhavān atra madhye sarvamahīkṣitām ||

Tại kinh thành của nước Pāñcāla, Dhanaṃjaya (Arjuna) cũng bắn xuyên đích, và ngay tại đó—giữa hội trường chật kín các vương hầu từ khắp cõi đất—chàng đã giành được Draupadī. Đoạn chuyện nêu bật rằng những cuộc thử tài công khai cùng sự tự chế là khí cụ quyết định trong việc kết minh vương quyền; và rằng dũng lực, khi đặt đúng vào mục đích chính đáng, có thể tái định hình trật tự chính trị lẫn luân lý.

पाञ्चाल-नगरेin the city of the Panchalas
पाञ्चाल-नगरे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपाञ्चाल-नगर
FormNeuter, Locative, Singular
and
:
TypeIndeclinable
Root
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
लक्ष्यम्the target/mark
लक्ष्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootलक्ष्य
FormNeuter, Accusative, Singular
भित्त्वाhaving pierced
भित्त्वा:
TypeVerb
Rootभिद्
Formक्त्वा (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
धनंजयःDhananjaya (Arjuna)
धनंजयः:
Karta
TypeNoun
Rootधनंजय
FormMasculine, Nominative, Singular
द्रौपदीम्Draupadi
द्रौपदीम्:
Karma
TypeNoun
Rootद्रौपदी
FormFeminine, Accusative, Singular
लब्धवान्obtained/won
लब्धवान्:
TypeVerb
Rootलभ्
Formक्तवतु (past active participle), Masculine, Nominative, Singular
अत्रhere/there (in this context)
अत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootअत्र
मध्येin the midst (of)
मध्ये:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमध्य
FormNeuter, Locative, Singular
सर्व-महीक्षिताम्of all the kings (earth-rulers)
सर्व-महीक्षिताम्:
TypeNoun
Rootसर्व-महीक्षित्
FormMasculine, Genitive, Plural

राम उवाच

A
Arjuna (Dhanaṃjaya)
D
Draupadī
P
Pāñcāla
P
Pāñcāla-nagara (city of the Pāñcālas)
L
lakṣya (target)
S
sarva-mahīkṣit (assembled kings)

Educational Q&A

The verse underscores a kṣatriya ideal: disciplined skill publicly tested becomes a legitimate basis for honor and alliance. Ethical force here lies not in mere victory, but in mastery, composure, and rightful participation in a socially sanctioned trial.

At Pāñcāla, Arjuna (Dhanaṃjaya) successfully hits/pierces the announced target in the contest held before many kings, and thereby wins Draupadī in the svayaṃvara setting.