Shloka 132
Vaṃśānuvārṇana and the Transition to the Fourth (Upasaṃhāra) Pada
Devanagari script
ततो युगसहस्रान्ते संप्राप्ते च युगक्षये / तत्रात्मस्थाः प्रजाः कर्तुं प्रपेदे स प्रजापतिः
Transliteration
tato yugasahasrānte saṃprāpte ca yugakṣaye / tatrātmasthāḥ prajāḥ kartuṃ prapede sa prajāpatiḥ
Translation
Rồi đến cuối một nghìn yuga, khi sự tận diệt của yuga đã đến, vị Prajāpati ấy hướng tâm để tạo dựng lại các loài vốn an trụ trong chính tự ngã của Ngài.
Word by Word
tataḥthen
tataḥ:
Adhikaraṇa (अधिकरण/temporal)
TypeIndeclinable
Roottatas (अव्यय)
Formअव्यय (adverb): ‘then/thereafter’
yuga-sahasra-anteat the end of a thousand yugas
yuga-sahasra-ante:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyuga (प्रातिपदिक) + sahasra (प्रातिपदिक) + anta (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष-समास: ‘at the end of a thousand yugas’
saṃprāptewhen (it) had come/arrived
saṃprāpte:
Adhikaraṇa (सति-सप्तमी)
TypeVerb
Rootsam-√prāp (धातु)
Formकृदन्त (past passive participle/क्त), सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute): ‘when (it) had arrived’
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
yuga-kṣayeat the yuga’s end
yuga-kṣaye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootyuga (प्रातिपदिक) + kṣaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; तत्पुरुष: ‘at the end of the yuga’
tatrathere/then
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (locative adverb)
ātma-sthāḥabiding in himself
ātma-sthāḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootātman (प्रातिपदिक) + stha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तत्पुरुष: ‘situated in oneself’; विशेषण (prajāḥ qualifies)
prajāḥcreatures
prajāḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन
kartumto create
kartum:
Prayojana (प्रयोजन/infinitival purpose)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formकृदन्त (तुमुन्/infinitive): ‘to make/create’
prapedeset about/undertook/attained
prapede:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootpra-√pad (धातु)
Formलिट्-लकार (perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; निर्देश-सर्वनाम
prajāpatiḥPrajāpati (lord of beings)
prajāpatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootprajā (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘lord of creatures’