Shloka 57
दुर्मद-कुरण्ड-वधः (The Slaying of Durmada and Kuraṇḍa) — Lalitopākhyāna Battle Continuation
Devanagari script
इतस्ततः खण्डयन्तः सर्पिणीसर्पमण्डलम् / निजदंष्ट्राविमर्देन नाशयन्तश्च तद्विषम् / व्यभ्रमन्समरे घोरे विषघ्नाः स्वर्णबभ्रवः
Transliteration
itastataḥ khaṇḍayantaḥ sarpiṇīsarpamaṇḍalam / nijadaṃṣṭrāvimardena nāśayantaśca tadviṣam / vyabhramansamare ghore viṣaghnāḥ svarṇababhravaḥ
Translation
Chúng chạy khắp nơi, chém xé vòng rắn của Sarpiṇī; dùng chính nanh mình nghiền nát mà tiêu trừ nọc độc ấy. Trong trận chiến dữ dội, những kẻ diệt độc, lông vàng óng, lao lượn khắp chiến địa.
Word by Word
इतस्from here
इतस्:
अधिकरण (Adverbial locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootइतस् (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकारः—अव्यय-देशवाचक (from here)
ततःfrom there
ततः:
अधिकरण (Adverbial locus/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; देश/क्रमवाचक (from there/then)
खण्डयन्तःbreaking to pieces
खण्डयन्तः:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Root√खण्ड् (धातु) → खण्डयत् (शतृ)
Formवर्तमानकालिक कृदन्त (शतृ/Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘breaking’
सर्पिणी-सर्प-मण्डलम्the circle/host of the serpent-woman’s snakes
सर्पिणी-सर्प-मण्डलम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootसर्पिणी (प्रातिपदिक) + सर्प (प्रातिपदिक) + मण्डल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (सर्पिण्याः सर्पाणां मण्डलम्)
निज-दंष्ट्रा-विमर्देनby the grinding with their own fangs
निज-दंष्ट्रा-विमर्देन:
करण (Instrument/करण)
TypeNoun
Rootनिज (प्रातिपदिक) + दंष्ट्रा (प्रातिपदिक) + विमर्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; तत्पुरुषः (निजाभिः दंष्ट्राभिः विमर्दः)
नाशयन्तःdestroying
नाशयन्तः:
कर्ता (Agent/कर्ता)
TypeVerb
Root√नश् (धातु) णिच् → नाशयत् (शतृ)
Formवर्तमानकालिक कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘destroying’
चand
च:
समुच्चय (Conjunction/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय (conjunction)
तत्-विषम्that poison
तत्-विषम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + विष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (तस्य विषम्)
व्यभ्रमन्they roamed about
व्यभ्रमन्:
क्रिया (Action/क्रिया)
TypeVerb
Root√भ्रम् (धातु) उपसर्ग-वि → व्यभ्रमन्
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
समरेin battle
समरे:
अधिकरण (Location/अधिकरण)
TypeNoun
Rootसमर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative/सप्तमी), एकवचन
घोरेterrible
घोरे:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootघोर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषणम् (समरे)
विष-घ्नाःpoison-destroying
विष-घ्नाः:
विशेषण (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootविष (प्रातिपदिक) + घ्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; तत्पुरुषः (विषं हन्ति इति) — विशेषणम्
स्वर्ण-बभ्रवःthe golden-brown (mongooses)
स्वर्ण-बभ्रवः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootस्वर्ण (प्रातिपदिक) + बभ्रु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः ‘स्वर्णवर्णाः बभ्रवः’ (golden-brown ones)