Shloka 44
Pushkarākṣa’s Battle with Rāma Jāmadagnya (Bhārgava) — Astras and the Fall of a Prince
Devanagari script
खिन्नो ऽतिमात्रं धरणीपतिस्तदा पुनः पुनर्ध्यानपथं जगाम / स ध्यायमानो ऽपि न चाजगाम दत्तो मनोगोचरमस्य राजन्
Transliteration
khinno 'timātraṃ dharaṇīpatistadā punaḥ punardhyānapathaṃ jagāma / sa dhyāyamāno 'pi na cājagāma datto manogocaramasya rājan
Translation
Khi ấy, chúa đất vô cùng mệt mỏi và u sầu, hết lần này đến lần khác bước vào con đường thiền định. Tâu bệ hạ, dù đang thiền, Datta vẫn không hiện trong tầm của tâm trí ông.
Word by Word
khinnaḥdistressed
khinnaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootkhinna (कृदन्त; √khid क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of dharaṇīpatiḥ)
ati-mātramexcessively
ati-mātram:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootati (अव्यय/उपसर्ग) + mātra (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभावसमासः; क्रियाविशेषणम् (excessively/very much)
dharaṇīpatiḥthe king (lord of the earth)
dharaṇīpatiḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdharaṇī (प्रातिपदिक) + pati (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (dharaṇyāḥ patiḥ)
tadāthen
tadā:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (then)
punaḥagain
punaḥ:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunaḥ (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थे (again)
punaragain
punar:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootpunar (अव्यय)
Formअव्यय; पुनरर्थे (again)
dhyāna-pathamthe path/state of meditation
dhyāna-patham:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootdhyāna (प्रातिपदिक) + patha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (dhyānasya patham)
jagāmawent/entered
jagāma:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
dhyāyamānaḥmeditating
dhyāyamānaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Root√dhyai (धातु)
Formशानच् (present middle participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (of saḥ)
apieven/though
api:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-अर्थे निपात (even/also)
nanot
na:
Pratiṣedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
caand
ca:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction: and)
ājagāmacame/appeared
ājagāma:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootā-√gam (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
dattaḥDatta
dattaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdatta (कृदन्त; √dā क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नामवत् (proper name: Datta)
mano-gocaramwithin the range of the mind
mano-gocaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmanas (प्रातिपदिक) + gocara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग (gocaraḥ—पुं; here neuter usage), द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुषः (manasaḥ gocaram)
asyaof him
asya:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंस, षष्ठी, एकवचन
rājanO king
rājan:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootrājan (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन