Shloka 101
समन्तपञ्चक-आख्यानम् तथा अक्षौहिणी-प्रमाणनिर्णयः
Samantapañcaka Narrative and the Measure of an Akṣauhiṇī
कृष्णद्वैपायनाच्चैव प्रसूतिर्वरदानजा । धृतराष्ट्रस्य पाण्डोश्व॒ पाण्डवानां च सम्भव:,इसी पर्वमें वसुओंके तेजके अंशभूत भीष्मके जन्मकी कथा भी है। उनकी राज्यभोगसे निवृत्ति, आजीवन ब्रह्मचर्यव्रतमें स्थित रहनेकी प्रतिज्ञा, प्रतिज्ञापालन, चित्रांगदकी रक्षा और चित्रांगदकी मृत्यु हो जानेपर छोटे भाई विचित्रवीर्यकी रक्षा, उन्हें राज्य-समर्पण, अणीमाण्डव्यके शापसे भगवान् धर्मकी विदुरके रूपमें मनुष्योंमें उत्पत्ति, श्रीकृष्णद्वैपायनके वरदानके कारण धृतराष्ट्र एवं पाण्डुका जन्म और इसी प्रसंगमें पाण्डवोंकी उत्पत्ति-कथा भी है
kṛṣṇadvaipāyanāccaiva prasūtir varadānajā | dhṛtarāṣṭrasya pāṇḍoś ca pāṇḍavānāṃ ca sambhavaḥ ||
Và cũng từ Kṛṣṇa-Dvaipāyana (Vyāsa), nhờ một cuộc sinh nở do ân huệ ban cho, mà có nguồn gốc của Dhṛtarāṣṭra và Pāṇḍu, rồi tiếp đó là chuyện sinh thành của các Pāṇḍava. Đoạn này gợi lên sự triển khai của dòng Kuru dưới sự chi phối của dharma và thiên ý—những cuộc sinh phi thường không phát xuất từ dục vọng thường tình, mà từ lời nguyện, lời nguyền và mệnh lệnh thiêng liêng định hình trách nhiệm và sự kế thừa.
राम उवाच
Educational Q&A
The verse underscores that dynastic continuity and political legitimacy in the epic are framed by dharma: births and succession arise through sanctioned means (boons, vows, and divine arrangements), reminding rulers that power is inherited with obligation, not merely seized by will.
The text signals a transition to the account of how Vyāsa, through a boon-related begetting, becomes the cause of the births of Dhṛtarāṣṭra and Pāṇḍu, and then how the Pāṇḍavas come to be—setting up the genealogical and moral background for the later conflict.