Shloka 38
Ādi Parva, Adhyāya 115 — Mādri’s request; invocation of the Aśvins; birth and naming of the Pāṇḍavas
एकेन कुरु वै क्षेमं कुलस्य जगतस्तथा । त्यजेदेकं॑ कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत्,“केवल एक पुत्रके त्यागद्वारा इस सम्पूर्ण कुलका तथा समस्त जगत्का कल्याण कीजिये। नीति कहती है कि समूचे कुलके हितके लिये एक व्यक्तिको त्याग दे, गाँवके हितके लिये एक कुलको छोड़ दे, देशके हितके लिये एक गाँवका परित्याग कर दे और आत्माके कल्याणके लिये सारे भूमण्डलको त्याग दे।” विदुर तथा उन सभी श्रेष्ठ ब्राह्मणोंके यों कहनेपर भी पुत्रस्नेहके बन्धनमें बँधे हुए राजा धृतराष्ट्रने वैला नहीं किया। जनमेजय! इस प्रकार राजा धृतराष्ट्रके पूरे सौ पुत्र हुए
ekena kuru vai kṣemaṁ kulasya jagatas tathā | tyajed ekaṁ kulasyārthe grāmasyārthe kulaṁ tyajet |
Vaiśampāyana nói: “Bằng việc hy sinh một người, hãy giữ lấy phúc lợi của cả dòng tộc—và cũng là của thế gian rộng lớn. Vì lợi ích của dòng họ, nên bỏ một người; vì lợi ích của một làng, nên bỏ một dòng họ.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse states a principle of dharma and prudence: accept a small, targeted sacrifice to protect a larger good—one may relinquish one individual for the welfare of the family, and even a whole family for the welfare of a village. It warns against allowing personal attachment to endanger the many.
Vaiśampāyana reports counsel given to the Kuru king Dhṛtarāṣṭra—associated with Vidura and respected brāhmaṇas—urging decisive action for the greater welfare. Dhṛtarāṣṭra, however, remains constrained by affection for his sons, and the narrative continues toward the rise of his hundred sons and the ensuing crisis for the Kuru line.