Shloka 85
Hiḍimba’s Approach and Hiḍimbā’s Warning to Bhīmasena (हिडिम्बागमनम् / हिडिम्बा-भयवचनम्)
उत्साहश्चापि यत्नेन कर्तव्यो भूतिमिच्छता । विभज्य देशकालौ च दैवं धर्मादयस्त्रय: । नै:श्रेयसौ तु तौ ज्ञेयौ देशकालाविति स्थिति:,ऐश्वर्यकी इच्छा रखनेवाले राजाको देश और कालका विभाग करके ही यत्नपूर्वक उत्साह एवं उद्यम करना चाहिये। इसी प्रकार देश-कालके विभाग-पूर्वक ही प्रारब्धकर्म तथा धर्म, अर्थ और कामका सेवन करना चाहिये। देश और कालको ही मंगलके प्रधान हेतु समझना चाहिये। यही नीतिशास्त्रका सिद्धान्त है
utsāhaś cāpi yatnena kartavyo bhūtim icchatā | vibhajya deśa-kālau ca daivaṃ dharmādayas trayaḥ | naiḥśreyasau tu tau jñeyau deśa-kālāv iti sthitiḥ ||
Kāṇika nói: “Kẻ cầu phú quý phải dụng công có chủ ý mà nuôi dưỡng chí khí và sự nghiệp—luôn sau khi đã xét đúng nơi chốn và thời thế. Cũng vậy, khi thuận theo số mệnh (phần được định) và theo ba mục tiêu—dharma, artha, kāma—cũng phải cân nhắc nơi và lúc. Quả thật, chính nơi chốn và thời thế là những yếu tố quyết định hàng đầu của thành công và an lạc; ấy là kết luận đã định của học thuyết nīti về trị quốc và đạo lý.”
कणिक उवाच
Educational Q&A
Prosperity and effective action depend on discerning deśa (place/circumstance) and kāla (time/occasion). Even dharma, artha, kāma, and one’s allotted destiny should be pursued with situational judgment; timing and context are presented as decisive.
In Adi Parva, Kaṇika is giving counsel in the idiom of nītiśāstra (statecraft/ethical policy), emphasizing strategic discernment—especially the assessment of place and time—as the guiding principle for a ruler seeking success.