Brahmanda Purana — Upodghata Pada, Shloka 94
विषङ्गपलायनम् (Viṣaṅga-palāyanam) — Aftermath of the First Battle Day
Devanagari script
अत्यन्तं विस्मयाविष्टे मन्त्रिणीदण्डनायिके / सहैव तस्या रक्षार्थं चेलतुः पार्श्वयोर्द्वयोः
Transliteration
atyantaṃ vismayāviṣṭe mantriṇīdaṇḍanāyike / sahaiva tasyā rakṣārthaṃ celatuḥ pārśvayordvayoḥ
Translation
Trong niềm kinh ngạc tột bậc, nữ mưu thần và nữ quan trừng phạt cùng đi kề bên để hộ vệ nàng, đứng che chở ở cả hai phía.
Word by Word
अत्यन्तम्exceedingly
अत्यन्तम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअत्यन्त (प्रातिपदिक)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण/adverb)
विस्मय-आविष्टेO (you two) overcome by astonishment
विस्मय-आविष्टे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootविस्मय (प्रातिपदिक) + आविष्ट (कृदन्त, √विश् (धातु) + क्त)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन/प्रथमा? द्विवचन? (सम्बोधन-बहुवचन/द्विवचनार्थे) — here Vocative/Dual feminine addressing two women; विशेषण (qualifying)
मन्त्रिणी-दण्ड-नायिकेO (you two) leaders of the ministerial staff/guards
मन्त्रिणी-दण्ड-नायिके:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमन्त्रिणी (प्रातिपदिक) + दण्ड (प्रातिपदिक) + नायिका (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन द्विवचन (Vocative dual); समासः—षष्ठी-तत्पुरुष/उपपद-तत्पुरुष ("मन्त्रिण्याः दण्डस्य नायिके"/"मन्त्रिणी-दण्डस्य नायिके")
सहtogether (with)
सह:
Sahakāraka (सहकारक)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formअव्यय (उपसर्गसदृश/सहकारक-निपात)
एवindeed, just
एव:
Sambandha/Emphasis (निपात)
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअव्यय (निपात/particle; emphasis)
तस्याःof her
तस्याः:
Ṣaṣṭhī-sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th/षष्ठी), एकवचन (genitive singular)
रक्षा-अर्थम्for (her) protection
रक्षा-अर्थम्:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeIndeclinable
Rootरक्षा (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समास; नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचनरूपेण अव्ययवत् (purpose expression)
चेलतुःthe two moved/went
चेलतुः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√चेल्/√चल् (धातु)
Formलिट्/लङ्? (contextual past); परस्मैपद, प्रथमपुरुष, द्विवचन; अर्थः—"they two moved/went" (गमनक्रिया)
पार्श्वयोःon (her) two sides
पार्श्वयोः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootपार्श्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, सप्तमी? actually षष्ठी/सप्तमी द्विवचन (locative/genitive dual) form; here locative dual sense "at the two sides"
द्वयोःof the two
द्वयोः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootद्वि (संख्याप्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th), द्विवचन (genitive/locative dual) — numeral qualifier of पार्श्वयोः