Shloka 1
Śrīpura-Nirmāṇa-Prastāva (Inquiry into Śrīpura and its Construction) / “The Proposal to Build Śrīpura”
Devanagari script
इति श्रीब्रह्माण्डमहापुराणे उत्तरभागे हयग्रीवागस्त्यसंवादे ललितोपाख्याने मदनपुनर्भवो नाम त्रिंशो ऽध्यायः अगस्त्य उवाच किमिदं श्रीपुरं नाम केन रूपेण वर्तते / केन वानिर्मितं पूर्व तत्सर्वं मे निवदय
Transliteration
iti śrībrahmāṇḍamahāpurāṇe uttarabhāge hayagrīvāgastyasaṃvāde lalitopākhyāne madanapunarbhavo nāma triṃśo 'dhyāyaḥ agastya uvāca kimidaṃ śrīpuraṃ nāma kena rūpeṇa vartate / kena vānirmitaṃ pūrva tatsarvaṃ me nivadaya
Translation
Như vậy, trong Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa, phần Uttarabhāga, cuộc đối thoại giữa Hayagrīva và Agastya, trong truyện Lalitā, chương thứ ba mươi mang tên “Madanapunarbhava”. Agastya thưa rằng: “Thành Śrīpura này là gì, hiện hữu với hình tướng ra sao? Thuở trước do ai kiến lập? Xin hãy thuật cho con tất cả.”
Word by Word
इतिthus
इति:
वाक्यसूचक (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; वाक्यसमाप्ति/उद्धरणसूचक (quotative/end marker)
श्री-ब्रह्माण्ड-महा-पुराणेin the Śrī Brahmāṇḍa Mahāpurāṇa
श्री-ब्रह्माण्ड-महा-पुराणे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location: in the text)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + ब्रह्माण्ड (प्रातिपदिक) + महा (प्रातिपदिक) + पुराण (प्रातिपदिक)
Formबहुपद-तत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
उत्तर-भागेin the latter section
उत्तर-भागे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
TypeNoun
Rootउत्तर (प्रातिपदिक) + भाग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादेin the dialogue of Hayagrīva and Agastya
हयग्रीव-अगस्त्य-संवादे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Context)
TypeNoun
Rootहयग्रीव (प्रातिपदिक) + अगस्त्य (प्रातिपदिक) + संवाद (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (सम्बन्ध: ‘हयग्रीवागस्त्ययोः संवादः’); पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
ललित-उपाख्यानेin the Lalitā episode/narrative
ललित-उपाख्याने:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Context)
TypeNoun
Rootललिता (प्रातिपदिक) + उपाख्यान (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
मदन-पुनर्भवः‘Madanapunarbhava’ (Kāma’s re-becoming)
मदन-पुनर्भवः:
विशेष्य (Viśeṣya/Title)
TypeNoun
Rootमदन (प्रातिपदिक) + पुनर्भव (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
नामnamed
नाम:
सम्बन्धसूचक (Appositional marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय/निपात)
Formअव्यय; नामनिर्देशक निपात (particle indicating name)
त्रिंशःthirtieth
त्रिंशः:
विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
TypeAdjective
Rootत्रिंश (संख्याप्रातिपदिक)
Formक्रमवाचक (ordinal sense); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषण (अध्यायः)
अध्यायःchapter
अध्यायः:
कर्ता (Karta/Subject: heading)
TypeNoun
Rootअध्याय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (परोक्षभूत/Perfect); प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
किम्what?
किम्:
प्रश्न (Interrogative complement)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इदम्this
इदम्:
प्रश्न (Interrogative complement)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; किम्-समन्वय (appositional)
श्री-पुरम्Śrīpura
श्री-पुरम्:
कर्ता/विषय (Topic/Subject complement)
TypeNoun
Rootश्री (प्रातिपदिक) + पुर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
नामname
नाम:
सम्बन्ध (Predicate nominal)
TypeNoun
Rootनामन् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; नामधेयार्थ (as a name)
केनby whom/with what
केन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd), एकवचन
रूपेणin what form
रूपेण:
करण (Karaṇa/Instrument: in what form)
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
वर्ततेexists, is situated
वर्तते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु)
Formलट् (वर्तमान/Present); प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; आत्मनेपद
केनby whom
केन:
करण (Karaṇa/Instrument)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुं/नपुंसक, तृतीया (3rd), एकवचन
वाor
वा:
समुच्चय/विकल्प (Connector)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (disjunctive particle: or)
निर्मितम्constructed, made
निर्मितम्:
विधेयविशेषण (Predicate adjective)
TypeAdjective
Rootनि+मि (धातु) → निर्मित (कृदन्त, क्त)
Formकृदन्त (past passive participle, क्त); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; (श्रीपुरम् इति विशेष्येण)
पूर्वम्formerly
पूर्वम्:
कालाधिकरण (Kāla-adhikaraṇa/Time)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formअव्ययप्रयोग (adverbial accusative); कालवाचक (formerly, earlier)
तत्-सर्वम्all that
तत्-सर्वम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootतत् (सर्वनाम) + सर्व (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (‘तत् एव सर्वम्’); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
मेto me / my
मे:
सम्प्रदान/सम्बन्ध (Recipient/Genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी (6th), एकवचन (enclitic)
निवेदयtell, inform
निवेदय:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootनि+विद् (धातु)
Formलोट् (आज्ञार्थ/Imperative); मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद