Shloka 35

Dhanvantari’s Therapeutics: Jvara to Vraṇa

Fever, GI Disorders, Bleeding, Respiratory, Urinary, Swelling, and Wound Care

पञ्चगव्यं हितं पानादपस्मारग्रहादिनुत् / कूष्माण्डकरसो वाज्यं सयष्टिकं तदर्थकृत्

pañcagavyaṃ hitaṃ pānādapasmāragrahādinut / kūṣmāṇḍakaraso vājyaṃ sayaṣṭikaṃ tadarthakṛt

Pañcagavya, khi uống đúng cách và hợp lợi, làm dịu các chứng như apasmāra (động kinh) và những khổ não được quy cho graha (tác lực bắt giữ) v.v. Cũng vậy, nước ép kūṣmāṇḍa (bí trắng/ash-gourd) hoặc bơ ghee dùng cùng yaṣṭikā (cam thảo) đều có công năng ấy.

पञ्चगव्यम्pañcagavya (five cow-products mixture)
पञ्चगव्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपञ्च (संख्या-प्रातिपदिक) + गव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समास (five cow-products)
हितम्beneficial
हितम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Root√धा (धातु) + क्त (कृदन्त) / हित (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम्; 'हित' = beneficial
पानात्from drinking / by intake
पानात्:
Hetu (Cause/हेतु)
TypeNoun
Rootपान (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी (5th/पञ्चमी), एकवचन; हेतौ/कारणे
अपस्मारग्रहादिनुत्dispelling epilepsy, seizures, etc.
अपस्मारग्रहादिनुत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअपस्मार (प्रातिपदिक) + ग्रह (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + नुत् (कृदन्त/प्रातिपदिक, √नुद्/√नु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (विशेषणरूपेण); अपस्मारं ग्रहं च आदीन् नुदति इति (उपपद-तत्पुरुष)
कूष्माण्डकरसःjuice of ash-gourd
कूष्माण्डकरसः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootकूष्माण्डक (प्रातिपदिक) + रस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कूष्माण्डकस्य रसः (षष्ठी-तत्पुरुष)
वाor
वा:
Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formविकल्पार्थक निपात
आज्यम्ghee
आज्यम्:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootआज्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सयष्टिकम्with licorice (yaṣṭikā)
सयष्टिकम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootयष्टिका (प्रातिपदिक) + स- (उपसर्ग/पूर्वपद)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; स-यष्टिकम् = यष्टिकया सहितम् (सह-तत्पुरुष)
तदर्थकृत्effective for that purpose
तदर्थकृत्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक) + कृत् (कृदन्त/प्रातिपदिक, √कृ)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (विशेषणरूपेण); तदर्थं करोति इति (उपपद-तत्पुरुष)

Lord Vishnu (in discourse to Garuda/Vinata-putra)

Dosha: Vata

Concept: Integrating purity-substances and diet-medicines to counter disorders attributed to both physiology and subtle influences.

Vedantic Theme: Interplay of adhibhautika and adhidaivika factors; restoring sattva through shuddhi and proper intake.

Application: Use pañcagavya as drink when suitable; alternatively kūṣmāṇḍa juice, or ghee with yaṣṭikā, for apasmāra/graha-like afflictions.

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhayanaka

Related Themes: Garuda Purana 1.170 (graha/apasmara remedies; pañcagavya as shuddhi-dravya)

V
Vishnu
G
Garuda
G
Grahas

FAQs

Here pañcagavya is presented as a wholesome classical formulation used for serious neuro-psychosomatic conditions like apasmāra and graha-type afflictions, reflecting the text’s therapeutic tradition.

By addressing graha-like disturbances and seizure conditions, it underscores the Purana’s concern for restoring steadiness (sattva) so a person can maintain dharma, clarity, and ritual competence.

It points to traditional formulations (pañcagavya, ash-gourd juice, ghee with licorice) historically used for such complaints; modern application should be supervised by qualified clinicians.