Shloka 19

Saṅkara-jāti-nirṇaya and Gṛhastha-ācāra: Daily Rites, Purity, Anadhyāya, and Food Discipline

अप्रणोद्यो ऽतिथिः सायमपि नात्र विचारणा / सत्कृत्य भिक्षवे भिक्षा दातव्या सुव्रताय च

apraṇodyo 'tithiḥ sāyamapi nātra vicāraṇā / satkṛtya bhikṣave bhikṣā dātavyā suvratāya ca

Không được xua đuổi khách—dù là buổi chiều tối; điều này không cần bàn cãi. Sau khi kính tiếp, hãy bố thí cơm xin cho vị khất sĩ, và cũng cho người giữ vững thiện nguyện (suvrata) trong chánh pháp.

अप्रणोद्यःnot to be turned away
अप्रणोद्यः:
Qualifier (Viśeṣaṇa/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअ + प्रणोद्य (प्रातिपदिक; प्र + नुद् (धातु) + ण्यत्)
Formण्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (अतिथिः इति विशेषण)
अतिथिःa guest
अतिथिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअतिथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सायम्in the evening
सायम्:
Adhikarana (Time/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसायम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (evening)
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावना/समुच्चय-अव्यय (also/even)
no/not
:
Sambandha (Negation/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
अत्रhere/in this matter
अत्र:
Adhikarana (Scope/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (here/in this matter)
विचारणाconsideration/deliberation
विचारणा:
Karta (Predicate-noun/विधेय)
TypeNoun
Rootविचारणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (नास्ति इति)
सत्कृत्यhaving honored
सत्कृत्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Rootसत् + कृ (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), पूर्वक्रिया
भिक्षवेto a mendicant/beggar
भिक्षवे:
Sampradana (Recipient/सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootभिक्षु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति (सम्प्रदान), एकवचन
भिक्षाalms
भिक्षा:
Karma (Thing given/कर्म)
TypeNoun
Rootभिक्षा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दातव्याmust be given
दातव्या:
Kriya (Obligation/विधि)
TypeAdjective
Rootदातव्य (प्रातिपदिक; दा (धातु) + तव्यत्)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (भिक्षा इति विशेषण/विधेय)
सुव्रतायto the well-vowed (virtuous one)
सुव्रताय:
Qualifier (Recipient-qualifier/सम्प्रदान-विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुव्रत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी-विभक्ति, एकवचन (भिक्षवे इति विशेषण)
and
:
Sambandha (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय

Lord Vishnu (in discourse to Garuda/Vinata-putra)

Concept: Do not turn away a guest even in the evening; honor him; give alms-food to a mendicant and to one devoted to righteous vows.

Vedantic Theme: Ego-softening through unconditional giving; seeing the divine in the guest (atithi) and in renunciant discipline (vrata) cultivates sattva and devotion-friendly mind.

Application: Keep a small reserve for unexpected guests; practice respectful reception at any hour; support mendicants/ethical practitioners with food or resources; cultivate non-excuse-making generosity.

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Type: threshold/guest-reception at evening

Related Themes: Garuda Purana 1.96.15-18

A
Atithi
B
Bhikshu

FAQs

This verse treats welcoming and feeding a guest as a non-negotiable duty—one should not send an atithi away, even at night—framing hospitality as a core expression of dharma.

By commanding respectful hospitality and alms-giving, it points to everyday ethical actions that generate punya (merit), complementing the Purana’s wider focus on consequences of conduct and the moral order governing post-death outcomes.

Do not dismiss someone seeking shelter/food late in the day; offer respectful reception and share a meal or charity according to capacity, especially to sincere seekers and disciplined practitioners.