Shloka 49
Varāha-uddhāraṇa and the Re-constitution of Bhū-maṇḍala
Earth after Pralaya
Devanagari script
समूल फलपुष्पाणि वर्त्तनाय त्वशेषतः / सर्वैकान्तसुखः कालो नात्यर्थं ह्युष्णशीतलः
Transliteration
samūla phalapuṣpāṇi varttanāya tvaśeṣataḥ / sarvaikāntasukhaḥ kālo nātyarthaṃ hyuṣṇaśītalaḥ
Translation
Trái và hoa cùng cả rễ đều sinh trưởng không dứt. Thời gian nơi ấy thuần một niềm an lạc, chẳng quá nóng cũng chẳng quá lạnh.
Word by Word
समूलwith roots; root-inclusive
समूल:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसमूल (प्रातिपदिक; सम्+मूल)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; विशेषण (adjectival)
फलfruit
फल:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootफल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन; समासपूर्वपद (in compound)
पुष्पाणिflowers
पुष्पाणि:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपुष्प (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), बहुवचन
वर्तनायfor functioning/continuance
वर्तनाय:
Sampradāna/Prayojana (सम्प्रदान/प्रयोजन)
TypeNoun
Rootवर्तन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी (4th/चतुर्थी), एकवचन; प्रयोजन/उद्देश्य (purpose)
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle); विरोध/विशेषार्थ
अशेषतःentirely; without remainder
अशेषतः:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअशेषतः (अव्यय; अशेष+तस्)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
सर्वall
सर्व:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; (in compound)
एकान्तexclusive; absolute
एकान्त:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootएकान्त (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; (in compound)
सुखःhappiness; comfort
सुखः:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeNoun
Rootसुख (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासान्तपद (in compound)
सर्वैकान्तसुखःhaving wholly exclusive happiness; perfectly pleasant
सर्वैकान्तसुखः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसर्व-एकान्त-सुख (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (qualifying 'कालः')
कालःtime/season
कालः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन
नnot
न:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध (negation particle)
अत्यर्थम्excessively; too much
अत्यर्थम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootअत्यर्थम् (अव्यय; अत्यर्थ)
Formक्रियाविशेषण (adverb)
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपात (emphatic particle)
उष्णhot
उष्ण:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootउष्ण (प्रातिपदिक)
Formसमासपूर्वपद; (in compound)
शीतलःcool
शीतलः:
Samāsa-aṅga (समासाङ्ग)
TypeAdjective
Rootशीतल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासान्तपद (in compound)
उष्णशीतलःhot-and-cool (i.e., neither extreme)
उष्णशीतलः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउष्ण-शीतल (प्रातिपदिक; समास)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; विशेषण (qualifying 'कालः')