Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

Adhyāya 125: Raṅga-pradarśana — Arjuna’s Entry and Astric Demonstration (रङ्गप्रदर्शनम्)

जलस्थानैश्व विविधै: पप्मिनीभिश्न शोभितम्‌ | पाण्डोर्वनं तत्‌ सम्प्रेक्ष्य प्रजज्ञे हूदि मन्मथ:

jalasthānaiś ca vividhaiḥ padminībhiś ca śobhitam | pāṇḍor vanaṃ tat samprekṣya prajajñe hṛdi manmathaḥ ||

Vaiśampāyana nói: Được tô điểm bởi nhiều nơi tụ thủy và những hồ sen đầy ắp, khu rừng ấy hiện ra vô cùng duyên dáng. Vua Pāṇḍu vừa trông thấy liền để dục vọng (Kāma) dấy lên trong lòng—cho thấy khi tâm bị kích động bởi khoái lạc giác quan giữa cảnh đẹp, ngay cả người có kỷ luật cũng có thể bị đẩy về phía đam mê và hệ quả của nó.

जलस्थानैःby water-reservoirs
जलस्थानैः:
Karana
TypeNoun
Rootजलस्थान
FormNeuter, Instrumental, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
विविधैःvarious
विविधैः:
Karana
TypeAdjective
Rootविविध
FormNeuter, Instrumental, Plural
पद्मिनीभिःby lotus-ponds / lotus-bearing waters
पद्मिनीभिः:
Karana
TypeNoun
Rootपद्मिनी
FormFeminine, Instrumental, Plural
and
:
TypeIndeclinable
Root
शोभितम्adorned, beautified
शोभितम्:
TypeAdjective
Rootशोभित
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
पाण्डोःof Pāṇḍu
पाण्डोः:
TypeNoun
Rootपाण्डु
FormMasculine, Genitive, Singular
वनम्forest
वनम्:
Karma
TypeNoun
Rootवन
FormNeuter, Accusative, Singular
तत्that
तत्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormNeuter, Accusative, Singular
सम्प्रेक्ष्यhaving looked at, after observing
सम्प्रेक्ष्य:
TypeVerb
Rootसम्-प्र-ईक्ष्
FormAbsolutive (Gerund), Parasmaipada (usage-neutral here)
प्रजज्ञेarose, was produced
प्रजज्ञे:
TypeVerb
Rootप्र-√जन् (जनि)
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Atmanepada
हृदिin (the) heart
हृदि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहृद्
FormNeuter, Locative, Singular
मन्मथःLove (Cupid), desire
मन्मथः:
Karta
TypeNoun
Rootमन्मथ
FormMasculine, Nominative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Pāṇḍu
V
vana (forest)
J
jalasthāna (water-reservoirs)
P
padminī (lotus-ponds)
M
Manmatha (Kāma)

Educational Q&A

The verse highlights how sensory beauty can awaken desire in the heart; ethical vigilance and self-restraint are needed because inner impulses can arise suddenly from external stimuli, shaping later actions and consequences.

Vaiśampāyana describes a forest rich with waters and lotus-ponds. Seeing its enchanting beauty, King Pāṇḍu experiences the stirring of Manmatha (desire) within his heart, setting the emotional tone for the events that follow.