Home›Garuda Purana›Brahma Khanda›Adhyaya 162›Shloka 16
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 16

Pāṇḍu-Śotha Nidāna: Doṣa-wise Signs, Complications, and Prognosis

Devanagari script

यः पित्तरोगी सेवेत पित्तलं तस्य कामलम् / कोष्ठशा खोद्गतं पित्तं दग्ध्वासृङ्मांसमाहरेत्

Transliteration

yaḥ pittarogī seveta pittalaṃ tasya kāmalam / koṣṭhaśā khodgataṃ pittaṃ dagdhvāsṛṅmāṃsamāharet

Translation

Người mắc pāṇḍu-roga nếu còn dùng những thứ làm tăng pitta (pittala) thì sẽ sinh kāmalā (vàng da). Pitta bốc lên từ trong phủ tạng (koṣṭha) sẽ thiêu đốt huyết và nhục, khiến bệnh trở nên nguy hiểm.

Word by Word
यःwho (one who)
यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सम्बन्धबोधक-यत्
पित्तbile
पित्त:
Samasa-purvapada (Compound member)
TypeNoun
Rootपित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)
रोगीa bile-disease patient
रोगी:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootरोगिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—पित्त + रोगी (षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘bile-disease patient’)
सेवेतshould use/consume
सेवेत:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√सेव् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपदम्
पित्तलम्pitta-increasing (food/medicine)
पित्तलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeAdjective
Rootपित्तल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषण (pitta-promoting)
तस्यof him/for him
तस्य:
Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन
कामलम्jaundice (kāmala)
कामलम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootकामल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन
कोष्ठin the gut/viscera
कोष्ठ:
Samasa-purvapada (Compound member)
TypeNoun
Rootकोष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)
शा(textual particle; sense unclear)
शा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootशा (अव्यय/निपात; पाठभेद-संभव)
Formअव्यय; पाठभेद/दुर्लभ-रूप (संभवतः ‘शः/शात्’ इत्यर्थे)
ख(part of compound; unclear)
ख:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootख (प्रातिपदिक/उपसर्गवत्; पाठभेद-संभव)
Formअव्यय/पाठभेद; ‘खोद्गतम्’ इत्यत्र पूर्वभागः (संभवतः ‘ख’ उपसर्गवत्/अवयव)
उद्गतम्risen/come out
उद्गतम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउद्गत (उद्+√गम् धातु, क्त; कृदन्त)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त
पित्तम्bile
पित्तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootपित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दग्ध्वाhaving burned
दग्ध्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeIndeclinable
Root√दह् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund)
असृक्blood
असृक्:
Samasa-purvapada (Compound member)
TypeNoun
Rootअसृज्/असृक् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन (समासपूर्वपद-रूपेण)
मांसम्blood and flesh
मांसम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमांस (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः—असृक् + मांस (समाहार-द्वन्द्वः)
आहरेत्should bring/remove/take out
आहरेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ+√हृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
Speaker

Lord Viṣṇu (in instruction to Garuḍa/Vinatā-putra)

Medical Ayurveda

Dosha: Pitta

Philosophical Teaching

Concept: Cause-and-effect in health: indulgence in pitta-provoking regimen yields worsening pathology and severe jaundice-like states.

Vedantic Theme: Kārya-kāraṇa-bhāva (causal nexus) operating within prakṛti; pramāda as bondage to suffering.

Application: Avoid pitta-aggravating foods/behaviors when pitta is deranged; treat early to prevent progression to severe kāmalā/kumbha-kāmalā.

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: bhayanaka

Cross References

Related Themes: Garuda Purana 1.162.18 (repeats/clarifies pitta-following swelling and kumbha-kāmalā); Garuda Purana 1.162.17 (signs of kāmalā/pitta aggravation)

Characters & Entities
G
Garuḍa
V
Viṣṇu

FAQs

It is presented as a difficult, severe form of kāmalā (jaundice) that can develop when earlier disorders like pāṇḍu and pitta-linked swelling are neglected.

It reinforces a dharmic principle of timely care and non-negligence: ignoring warning signs leads to heavier suffering, which can obstruct disciplined spiritual life.

Do not ignore chronic pallor, swelling, and heat signs—seek early diagnosis and correction of diet/lifestyle to prevent severe progression.

←Previous Verse
Next Verse→