Shloka 42
भण्डपुत्रशोकः (Bhaṇḍa’s Lament for His Sons) — Lalitopākhyāna Episode
Devanagari script
तद्यन्त्रस्य विकारेण कटकस्थास्तुशक्तयः / विमुक्तशस्त्रसंन्यासमास्थिता दीनमानसाः
Transliteration
tadyantrasya vikāreṇa kaṭakasthāstuśaktayaḥ / vimuktaśastrasaṃnyāsamāsthitā dīnamānasāḥ
Translation
Do sự biến đổi của cơ quan ấy, các lực lượng đứng trong vòng vây liền buông vũ khí, từ bỏ chiến trận, lòng dạ héo sầu.
Word by Word
tat-yantrasyaof that device/contrivance
tat-yantrasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Roottat (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + yantra (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (genitive determinative)
vikāreṇaby/through the change (disturbance)
vikāreṇa:
Karana/Hetu (करण/हेतु)
TypeNoun
Rootvikāra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/तृतीया), एकवचन; करण/हेतु-भावः (instrument/cause)
kaṭaka-sthāḥstationed in the bracelet/armlet (ring)
kaṭaka-sthāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkaṭaka (प्रातिपदिक) + sthā (धातु; √sthā) → stha (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; स्थानवाचक-तत्पुरुषः (locative sense: 'situated in')
tubut/indeed
tu:
Sambandha-bodhaka (सम्बन्धबोधक/particle)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
Formअव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: 'but/indeed')
śaktayaḥpowers/energies
śaktayaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootśakti (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
vimukta-śastra-saṃnyāsamthe abandonment/laying down of (their) weapons (after being freed)
vimukta-śastra-saṃnyāsam:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootvimukta (कृदन्त; √muc, क्त) + śastra (प्रातिपदिक) + saṃnyāsa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (determinative: 'the laying down of weapons, after being released')
āsthitāḥhaving adopted/resorted to
āsthitāḥ:
Karta (कर्ता; participle agreeing with subject)
TypeVerb
Rootā-√sthā (धातु) → āsthita (कृदन्त; क्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; क्रियाविशेष-भावः: 'having resorted to/undertaken'
dīna-mānasāḥwith dejected minds
dīna-mānasāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdīna (प्रातिपदिक) + mānasa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; बहुव्रीहिः: 'whose mind is dejected'