Shloka 6
Śrīcakra–Mantra–Pūjāvidhi: Agastya–Hayagrīva Saṃvāda
Lalitopākhyāna Context
Devanagari script
अर्चयित्वा तदीशानः सर्वविद्येश्वरो ऽभवत् / तदाराध्य विशेषेण ब्रह्मा ब्रह्माण्डसूरभूत् / मुनीनां मोहनश्चासीत्स्मरो यद्वरिवस्यया
Transliteration
arcayitvā tadīśānaḥ sarvavidyeśvaro 'bhavat / tadārādhya viśeṣeṇa brahmā brahmāṇḍasūrabhūt / munīnāṃ mohanaścāsītsmaro yadvarivasyayā
Translation
Sau khi tôn thờ, Īśāna trở thành Chúa tể của mọi minh chú và học thuật. Khi đặc biệt phụng thờ, Brahmā trở nên như mặt trời của cõi Brahmāṇḍa. Và Smara (Kāmadeva) cũng thành kẻ làm mê hoặc các bậc hiền triết, nhờ sự phụng sự tế lễ ấy.
Word by Word
अर्चयित्वाhaving worshipped
अर्चयित्वा:
Purvakala (पूर्वकाल/Absolutive)
TypeVerb
Rootअर्च् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) causative sense by stem ‘अर्चय-’; ‘having worshipped’
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय
ईशानःĪśāna (the Lord)
ईशानः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootईशान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सर्वविद्येश्वरःlord of all knowledges
सर्वविद्येश्वरः:
Karta (कर्ता/Predicate-nominative)
TypeNoun
Rootसर्व-विद्या-ईश्वर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सर्वासां विद्याणाम् ईश्वरः)
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय
आराध्यhaving propitiated
आराध्य:
Purvakala (पूर्वकाल/Absolutive)
TypeVerb
Rootआ+राध् (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having propitiated/worshipped’
विशेषेणespecially, in particular
विशेषेण:
Karana (करण/Means)
TypeIndeclinable
Rootविशेष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (adverbial instrumental)
ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ब्रह्माण्डसूरःhero of the cosmic egg (universe)
ब्रह्माण्डसूरः:
Karta (कर्ता/Predicate-nominative)
TypeNoun
Rootब्रह्माण्ड-सूर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (ब्रह्माण्डस्य सूरः/वीरः)
अभूत्became
अभूत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
मुनीनाम्of sages
मुनीनाम्:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन
मोहनःdeluder/enchanter
मोहनः:
Karta (कर्ता/Predicate-nominative)
TypeNoun
Rootमोहन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootअस् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
स्मरःSmara (Kāma)
स्मरः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootस्मर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
यत्by which
यत्:
Sambandha (सम्बन्ध/Relative)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया/सप्तमी?; here as relative with following instrumental; best taken as नपुंसक प्रथमा/द्वितीया एकवचन ‘by which/through which’ (elliptic)
वरिवस्ययाby (that) worship/service
वरिवस्यया:
Karana (करण/Means)
TypeNoun
Rootवरिवस्या (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन