Adhyaya 3

Verse 1

श्रीराजोवाच निशम्य देव: स्वभटोपवर्णितं प्रत्याह किं तानपि धर्मराज: । एवं हताज्ञो विहतान्मुरारे- र्नैदेशिकैर्यस्य वशे जनोऽयम् ॥ १ ॥

Vua Parīkṣit thưa: Bạch ngài, bạch Śukadeva Gosvāmī! Yamarāja cai quản chúng sinh theo dharma và adharma, vậy mà mệnh lệnh của ngài đã bị phá vỡ. Khi các Yamadūta tâu rằng họ bị các Viṣṇudūta đánh bại và bị ngăn không cho bắt Ajāmila, Dharmarāja đã đáp lại họ thế nào?

Verse 2

यमस्य देवस्य न दण्डभङ्ग: कुतश्चनर्षे श्रुतपूर्व आसीत् । एतन्मुने वृश्चति लोकसंशयं न हि त्वदन्य इति मे विनिश्चितम् ॥ २ ॥

Bạch hiền triết! Chưa từng nghe ở đâu rằng mệnh lệnh trừng phạt của Yamarāja lại bị phá vỡ. Vì thế, bạch muni, việc này làm dấy lên nghi ngờ trong lòng người đời; và con tin chắc không ai ngoài ngài có thể xóa tan. Xin ngài giảng rõ nguyên do.

Verse 3

श्रीशुक उवाच भगवत्पुरुषै राजन् याम्या: प्रतिहतोद्यमा: । पतिं विज्ञापयामासुर्यमं संयमनीपतिम् ॥ ३ ॥

Śrī Śukadeva đáp: Tâu Đại vương, các sứ giả của Yamarāja đã bị các sứ giả của Viṣṇu ngăn chặn và đánh bại. Rồi họ đến trình báo với chủ mình là Yama, chúa tể thành Saṁyamanī-purī và người chế ngự kẻ tội lỗi, về sự việc ấy.

Verse 4

यमदूता ऊचु: कति सन्तीह शास्तारो जीवलोकस्य वै प्रभो । त्रैविध्यं कुर्वत: कर्म फलाभिव्यक्तिहेतव: ॥ ४ ॥

Các Yamadūta thưa: “Bạch Chúa tể, trong cõi chúng sinh này có bao nhiêu vị cai quản? Có bao nhiêu nguyên nhân làm hiển lộ các quả báo khác nhau của nghiệp dưới ba guṇa: sattva, rajas và tamas?”

Verse 5

यदि स्युर्बहवो लोके शास्तारो दण्डधारिण: । कस्य स्यातां न वा कस्य मृत्युश्चामृतमेव वा ॥ ५ ॥

Nếu trong vũ trụ này có nhiều vị cầm quyền và quan tòa nắm quyền trừng phạt, thì ai sẽ bị phạt và ai không? Ai sẽ nhận cái chết, và ai sẽ được bất tử?

Verse 6

किन्तु शास्तृबहुत्वे स्याद्ब‍हूनामिह कर्मिणाम् । शास्तृत्वमुपचारो हि यथा मण्डलवर्तिनाम् ॥ ६ ॥

Tuy ở đây có vô số kẻ tạo nghiệp nên dường như có nhiều quan xét xử, nhưng đó chỉ là cách gọi theo chức phận; như các quan trấn giữ các vùng đều thuộc về một hoàng đế trung ương, hẳn phải có một Đấng Tối Thượng duy nhất dẫn dắt mọi vị xét xử.

Verse 7

अतस्त्वमेको भूतानां सेश्वराणामधीश्वर: । शास्ता दण्डधरो नृणां शुभाशुभविवेचन: ॥ ७ ॥

Vì thế, vị thẩm phán tối thượng phải là một, không thể là nhiều. Chúng tôi vẫn hiểu rằng chính Ngài là vị thẩm phán tối thượng ấy, có quyền uy cả trên chư thiên. Ngài là Chúa tể của mọi loài, phân định nghiệp lành và nghiệp ác của con người và nắm giữ hình phạt.

Verse 8

तस्य ते विहितो दण्डो न लोके वर्ततेऽधुना । चतुर्भिरद्भ‍ुतै: सिद्धैराज्ञा ते विप्रलम्भिता ॥ ८ ॥

Nhưng nay chúng tôi thấy rằng hình phạt được định dưới thẩm quyền của Ngài không còn hiệu lực trong cõi đời này, vì mệnh lệnh của Ngài đã bị bốn bậc kỳ diệu và viên mãn vượt qua.

Verse 9

नीयमानं तवादेशादस्माभिर्यातनागृहान् । व्यामोचयन्पातकिनं छित्त्वा पाशान प्रसह्य ते ॥ ९ ॥

Theo lệnh của ngài, chúng tôi đang áp giải kẻ đại tội Ajāmila về các cõi địa ngục; bỗng những nhân vật tuấn mỹ từ Siddhaloka đến, cưỡng bức chặt đứt các nút dây trói và giải thoát hắn.

Verse 10

तांस्ते वेदितुमिच्छामो यदि नो मन्यसे क्षमम् । नारायणेत्यभिहिते मा भैरित्याययुर्द्रुतम् ॥ १० ॥

Nếu ngài cho rằng chúng tôi có thể hiểu, chúng tôi muốn biết họ là ai. Ngay khi Ajāmila thốt danh “Nārāyaṇa”, bốn người ấy lập tức đến và trấn an: “Đừng sợ, đừng sợ.” Xin ngài từ bi chỉ dạy họ là ai.

Verse 11

श्रीबादरायणिरुवाच इति देव: स आपृष्ट: प्रजासंयमनो यम: । प्रीत: स्वदूतान्प्रत्याह स्मरन् पादाम्बुजं हरे: ॥ ११ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Được hỏi như vậy, Yamarāja—đấng chế ngự muôn sinh linh—rất hoan hỷ với các sứ giả của mình, vì từ họ ngài được nghe danh thánh Nārāyaṇa. Ngài tưởng niệm đôi chân sen của Hari và bắt đầu đáp lời.

Verse 12

यम उवाच परो मदन्यो जगतस्तस्थुषश्च ओतं प्रोतं पटवद्यत्र विश्वम् । यदंशतोऽस्य स्थितिजन्मनाशा नस्योतवद्यस्य वशे च लोक: ॥ १२ ॥

Yamarāja nói: Hỡi các đầy tớ của ta, các ngươi đã xem ta là Tối Thượng, nhưng thật ra không phải. Trên ta, và trên mọi chư thiên như Indra và Candra, có một Đấng Chủ Tể tối cao duy nhất. Những biểu hiện phần của Ngài là Brahmā, Viṣṇu và Śiva, đảm trách sáng tạo, duy trì và hủy diệt vũ trụ. Như hai sợi chỉ dọc-ngang của tấm vải, toàn thể thế gian được đan dệt trong Ngài; và mọi cõi đều ở dưới quyền Ngài, như con bò bị điều khiển bởi dây xỏ mũi.

Verse 13

यो नामभिर्वाचि जनं निजायां बध्नाति तन्‍त्र्यामिव दामभिर्गा: । यस्मै बलिं त इमे नामकर्म- निबन्धबद्धाश्चकिता वहन्ति ॥ १३ ॥

Như người đánh xe buộc dây qua lỗ mũi bò để điều khiển, Đấng Tối Thượng cũng ràng buộc con người bằng sợi dây lời Veda—nơi quy định danh xưng và bổn phận của các giai tầng xã hội. Trong lòng kính sợ, brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya và śūdra dâng lễ vật theo nghiệp phận của mình và thờ phụng chính Chúa Tể ấy.

Verse 14

अहं महेन्द्रो निऋर्ति: प्रचेता: सोमोऽग्निरीश: पवनो विरिञ्चि: । आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्या मरुद्गणा रुद्रगणा: ससिद्धा: ॥ १४ ॥ अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशा भृग्वादयोऽस्पृष्टरजस्तमस्का: । यस्येहितं न विदु: स्पृष्टमाया: सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये ॥ १५ ॥

Ta, Diêm Vương; Indra vua cõi trời; Nirṛti; Varuṇa; Candra thần Mặt Trăng; Agni; Śiva; Pavana; Brahmā; Sūrya thần Mặt Trời; các Viśve; tám Vasu; các Sādhya; các Marut; các Rudra; các Siddha; cùng Marīci và chư hiền triết—lại thêm các thiên thần tối thắng do Bṛhaspati dẫn đầu và các đại thánh do Bhṛgu đứng đầu—đều thoát khỏi rajas và tamas; thế nhưng dù ở sattva, chúng ta vẫn không hiểu được hành vi nhiệm mầu của Đấng Tối Thượng. Huống chi kẻ bị māyā che lấp chỉ suy đoán về Thượng Đế!

Verse 15

अहं महेन्द्रो निऋर्ति: प्रचेता: सोमोऽग्निरीश: पवनो विरिञ्चि: । आदित्यविश्वे वसवोऽथ साध्या मरुद्गणा रुद्रगणा: ससिद्धा: ॥ १४ ॥ अन्ये च ये विश्वसृजोऽमरेशा भृग्वादयोऽस्पृष्टरजस्तमस्का: । यस्येहितं न विदु: स्पृष्टमाया: सत्त्वप्रधाना अपि किं ततोऽन्ये ॥ १५ ॥

Ngay cả các vị thiên chủ khác đảm trách việc tạo lập và quản trị vũ trụ, cùng các đại thánh như Bhṛgu—những bậc không bị rajas và tamas chạm đến—dẫu sattva trội hơn vẫn không biết lila của Ngài; vậy kẻ bị māyā chạm đến còn biết được gì?

Verse 16

यं वै न गोभिर्मनसासुभिर्वा हृदा गिरा वासुभृतो विचक्षते । आत्मानमन्तर्हृदि सन्तमात्मनां चक्षुर्यथैवाकृतयस्तत: परम् ॥ १६ ॥

Chúng sinh không thể nhận biết Thượng Đế tối cao bằng giác quan, bằng tâm trí, bằng khí prāṇa, bằng ý niệm trong tim hay bằng âm thanh lời nói. Ngài hiện diện như Paramātmā trong trái tim mọi người; như các chi thể không thể thấy đôi mắt, cũng vậy linh hồn không thể thấy Đấng Tối Thượng.

Verse 17

तस्यात्मतन्त्रस्य हरेरधीशितु: परस्य मायाधिपतेर्महात्मन: । प्रायेण दूता इह वै मनोहरा- श्चरन्ति तद्रूपगुणस्वभावा: ॥ १७ ॥

Đức Hari, Ngôi Vị Tối Thượng, tự túc và hoàn toàn độc lập; Ngài là Chúa tể của muôn loài, kể cả chủ tể của năng lực māyā. Ngài có hình tướng, phẩm chất và bản tính; và những sứ giả mang mệnh lệnh của Ngài—các Vaiṣṇava—rất mỹ lệ, mang đặc điểm thân tướng, phẩm chất siêu việt và bản tính siêu việt gần như của Ngài. Họ tự do du hành trong thế gian này.

Verse 18

भूतानि विष्णो: सुरपूजितानि दुर्दर्शलिङ्गानि महाद्भ‍ुतानि । रक्षन्ति तद्भ‍‌क्तिमत: परेभ्यो मत्तश्च मर्त्यानथ सर्वतश्च ॥ १८ ॥

Các Viṣṇudūta, sứ giả của Đức Viṣṇu—được chư thiên cũng tôn thờ—mang những dấu tướng kỳ diệu giống Viṣṇu và rất hiếm khi được thấy. Họ bảo hộ các bhakta của Chúa khỏi tay kẻ thù, khỏi người ganh ghét, thậm chí khỏi quyền hạn của ta (Diêm Vương), và khỏi mọi tai biến tự nhiên, từ mọi phía.

Verse 19

धर्मं तु साक्षाद्भ‍गवत्प्रणीतं न वै विदुऋर्षयो नापि देवा: । न सिद्धमुख्या असुरा मनुष्या: कुतो नु विद्याधरचारणादय: ॥ १९ ॥

Chánh pháp chân thật do chính Bhagavān trực tiếp thiết lập. Ngay cả các ṛṣi vĩ đại cũng không thể thấu triệt, chư thiên cũng vậy; huống chi các thủ lĩnh Siddhaloka, asura, người phàm, Vidyādhara và Cāraṇa.

Verse 20

स्वयम्भूर्नारद: शम्भु: कुमार: कपिलो मनु: । प्रह्लादो जनको भीष्मो बलिर्वैयासकिर्वयम् ॥ २० ॥ द्वादशैते विजानीमो धर्मं भागवतं भटा: । गुह्यं विशुद्धं दुर्बोधं यं ज्ञात्वामृतमश्नुते ॥ २१ ॥

Svayambhū Brahmā, Nārada, Śambhu (Śiva), bốn vị Kumāra, Kapila con của Devahūti, Svāyambhuva Manu, Prahlāda, Janaka, tổ phụ Bhīṣma, Bali Mahārāja, Śukadeva Gosvāmī và chính ta—mười hai vị này biết bhāgavata-dharma. Hỡi các bề tôi, pháp này cực kỳ bí mật, thanh tịnh và khó hiểu với người thường; ai hiểu được sẽ nếm “cam lộ” giải thoát.

Verse 21

स्वयम्भूर्नारद: शम्भु: कुमार: कपिलो मनु: । प्रह्लादो जनको भीष्मो बलिर्वैयासकिर्वयम् ॥ २० ॥ द्वादशैते विजानीमो धर्मं भागवतं भटा: । गुह्यं विशुद्धं दुर्बोधं यं ज्ञात्वामृतमश्नुते ॥ २१ ॥

Svayambhū Brahmā, Nārada, Śambhu (Śiva), bốn Kumāra, Kapila, Svāyambhuva Manu, Prahlāda, Janaka, Bhīṣma, Bali, Śukadeva và ta—mười hai vị này biết bhāgavata-dharma. Hỡi các bề tôi, pháp này bí mật, thanh tịnh và khó hiểu; ai hiểu được sẽ đạt “cam lộ” giải thoát.

Verse 22

एतावानेव लोकेऽस्मिन् पुंसां धर्म: पर: स्मृत: । भक्तियोगो भगवति तन्नामग्रहणादिभि: ॥ २२ ॥

Trong đời này, pháp tối thượng cho con người được nhớ đến chính là bhakti-yoga hướng về Bhagavān, khởi đầu bằng việc thọ trì và xưng tụng thánh danh của Ngài cùng các thực hành tương tự.

Verse 23

नामोच्चारणमाहात्म्यं हरे: पश्यत पुत्रका: । अजामिलोऽपि येनैव मृत्युपाशादमुच्यत ॥ २३ ॥

Hỡi các bề tôi như con của ta, hãy nhìn vinh quang của việc xưng tụng thánh danh Hari. Chính nhờ thánh danh ấy mà Ajāmila, dù đầy tội lỗi, cũng được thoát khỏi dây trói của tử thần.

Verse 24

एतावतालमघनिर्हरणाय पुंसां सङ्कीर्तनं भगवतो गुणकर्मनाम्नाम् । विक्रुश्य पुत्रमघवान् यदजामिलोऽपि नारायणेति म्रियमाण इयाय मुक्तिम् ॥ २४ ॥

Vì vậy, để trừ sạch tội lỗi của con người, chỉ cần saṅkīrtana danh, đức và hạnh của Bhagavān. Ajāmila lúc lâm chung kêu “Nārāyaṇa” cũng được giải thoát.

Verse 25

प्रायेण वेद तदिदं न महाजनोऽयं देव्या विमोहितमतिर्बत माययालम् । त्रय्यां जडीकृतमतिर्मधुपुष्पितायां वैतानिके महति कर्मणि युज्यमान: ॥ २५ ॥

Phần nhiều các bậc ấy không biết bí mật này, vì tâm trí bị māyā của Bhagavān làm mê hoặc. Mải mê nghi lễ tế tự trong Tam Veda với lời “ngọt như mật”, trí tuệ họ trở nên trì độn.

Verse 26

एवं विमृश्य सुधियो भगवत्यनन्ते सर्वात्मना विदधते खलु भावयोगम् । ते मे न दण्डमर्हन्त्यथ यद्यमीषां स्यात् पातकं तदपि हन्त्युरुगायवाद: ॥ २६ ॥

Suy xét như vậy, người trí dốc trọn tâm hành bhāva-yoga—bhakti—đối với Bhagavān Vô Biên, Đấng ở trong tim muôn loài. Họ không thuộc quyền trừng phạt của ta; lỡ phạm tội, lời kīrtana ca tụng Urugāya cũng tiêu trừ.

Verse 27

ते देवसिद्धपरिगीतपवित्रगाथा ये साधव: समद‍ृशो भगवत्प्रपन्ना: । तान्नोपसीदत हरेर्गदयाभिगुप्तान् नैषां वयं न च वय: प्रभवाम दण्डे ॥ २७ ॥

Hỡi các thuộc hạ của ta, đừng đến gần những sādhū bình đẳng với mọi người và đã quy phục trọn vẹn dưới chân sen của Bhagavān; những thánh ca của họ được chư thiên và cư dân Siddhaloka hát tụng. Họ được chùy của Hari che chở; Brahmā, ta và cả Thời gian cũng không thể trừng phạt họ.

Verse 28

तानानयध्वमसतो विमुखान् मुकुन्द- पादारविन्दमकरन्दरसादजस्रम् । निष्किञ्चनै: परमहंसकुलैरसङ्गै- र्जुष्टाद्गृहे निरयवर्त्मनि बद्धतृष्णान् ॥ २८ ॥

Hỡi các thuộc hạ của ta, hãy đem đến cho ta để trừng phạt chỉ những kẻ quay lưng với vị mật của chân sen Mukunda, không giao du với các paramahaṁsa vô sở hữu, và bị khát ái trói buộc trên con đường địa ngục là luyến chấp gia đình và dục lạc thế gian.

