Shloka 183
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
आदित्यवर्मा भुवनस्य गोप्ता अपूर्व एकः प्रथमस्तुराषाट् / हिरण्यगर्भः पुरुषो महान्वै संपठ्यते वै रजसः परस्तात्
Transliteration
ādityavarmā bhuvanasya goptā apūrva ekaḥ prathamasturāṣāṭ / hiraṇyagarbhaḥ puruṣo mahānvai saṃpaṭhyate vai rajasaḥ parastāt
Translation
Ngài là Adityavarma, đấng bảo vệ vũ trụ, độc nhất, duy nhất, đầu tiên và là người chinh phục kẻ thù. Ngài là Hiranyagarbha, Đấng Tối Cao vĩ đại, được cho là vượt ra ngoài phẩm chất Rajas.
Word by Word
आदित्यवर्माAdityavarman (sun-armoured one)
आदित्यवर्मा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootआदित्य-वर्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (आदित्यस्य वर्म इव/आदित्यवर्मन्)
भुवनस्यof the world
भुवनस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive relation)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
गोप्ताprotector
गोप्ता:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगोप्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
अपूर्वःunprecedented
अपूर्वः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootअपूर्व (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्
एकःone, single
एकः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; संख्याविशेषणम्
प्रथमःfirst
प्रथमः:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्
तुराषाट्Turāṣāṭ (a proper name/epithet)
तुराषाट्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतुराषाट् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषनाम
हिरण्यगर्भःHiraṇyagarbha (golden embryo/cosmic germ)
हिरण्यगर्भः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहिरण्य-गर्भ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हिरण्यस्य गर्भः)
पुरुषःthe Person
पुरुषः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन
महान्great
महान्:
Visheshana (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषणम्
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphatic)
संपठ्यतेis recited/mentioned
संपठ्यते:
Kriya (क्रिया/Verb)
TypeVerb
Rootसम्+पठ् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध/Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (particle/emphatic)
रजसःof rajas (the quality of activity)
रजसः:
Apadana (अपादान/Source; expressed via genitive)
TypeNoun
Rootरजस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
परस्तात्beyond, on the farther side
परस्तात्:
Adhikarana (अधिकरण/Location)
TypeIndeclinable
Rootपरस्तात् (अव्यय)
Formअव्यय; देश/अधिकरणवाचक (adverb of place)