Shloka 57

Narmadā–Tīrtha-Māhātmya: Sequence of Sacred Fords and Their Fruits

Devanagari script

तस्मिंस्तु दापयेत् पिण्डान् वैशाख्यान्तु विशेषतः / स्नात्वा समाहितमना दम्भमात्सर्यवर्जितः / तृप्यन्ति पितरस्तस्य यावत् तिष्ठति मेदिनी

Transliteration

tasmiṃstu dāpayet piṇḍān vaiśākhyāntu viśeṣataḥ / snātvā samāhitamanā dambhamātsaryavarjitaḥ / tṛpyanti pitarastasya yāvat tiṣṭhati medinī

Translation

Vào dịp ấy, nên khiến việc dâng lễ piṇḍa (bánh cơm cúng tổ tiên) được thực hiện—đặc biệt trong tháng Vaiśākha. Sau khi tắm gội, với tâm ý chuyên nhất, lìa mọi phô trương và ganh ghét, các bậc tổ tiên của người ấy được thỏa mãn chừng nào đất mẹ còn tồn tại.

Word by Word

• तस्मिन्: in that (place/time)
• तस्मिन्: अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम (pronoun), नपुंसकलिङ्गे/पुंलिङ्गे, सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), एकवचन (Singular)

• तु: indeed/and/but
• तु: सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय (indeclinable), निपात/पदपूरक (particle)

• दापयेत्: should cause (someone) to give
• दापयेत्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: दा (धातु)
• Form: धातु: दा (to give) णिच्-प्रयोजक (causative), विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद

• पिण्डान्: rice-balls (funeral offerings)
• पिण्डान्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: पिण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)

• वैशाख्यान्: (piṇḍas) pertaining to Vaiśākha
• वैशाख्यान्: कर्म-विशेषण (object-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वैशाख्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural); विशेषण (adjective) पिण्डान् इति विशेष्यस्य

• तु: especially/indeed
• तु: सम्बन्ध/वाक्य-सम्बन्ध (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (particle)

• विशेषतः: particularly
• विशेषतः: क्रिया-विशेषण (adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेषतः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण (adverb)

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: पूर्वकाल-क्रिया (prior action)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive/gerund), पूर्वकाल (having done), धातु: स्ना (to bathe)

• समाहितमना: with concentrated mind
• समाहितमना: कर्ता-विशेषण (agent-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: समाहित + मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन; विशेषण (qualifying the doer)

• दम्भमात्सर्यवर्जितः: free from hypocrisy and envy
• दम्भमात्सर्यवर्जितः: कर्ता-विशेषण (agent-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: दम्भ + मात्सर्य + वर्जित (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (समाहार/द्वन्द्वपूर्वक-तत्पुरुषभाव); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण

• तृप्यन्ति: are satisfied
• तृप्यन्ति: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: तृप् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), बहुवचन (Plural), आत्मनेपद; धातु: तृप् (to be satisfied)

• पितरः: the ancestors
• पितरः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), बहुवचन (Plural)

• तस्य: of him/of that (person)
• तस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• यावत्: as long as
• यावत्: काल-सम्बन्ध (temporal connector)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक-सम्बन्धक (correlative/conjunction: 'as long as')

• तिष्ठति: remains/stands
• तिष्ठति: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन (Singular), परस्मैपद; धातु: स्था (to stand/remain)

• मेदिनी: the earth
• मेदिनी: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: मेदिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन

Speaker

Sūta (narrating traditional dharma instructions to the sages, within the Purāṇic dialogue frame)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Characters & Entities

• Pitṛs (ancestors)
• Vaiśākha (month)

More Details (4 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

Indirectly: it emphasizes inner purity (a composed mind free from dambha and mātsarya) as the foundation of dharmic action—an ethical discipline that supports higher realization taught elsewhere in the Kurma Purana.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

Samāhita-manā (mental collectedness) and purification through snāna (ritual bathing) are highlighted, along with ethical restraints—avoiding ostentation and envy—reflecting a preparatory yogic discipline applied to ancestral rites.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

This verse is primarily dharma-focused (pitṛ-rite efficacy) rather than explicitly sectarian; it aligns with the Kurma Purana’s integrative approach where devotional and ritual duties are upheld as compatible supports for broader Shaiva–Vaishnava spiritual aims.