Shloka 58

Dhanvantari’s Therapeutics: Jvara to Vraṇa

Fever, GI Disorders, Bleeding, Respiratory, Urinary, Swelling, and Wound Care

Devanagari script

क्वाथश्च शिग्रुमूलोत्थः कटूष्णोश्मानिपातनः / सर्वमेहहरोधात्र्या रसःक्षौद्रनिशायुतः / त्रिफलादारुदार्व्यष्टक्वाथः क्षौद्रेण मेहहा

Transliteration

kvāthaśca śigrumūlotthaḥ kaṭūṣṇośmānipātanaḥ / sarvamehaharodhātryā rasaḥkṣaudraniśāyutaḥ / triphalādārudārvyaṣṭakvāthaḥ kṣaudreṇa mehahā

Translation

Nước sắc từ rễ Śigru có vị cay và tính ấm, làm giảm sự bốc hỏa nội nhiệt. Nước ép Dhātrī (Āmalakī) dùng cùng mật ong và Niśā (nghệ) trừ mọi chứng meha (rối loạn tiểu tiện/chuyển hóa). Nước sắc Triphalā với dāru và dārvī, uống cùng mật ong, cũng diệt meha.

Word by Word

• क्वाथः: decoction
• क्वाथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्वाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक निपात (conjunction)

• शिग्रु-मूल-उत्थः: arising from/drug made from moringa root
• शिग्रु-मूल-उत्थः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शिग्रु (प्रातिपदिक) + मूल (प्रातिपदिक) + उत्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (क्वाथः)

• कटु-उष्णः: pungent and hot
• कटु-उष्णः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कटु (प्रातिपदिक) + उष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (क्वाथः)

• उष्म-निपातनः: reducing heat/feverishness
• उष्म-निपातनः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उष्मन् (प्रातिपदिक) + निपातन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (क्वाथः)

• सर्व-मेह-हरः: removing all urinary disorders (meha)
• सर्व-मेह-हरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + मेह (प्रातिपदिक) + हर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (रसः/क्वाथः)

• धात्र्याः: of āmalakī (Emblica)
• धात्र्याः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धात्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; सम्बन्ध

• रसः: juice
• रसः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन

• क्षौद्र-निशा-युतः: mixed with honey and turmeric
• क्षौद्र-निशा-युतः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: क्षौद्र (प्रातिपदिक) + निशा (प्रातिपदिक) + युत (प्रातिपदिक; कृदन्त-निष्पन्न)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (रसः)

• त्रिफला-दारु-दार्वी-अष्ट-क्वाथः: decoction of Triphalā, dāru, dārvī and the ‘aṣṭa’ (eight-ingredient) decoction
• त्रिफला-दारु-दार्वी-अष्ट-क्वाथः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: त्रिफला (प्रातिपदिक) + दारु (प्रातिपदिक) + दार्वी (प्रातिपदिक) + अष्ट (प्रातिपदिक/संख्या) + क्वाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; द्रव्यसमाहारवाचक (decoction prepared from these)

• क्षौद्रेण: with honey
• क्षौद्रेण: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: क्षौद्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3), एकवचन; करण

• मेह-हा: destroyer of meha (urinary disease)
• मेह-हा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: मेह (प्रातिपदिक) + हन् (धातु) → हा (प्रातिपदिक; agent-noun)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण (क्वाथः)

Speaker

Lord Vishnu (narrating to Garuda/Vinata-putra)

Philosophical Teaching

Concept: Balance and regulation (sāmya) through disciplined intake; health supports ethical and spiritual life.

Vedantic Theme: Guṇa-sāmya in the embodied condition; right means (upāya) applied to prakṛti for functional harmony.

Application: Use warming/pungent decoctions judiciously; combine āmalakī with honey and turmeric for meha-like conditions; follow measured preparation (kvātha/rasāyana style) under guidance.

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.170 (meha-cikitsā cluster; adjacent fat-reduction/diet verses)

Characters & Entities

• Śigru
• Dhātrī (Āmalakī)
• Kṣaudra (honey)
• Niśā (turmeric)
• Triphalā
• Dāru
• Dārvī

FAQs

What is the importance of meha remedies in the Garuda Purana?

The verse catalogues classical formulations for meha, showing the Purana’s role as a repository of applied Ayurvedic knowledge alongside dharma teachings.

How does this verse explain the path of the soul?

It does not address the soul’s journey; it focuses on maintaining health, implying that disciplined care of the body supports one’s capacity for dharma and spiritual practice.

Practical application of this wisdom today?

It highlights traditional ingredients used for metabolic/urinary complaints; modern readers should consult qualified practitioners before using herbal combinations, especially for diabetes-like conditions.