Kurma Purana — Uttara Bhaga, Shloka 17

Daily Duties of Brāhmaṇas: Snāna, Sandhyā, Sūrya-hṛdaya, Japa, Tarpaṇa, and the Pañca-mahāyajñas

Devanagari script

शक्तश्चेद् वारुणं विद्वान् प्राजापत्यं तथैव च / प्रक्षाल्य दन्तकाष्ठं वै भक्षयित्वा विधानतः

Transliteration

śaktaśced vāruṇaṃ vidvān prājāpatyaṃ tathaiva ca / prakṣālya dantakāṣṭhaṃ vai bhakṣayitvā vidhānataḥ

Translation

Nếu bậc học giả có đủ khả năng, hãy đúng nghi mà hành lễ Vāruṇa và cũng thực hiện phép sám hối Prājāpatya. Rồi rửa sạch que xỉa răng, và nhai/dùng theo đúng quy định.

Word by Word

• शक्तः: able
• शक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शक्त (प्रातिपदिक; √शक्-समर्थे से)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; ‘समर्थः’

• चेत्: if
• चेत्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक-निपात (conditional particle)

• वारुणम्: the Varuṇa-related (rite/bath)
• वारुणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वारुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; ‘वारुणं स्नानम्/कर्म’ इत्यर्थः

• विद्वान्: a learned man
• विद्वान्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विद्वस् (प्रातिपदिक; √विद् + वस्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन; ‘ज्ञानी’

• प्राजापत्यम्: the Prajāpati-related (rite/bath)
• प्राजापत्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्राजापत्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; ‘प्रजापतेः सम्बन्धि कर्म/स्नानम्’

• तथा: likewise
• तथा: Kriya-Visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण-निपात (emphatic particle)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• प्रक्षाल्य: having washed
• प्रक्षाल्य: Purvakala-Kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-क्षल् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
• Form: ल्यप्-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘प्रक्षाल्य’ = having washed

• दन्तकाष्ठम्: a tooth-stick
• दन्तकाष्ठम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दन्त-काष्ठ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; तत्पुरुष-समास (दन्तानां काष्ठम्)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निश्चयार्थक-निपात (emphatic particle)

• भक्षयित्वा: having chewed/eaten
• भक्षयित्वा: Purvakala-Kriya (पूर्वकाल-क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भक्ष् (धातु) + त्वा (कृदन्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘भक्षयित्वा’ = having chewed/eaten

• विधानतः: according to rule
• विधानतः: Kriya-Visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विधानतस् (अव्यय; विधान + तस्)
• Form: अव्यय; तस्-प्रत्ययान्त क्रियाविशेषण (adverb)

Speaker

Sūta (narrating traditional dharma-instructions as transmitted in the Kurma Purana)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Varuṇa
• Prajāpati

More Details (3 sections)

FAQs

How does this verse explain the nature of the Supreme Self (Atman)?

This verse does not directly teach Ātman-metaphysics; it emphasizes śauca (purity) and prāyaścitta (expiation) as preparatory disciplines that support higher spiritual practice.

What Yoga or Meditative practices are highlighted here?

No specific meditation is described; the verse highlights yogic groundwork—discipline, bodily purity, and rule-based conduct—seen as supportive of mantra, japa, and later contemplative practices in the Purana.

How does this verse depict the relationship between Shiva and Vishnu?

It does not explicitly discuss Śiva–Viṣṇu unity; it reflects a shared dharma framework where purification and expiation are universal prerequisites for worship across Śaiva and Vaiṣṇava observance.