Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 15

Tīrtha-Māhātmya and the Discipline of Pilgrimage (Tīrtha-sevā) within Prāyaścitta

Devanagari script

अन्यच्च देवदेवस्य स्थानं पुण्यतमं शुभम् / भीमेश्वरमिति ख्यातं गत्वा मुञ्चति पातकम्

Transliteration

anyacca devadevasya sthānaṃ puṇyatamaṃ śubham / bhīmeśvaramiti khyātaṃ gatvā muñcati pātakam

Translation

Lại nữa, có một trú xứ khác của Đấng Thần trên các thần, chí thánh và cát tường. Nơi ấy nổi danh là Bhīmeśvara; ai đến đó thì được giải trừ tội lỗi.

Word by Word

• अन्यत्: another (thing)
• अन्यत्: Karma (कर्म/elliptic)
• Type: Noun
• Root: अन्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; used adverbially 'another (thing)'

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• देवदेवस्य: of the god of gods
• देवदेवस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: देवदेव (प्रातिपदिक; देव + देव)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• स्थानम्: abode, place
• स्थानम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: स्थान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पुण्यतमम्: most holy
• पुण्यतमम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक) + तमप् (superlative)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण of स्थानम्

• शुभम्: auspicious
• शुभम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शुभ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण of स्थानम्

• भीमेश्वरम्: Bhīmeśvara
• भीमेश्वरम्: Samānādhikaraṇa (समानाधिकरण/नाम)
• Type: Noun
• Root: भीमेश्वर (प्रातिपदिक; भीम + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; name of the place/linga

• इति: thus, as (called)
• इति: Sambandha (सम्बन्ध/quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: उद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative particle)

• ख्यातम्: known, famed
• ख्यातम्: Kriya (क्रिया/participial predicate)
• Type: Verb
• Root: ख्या (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; predicative with sthānam

• गत्वा: having gone
• गत्वा: Kriya (क्रिया/पूर्वकर्म)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु) + त्वा (क्त्वा)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund)

• मुञ्चति: releases, casts off
• मुञ्चति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: मुच् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present indicative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपदम्

• पातकम्: sin, transgression
• पातकम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पातक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speaker

Narrator (Purāṇic discourse voice, traditionally Sūta/Vyāsa lineage) describing tīrtha-māhātmya

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Shiva
• Devadeva
• Bhimeshvara

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

Indirectly: it frames sin-removal through approaching Devadeva’s sacred presence, implying inner purification (śuddhi) that supports realization, though it does not explicitly define Ātman here.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

No specific yogic technique is stated; the practice emphasized is tīrtha-sevā—pilgrimage/approach to a sanctified locus of Śiva—treated as a purificatory discipline that prepares one for dhyāna and higher sādhanā.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

By honoring Devadeva’s shrine within the Kurma Purana’s broader theology, it reflects the text’s integrative stance: devotion to Śiva’s tīrthas is upheld as spiritually efficacious within a Purāṇa associated with Lord Kūrma (Viṣṇu).