Verse 29

जिह्वा न वक्ति भगवद्गुणनामधेयं चेतश्च न स्मरति तच्चरणारविन्दम् । कृष्णाय नो नमति यच्छिर एकदापि तानानयध्वमसतोऽकृतविष्णुकृत्यान् ॥ २९ ॥

Hỡi các sứ giả của ta, hãy chỉ đem đến đây những kẻ tội lỗi: lưỡi không xưng tụng thánh danh và công đức của Śrī Kṛṣṇa, tâm không một lần nhớ đến đôi chân sen của Ngài, và đầu không một lần cúi lạy trước Chúa Kṛṣṇa. Hãy đem những kẻ không làm bổn phận phụng sự Viṣṇu ấy đến cho ta.

Verse 30

तत् क्षम्यतां स भगवान् पुरुष: पुराणो नारायण: स्वपुरुषैर्यदसत्कृतं न: । स्वानामहो न विदुषां रचिताञ्जलीनां क्षान्तिर्गरीयसि नम: पुरुषाय भूम्ने ॥ ३० ॥

Lạy Nārāyaṇa, Đấng Purusha cổ xưa tối thượng, xin Ngài tha thứ sự xúc phạm do các thuộc hạ của chúng con gây ra. Vì vô minh, chúng con không nhận ra người ấy là tôi tớ của Ngài nên đã phạm tội. Chắp tay, chúng con cầu xin được dung thứ; kính đảnh lễ Ngài, Đấng uy nghi vô lượng—xin thương xót mà tha thứ.

Verse 31

तस्मात् सङ्कीर्तनं विष्णोर्जगन्मङ्गलमंहसाम् । महतामपि कौरव्य विद्ध्यैकान्तिकनिष्कृतम् ॥ ३१ ॥

Vì vậy, hỡi đức vua dòng Kuru, việc saṅkīrtana thánh danh của Viṣṇu là điềm lành tối thượng cho toàn vũ trụ; nó nhổ tận gốc cả quả báo của những tội lỗi lớn nhất. Hãy biết đây chính là sự sám hối trọn vẹn nhất.

Verse 32

श‍ृण्वतां गृणतां वीर्याण्युद्दामानि हरेर्मुहु: । यथा सुजातया भक्त्या शुद्ध्येन्नात्मा व्रतादिभि: ॥ ३२ ॥

Ai luôn lắng nghe và xưng tụng những chiến công, līlā phi thường của Hari thì nhờ bhakti thuần khiết mà tâm hồn được thanh tịnh rất dễ dàng. Sự thanh tịnh ấy không thể đạt chỉ bằng việc giữ giới, lập nguyện hay nghi lễ Veda.

Verse 33

कृष्णाङ्‌घ्रिपद्ममधुलिण् न पुनर्विसृष्ट- मायागुणेषु रमते वृजिनावहेषु । अन्यस्तु कामहत आत्मरज: प्रमार्ष्टु- मीहेत कर्म यत एव रज: पुन: स्यात् ॥ ३३ ॥

Những bhakta luôn nếm mật từ đôi chân sen của Śrī Kṛṣṇa chẳng hề ham thích các hoạt động vật chất do ba guṇa của māyā tạo ra và chỉ đem khổ đau; họ không rời chân sen của Kṛṣṇa để quay lại đời sống nghiệp. Còn kẻ khác bị dục vọng chi phối, bỏ bê phụng sự chân sen của Chúa, đôi khi làm các nghi thức sám hối theo nghiệp; nhưng vì chưa được thanh tịnh trọn vẹn, họ lại sa vào tội lỗi hết lần này đến lần khác.

Verse 34

इत्थं स्वभर्तृगदितं भगवन्महित्वं संस्मृत्य विस्मितधियो यमकिङ्करास्ते । नैवाच्युताश्रयजनं प्रतिशङ्कमाना द्रष्टुं च बिभ्यति तत: प्रभृति स्म राजन् ॥ ३४ ॥

Nghe từ miệng chủ mình về vinh quang phi thường của Bhagavān—danh xưng, tiếng tăm và đức tính của Ngài—các sứ giả của Yama kinh ngạc. Từ đó, hễ thấy một bhakta nương tựa Acyuta, họ liền sợ hãi và không dám nhìn lại nữa, tâu Đại vương.

Verse 35

इतिहासमिमं गुह्यं भगवान् कुम्भसम्भव: । कथयामास मलय आसीनो हरिमर्चयन् ॥ ३५ ॥

Chính Bhagavān Agastya, con của Kumbha, khi ngồi tại dãy Malaya và đang thờ phụng Hari, đã kể cho tôi nghe lịch sử bí mật này.