Shloka 23
Ādi Parva, Adhyāya 103 — Dhṛtarāṣṭra–Gāndhārī Vivāha: Proposal, Consent, and the Vow
सवर्मभिर्भूणैश्व प्रकीर्यद्धिरितस्तत: । सक्रोधामर्षजिद्य भ्रूकूषायीकृतलोचना:,जनमेजय! जल्दबाजीके कारण उन सबके आभूषण और कवच इधर-उधर गिर पड़ते थे। उस समय ऐसा जान पड़ता था, मानो आकाशमण्डलसे तारे टूट-टूटकर गिर रहे हों। कितने ही योद्धाओंके कवच और गहने इधर-उधर बिखर गये। क्रोध और अमर्षके कारण उनकी भौंहें टेढ़ी और आँखें लाल हो गयी थीं। सारथियोंने सुन्दर रथ सजाकर उनमें सुन्दर अश्व जोत दिये थे। उन रथोंपर बैठकर सब प्रकारके अस्त्र-शस्त्रोंसे सम्पन्न हो हथियार उठाये हुए उन वीरोंने जाते हुए कुरुनन्दन भीष्मजीका पीछा किया। जनमेजय! तदनन्तर उन राजाओं और भीष्मजीका घोर संग्राम हुआ। भीष्मजी अकेले थे और राजालोग बहुत। उनमें रोंगटे खड़े कर देनेवाला भयंकर संग्राम छिड़ गया
sa-varmabhir bhūṣaṇaiś ca prakīryadbhir itaḥ tataḥ | sa-krodhāmarṣa-jidya bhrūkūṣāyīkṛta-locanāḥ, janamejaya |
Vaiśampāyana nói: Trong cơn vội vã, áo giáp và đồ trang sức của họ rơi vãi khắp nơi khi xông tới—trông như những vì sao đang tuột khỏi vòm trời mà rơi xuống. Nhiều chiến binh bị hất tung giáp ngực và châu báu. Bị thúc bởi cơn giận và niềm kiêu hãnh bị tổn thương, mày họ cau lại, mắt đỏ ngầu. Các xa phu mau chóng sửa soạn những cỗ chiến xa lộng lẫy và thắng những tuấn mã; ngồi trên đó, đầy đủ mọi thứ binh khí và giương vũ khí trong tay, các dũng sĩ ấy đuổi theo Bhīṣma, niềm hãnh diện của dòng Kuru. Rồi, ôi Janamejaya, một trận chiến ghê gớm bùng nổ giữa các vua ấy và Bhīṣma—một mình ông chống lại nhiều người—một cuộc giao tranh vừa rợn người vừa kinh hoàng.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how anger and wounded pride (krodha, amarṣa) can drive collective action into violent escalation, while also portraying the kṣatriya world where honor and martial response are treated as binding duties—setting up an ethical tension between self-control and the demands of warrior culture.
Warriors, rushing in pursuit, scatter their armor and ornaments; their faces show fury and resentment. Charioteers prepare chariots and horses, and the armed heroes chase Bhīṣma. A terrifying battle then breaks out: Bhīṣma stands alone against many kings.