Shloka 11

Rasa-Dravya Varga: Sweet, Sour, Salty, Pungent, Bitter, Astringent; Snehana and Svedana Guidelines

Devanagari script

मार्गरोधी मार्दवकृत्स एकः परिषेवितः / गात्रकण्डूकोष्ठशोथवैवर्ण्यं जनयेद्रसः / रक्तवातं पित्तरक्तं पुंस्त्वेन्द्रियरुजादिकम्

Transliteration

mārgarodhī mārdavakṛtsa ekaḥ pariṣevitaḥ / gātrakaṇḍūkoṣṭhaśothavaivarṇyaṃ janayedrasaḥ / raktavātaṃ pittaraktaṃ puṃstvendriyarujādikam

Translation

Khi vị mặn (lavaṇa) bị dùng quá mức, nó làm bế tắc các kinh lạc/đường dẫn trong thân và gây nhão mềm. Nó sinh ngứa ở tay chân, trướng bụng, phù thũng và biến sắc; lại còn gây các chứng như raktavāta, pittarakta, cùng những bệnh làm tổn hại dương lực và các căn (giác quan), v.v.

Word by Word

• मार्गरोधी: obstructing the channels/passages
• मार्गरोधी: Predicate/Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मार्ग + रोधिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; समासः—मार्गं रुणद्धि इति (उपपद-तत्पुरुष)

• मार्दवकृत्: producing softness
• मार्दवकृत्: Predicate/Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मार्दव + कृत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; समासः—मार्दवं करोति इति (उपपद-तत्पुरुष)

• सः: it/that (substance)
• सः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; सर्वनाम

• एकः: alone; by itself
• एकः: Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; विशेषण (of सः)

• परिषेवितः: when used/consumed
• परिषेवितः: Predicate/Qualifier (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: परि + सेव् (धातु) → परिषेवित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle)

• गात्रकण्डूकोष्ठशोथवैवर्ण्यम्: itching of the body, constipation, swelling, discoloration (collectively)
• गात्रकण्डूकोष्ठशोथवैवर्ण्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गात्र + कण्डू + कोष्ठ + शोथ + वैवर्ण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; समासः—समाहार-द्वन्द्व (collective)

• जनयेत्: may produce; causes
• जनयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• रसः: the taste/essence (here: saline taste/substance)
• रसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन

• रक्तवातम्: blood-disorder with vāta (raktavāta)
• रक्तवातम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: रक्त + वात (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; समासः—रक्तेन सह/सम्बद्धो वातः (तत्पुरुष)

• पित्तरक्तम्: pitta-and-blood disorder (pittarakta)
• पित्तरक्तम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पित्त + रक्त (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; समासः—समाहार-द्वन्द्व (pitta and blood disorder collectively)

• पुंस्त्वेन्द्रियरुजादिकम्: male-virility issues, sense-organ pains, etc.
• पुंस्त्वेन्द्रियरुजादिकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुंस्त्व + इन्द्रिय + रुजा + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd case), एकवचन; समासः—समाहार-द्वन्द्व (collective of conditions)

Speaker

Lord Vishnu (in instruction to Garuda/Vinata-putra)

Philosophical Teaching

Concept: Ati-sevana (overindulgence) in a rasa causes srotorodha and systemic disorder; moderation is a form of right conduct.

Vedantic Theme: Indriya-nigraha (restraint of senses) as support for inner steadiness; unchecked taste-seeking binds one to suffering.

Application: Limit excessive salty taste; watch for signs like edema, itching, discoloration; adjust diet and seek balancing measures.

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: bibhatsa

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.173 (rasa effects: benefits vs harms of excess)

FAQs

What is the importance of this verse in Garuda Purana?

It provides a clear dietary caution: overindulgence in salty taste leads to channel obstruction and systemic disorders, reinforcing disciplined living.

How does this verse explain the path of the soul?

It supports the Purana’s broader ethic that uncontrolled senses (including taste) create suffering; restraint sustains health and steadiness for dharmic life.

Practical application of this wisdom today?

Moderate salt, especially if prone to swelling, itching, discoloration, or inflammatory conditions; prioritize balanced diet and medical guidance.