Shloka 70
Hiḍimba’s Approach and Hiḍimbā’s Warning to Bhīmasena (हिडिम्बागमनम् / हिडिम्बा-भयवचनम्)
धर्म विचरत: पीडा सापि द्वाभ्यां नियच्छति । अर्थ चाप्यर्थलुब्धस्य काम चातिप्रवर्तिन:,धर्मका अनुष्ठान करनेवाले धर्मात्मा पुरुषके धर्ममें काम और अर्थ--इन दोनोंके द्वारा प्राप्त होनेवाली पीड़ा बाधा पहुँचाती है। इसी प्रकार अर्थलोभीके अर्थमें और अत्यन्त भोगासक्तके काममें भी शेष दो वर्गोद्वारा प्राप्त होनेवाली पीड़ा बाधा उपस्थित करती है
dharmaṁ vicarataḥ pīḍā sāpi dvābhyāṁ niyacchati | arthaṁ cāpy arthalubdhasya kāmaṁ cātipravartinaḥ ||
Kaṇika nói: Ngay cả người bước đi trên con đường dharma (chánh pháp), khổ đau vẫn sinh khởi và bị kiềm chế—thật ra bị ngăn trở—bởi hai mục đích còn lại là artha (tài lợi/quyền thế) và kāma (dục lạc). Cũng vậy, kẻ tham của, việc theo đuổi artha bị cản bởi những nỗi đau phát sinh từ dharma và kāma; còn kẻ quá đắm say hưởng lạc, việc theo đuổi kāma bị cản bởi những nỗi đau phát sinh từ dharma và artha. Vì thế, mỗi mục đích của đời người, nếu bị theo đuổi đơn độc hoặc quá mức, sẽ trở thành nguồn ma sát và ràng buộc dưới sức ép của các mục đích còn lại.
कणिक उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the mutual tension among the three aims—dharma, artha, and kāma. When a person pursues one aim, the pressures and pains generated by the other two naturally restrain or obstruct that pursuit; therefore, wise living requires balance and self-regulation rather than single-minded excess.
Kanika is speaking as an adviser, presenting a pragmatic analysis of human motivations. He explains how the pursuit of righteousness, wealth, or pleasure is each checked by the competing demands of the other aims, framing a counsel about strategy and conduct in worldly life.