Shloka 9
और्वोपाख्यानम्
Aurva Episode: Restoration of Sight and Restraint of World-Destructive Anger
विहितं कामचाराणां यक्षगन्धर्वरक्षसाम् । शेषमन्यन्मनुष्याणां कर्मचारेषु वै स्मृतम्,“रात्रि प्रारम्भ होनेके पहले जो पश्चिम दिशामें भयंकर संध्याकी लाली छा जाती है, उस समय अस्सी लवको छोड़कर सारा मुहूर्त इच्छानुसार विचरनेवाले यक्षों, गन्धर्वों तथा राक्षसोंके लिये निश्चित बताया जाता है। शेष दिनका सब समय मनुष्योंके कार्यवश विचरनेके लिये माना गया है
vaiśampāyana uvāca |
vihitaṃ kāmacārāṇāṃ yakṣagandharvarakṣasām |
śeṣam anyan manuṣyāṇāṃ karmacāreṣu vai smṛtam |
Vaiśampāyana nói: “Một thời khắc nhất định đã được ấn định cho những loài tự do rong ruổi—Yakṣa, Gandharva và Rākṣasa. Còn phần thời gian còn lại thì được ghi nhớ là thời đoạn thích hợp để con người đi lại theo bổn phận và nghề nghiệp của mình.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes spheres of movement by time and nature: certain non-human beings are allotted a specific period for free roaming, while humans are expected to move about primarily in alignment with purposeful work and duty—an affirmation of dharma as regulated conduct within cosmic order.
Vaiśampāyana explains a traditional rule about when different classes of beings are considered to be active: Yakṣas, Gandharvas, and Rākṣasas have an appointed time for unrestricted wandering, whereas the remaining time is regarded as appropriate for humans engaged in their daily tasks.