Brahmanda Purana — Prakriya Pada, Shloka 108
Lokakalpanā / The Ordering of the Worlds
Cosmogony and Earth’s Retrieval
Devanagari script
वक्त्राद्यस्य ब्राह्मणाः संप्रसूता वक्षसश्चैव क्षत्रियाः पूर्वभागे / वैश्या ऊरुभ्यां यस्य पद्भ्यां च शूद्राःसर्वेवर्णा गात्रतः संप्रसूताः
Transliteration
vaktrādyasya brāhmaṇāḥ saṃprasūtā vakṣasaścaiva kṣatriyāḥ pūrvabhāge / vaiśyā ūrubhyāṃ yasya padbhyāṃ ca śūdrāḥsarvevarṇā gātrataḥ saṃprasūtāḥ
Translation
Từ miệng Ngài sinh ra các Bà-la-môn, từ phần trước của ngực sinh ra các Sát-đế-lỵ; từ đùi sinh ra các Phệ-xá, và từ bàn chân sinh ra các Thủ-đà-la—mọi varna đều phát xuất từ thân Ngài.
Word by Word
vaktrātfrom (his) mouth
vaktrāt:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootvaktra (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Pañcamī (5th/पञ्चमी), Ekavacana (एकवचन)
yasyaof whom
yasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Ṣaṣṭhī (6th/षष्ठी), Ekavacana (एकवचन)
brāhmaṇāḥBrahmins
brāhmaṇāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrāhmaṇa (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
saṃprasūtāḥwere born/produced
saṃprasūtāḥ:
Kriyā/Predicate (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootsam-pra-sū (धातु) → saṃprasūta (कृदन्त)
FormKṛdanta: Kta (क्त) past passive participle; Puṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन); used predicatively (भूतकर्मणि)
vakṣasaḥfrom (his) chest
vakṣasaḥ:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootvakṣas (प्रातिपदिक)
FormNapumsaka (नपुंसकलिङ्ग), Pañcamī (5th/पञ्चमी), Ekavacana (एकवचन)
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-conjunction (समुच्चय-अव्यय)
evaindeed
eva:
Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
FormNipāta/particle (निपात), emphasis/restriction
kṣatriyāḥKshatriyas
kṣatriyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootkṣatriya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
pūrva-bhāgein the fore-part/front region
pūrva-bhāge:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootpūrva (प्रातिपदिक) + bhāga (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa (कर्मधारय/तत्पुरुष sense: ‘pūrvaḥ bhāgaḥ’); Puṃliṅga (पुंलिङ्ग), Saptamī (7th/सप्तमी), Ekavacana (एकवचन)
vaiśyāḥVaishyas
vaiśyāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvaiśya (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
ūrubhyāmfrom (his) two thighs
ūrubhyām:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootūru (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Pañcamī (5th/पञ्चमी) / Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Dvivacana (द्विवचन); here Pañcamī (source)
yasyaof whom
yasya:
Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
TypeNoun
Rootyad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Ṣaṣṭhī (6th/षष्ठी), Ekavacana (एकवचन)
padbhyāmfrom (his) two feet
padbhyām:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootpad (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Pañcamī (5th/पञ्चमी) / Tṛtīyā (3rd/तृतीया), Dvivacana (द्विवचन); here Pañcamī (source)
caand
ca:
Connector (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormSamuccaya-conjunction (समुच्चय-अव्यय)
śūdrāḥShudras
śūdrāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootśūdra (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
sarveall
sarve:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsarva (प्रातिपदिक)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
varṇāḥclasses/varnas
varṇāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvarṇa (प्रातिपदik)
FormPuṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन)
gātrataḥfrom (his) body
gātrataḥ:
Apādāna (अपादान)
TypeIndeclinable
Rootgātra (प्रातिपदिक)
FormTasil-avyaya (तसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय) = Ablative adverb ‘from the body’
saṃprasūtāḥwere born/produced
saṃprasūtāḥ:
Kriyā/Predicate (क्रिया/विधेय)
TypeVerb
Rootsam-pra-sū (धातु) → saṃprasūta (कृदन्त)
FormKṛdanta: Kta (क्त) past passive participle; Puṃliṅga (पुंलिङ्ग), Prathamā (1st/प्रथमा), Bahuvacana (बहुवचन); predicative