Shloka 20

Transmission of Bhāgavata Wisdom and Brahmā’s Vision of the Supreme Lord on Ananta

Devanagari script

तमस्यपारे विदुरात्मसर्गं विचिन्वतोऽभूत्सुमहांस्त्रिणेमि: । यो देहभाजां भयमीरयाण: परिक्षिणोत्यायुरजस्य हेति: ॥ २० ॥

Transliteration

tamasy apāre vidurātma-sargaṁ vicinvato ’bhūt sumahāṁs tri-ṇemiḥ yo deha-bhājāṁ bhayam īrayāṇaḥ parikṣiṇoty āyur ajasya hetiḥ

Translation

Hỡi Vidura, khi Brahmā còn dò tìm nguồn gốc của chính mình, Đại Thời Gian đã đến—bánh xe vĩnh cửu trong tay Viṣṇu—khiến kẻ mang thân run sợ như sợ cái chết.

Synonyms

• तमसि: in darkness
• तमसि: अधिकरण (Adhikarana/Location)
• Type: Noun
• Root: तमस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• अपारे: endless
• अपारे: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: अपार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; विशेषण of तमसि

• विदुः: they know / have known
• विदुः: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: √विद् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन

• आत्म-सर्गम्: self-creation
• आत्म-सर्गम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक) + सर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्पुरुष ‘आत्मनः सर्गः’ (self-creation); पुल्लिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• विचिन्वतः: of (him) searching
• विचिन्वतः: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Verb
• Root: वि-√चि (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; ‘of (him) searching’

• अभूत्: arose / became
• अभूत्: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लङ् (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सुमहान्: very great
• सुमहान्: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + महान् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण of त्रिणेमिः

• त्रि-णेमिः: the three-rimmed (wheel/time)
• त्रि-णेमिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: त्रि (संख्या, प्रातिपदिक) + नेमि (प्रातिपदिक)
• Form: समास: द्विगु (numerical) ‘त्रयः नेमयः यस्य’ (three-rimmed); पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• यः: which / who
• यः: सम्बन्ध (Relative subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• देह-भाजाम्: of embodied beings
• देह-भाजाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: देह (प्रातिपदिक) + भाज् (प्रातिपदिक; from √भज्)
• Form: समास: तत्पुरुष ‘देहं भजन्ति/धारयन्ति’ (embodied beings); पुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• भयम्: fear
• भयम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: भय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ईरयाणः: producing / stirring up
• ईरयाणः: कर्ता-विशेषण (Agent participle)
• Type: Verb
• Root: √ईर्/ईरय् (धातु)
• Form: शानच्-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present middle participle), पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• परिक्षिणोति: wears away / diminishes
• परिक्षिणोति: क्रिया (Action)
• Type: Verb
• Root: परि-√क्षि (धातु)
• Form: लट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• आयुः: life-span
• आयुः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• अजस्य: of Aja (Brahmā)
• अजस्य: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अज (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• हेतिः: weapon; (here) the destroying force
• हेतिः: कर्ता (Karta/Subject; appositional)
• Type: Noun
• Root: हेति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; apposition to त्रिणेमिः

Characters & Entities

• Vidura
• Brahma
• Aja (the Unborn Lord)

FAQs

What does Srimad Bhagavatam say about Time (kāla) and fear?

This verse describes Time as the Lord’s powerful wheel (tri-nemī) that awakens fear in embodied beings and steadily consumes their lifespan.

Why is Vidura addressed in this verse in Canto 3?

Maitreya is narrating cosmic creation to Vidura; here he explains that as Brahmā searched in darkness for the source of creation, the force of Time—an instrument of the unborn Lord—became manifest.

How can this teaching about time be applied in modern life?

Remembering that time reduces life moment by moment encourages urgency in spiritual practice—prioritizing bhakti, self-discipline, and detachment from distractions.