Shloka 59
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
अहो बत महत्कष्टमिदमापतितं भयम् / कस्य वाथ विकारेण सैनिका निर्गतोद्यमाः
Transliteration
aho bata mahatkaṣṭamidamāpatitaṃ bhayam / kasya vātha vikāreṇa sainikā nirgatodyamāḥ
Translation
Ôi thay, tai ương lớn lao và nỗi sợ này đã ập đến! Do biến dị của ai mà quân sĩ trở nên nhụt chí, không còn hăng hái?
Word by Word
अहोalas!/oh!
अहो:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअहो (अव्यय)
Formअव्यय; विस्मयादि-निपात (exclamation)
बतindeed/alas
बत:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootबत (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic/exclamatory particle)
महत्great
महत्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (to कष्टम्)
कष्टम्distress/misfortune
कष्टम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकष्ट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (nominative), एकवचन
इदम्this
इदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
आपतितम्that has befallen
आपतितम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआ + पत् (धातु)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (PPP) ‘आपतित’; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (to भयम्/कष्टम्)
भयम्fear
भयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootभय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
कस्यof whom/whose
कस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (genitive), एकवचन; प्रश्नवाचक (interrogative)
वाor
वा:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक निपात (disjunctive particle)
अथthen/now
अथ:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/प्रश्नार्थक (then/now)
विकारेणby what change/disturbance
विकारेण:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootविकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (instrumental), एकवचन
सैनिकाःsoldiers
सैनिकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसैनिक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
निर्गत-उद्यमाःdeprived of initiative/effortless
निर्गत-उद्यमाः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootनिर्गत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + उद्यम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहि — ‘निर्गतः उद्यमः येषाम्’ (whose effort has gone out)