Shloka 20
और्वोपाख्यानम्
Aurva Episode: Restoration of Sight and Restraint of World-Destructive Anger
गड्जां च यमुनां चैव प्लक्षजातां सरस्वतीम् । रथस्थां सरयूं चैव गोमतीं गण्डकीं तथा,प्राचीन कालमें हिमालयके स्वर्णशिखरसे निकली हुई गंगा सात धाराओंमें विभक्त हो समुद्रमें जाकर मिल गयी हैं। जो पुरुष गंगा, यमुना, प्लक्षकी जड़से प्रकट हुई सरस्वती, रथस्था, सरयू, गोमती और गण्डकी--इन सात नदियोंका जल पीते हैं, उनके पाप तत्काल नष्ट हो जाते हैं। ये गंगा बड़ी पवित्र नदी हैं। एकमात्र आकाश ही इनका तट है। गन्धर्व! ये आकाशकभमार्गसे विचरती हुई गंगा देवलोकमें अलकनन्दा नाम धारण करती हैं। ये ही वैतरणी होकर पितृलोकमें बहती हैं। वहाँ पापियोंके लिये इनके पार जाना अत्यन्त कठिन होता है। इस लोकमें आकर इनका नाम गंगा होता है। यह श्रीकृष्णद्वैपायन व्यासजीका कथन है
gaṅgāṃ ca yamunāṃ caiva plakṣajātāṃ sarasvatīm | rathasthāṃ sarayūṃ caiva gomatīṃ gaṇḍakīṃ tathā ||
Arjuna nói: “(Ta nói về) sông Gaṅgā và Yamunā, cùng Sarasvatī phát sinh từ gốc cây Plakṣa; lại có Rathasthā, Sarayū, Gomatī và Gaṇḍakī. Truyền thống dạy rằng ai uống nước của bảy dòng thánh này thì tội lỗi được gột rửa mau chóng. Gaṅgā được ca tụng là tối thượng thanh tịnh—bờ của nàng được nói là chính bầu trời, vì nàng được hình dung đi theo lộ trình thiên giới: ở cõi chư thiên nàng mang danh Alakanandā; ở cõi tổ tiên nàng hóa thành Vaitaraṇī, kẻ tội lỗi khó lòng vượt qua; còn nơi cõi người nàng được gọi là Gaṅgā—đó là lời của Vyāsa.”
अजुन उवाच
Educational Q&A
Sacred waters symbolize moral purification: contact with revered rivers is presented as a means to remove sin and renew dharmic life, while the cosmological names (Alakanandā/Vaitaraṇī/Gaṅgā) frame the river as a bridge across realms, emphasizing accountability for one’s deeds.
Arjuna enumerates a set of seven holy rivers and invokes their purifying power; the surrounding tradition explains Gaṅgā’s celestial and ancestral-world forms (Alakanandā and Vaitaraṇī) and attributes this teaching to Vyāsa.