Adhyaya 12

Verse 1

श्रीऋषिरुवाच एवं जिहासुर्नृप देहमाजौ मृत्युं वरं विजयान्मन्यमान: । शूलं प्रगृह्याभ्यपतत् सुरेन्द्रं यथा महापुरुषं कैटभोऽप्सु ॥ १ ॥

Śrī Ṛṣi nói: Tâu Đại vương, muốn lìa bỏ thân xác, Vṛtrāsura xem cái chết nơi chiến địa còn đáng quý hơn chiến thắng. Chàng cầm đinh ba, dốc toàn lực xông đánh Indra, vua cõi trời, như Kaiṭabha từng hung hãn tấn công Đấng Đại Nhân khi vũ trụ bị nước đại hồng thủy nhấn chìm.

Verse 2

ततो युगान्ताग्निकठोरजिह्व- माविध्य शूलं तरसासुरेन्द्र: । क्षिप्त्वा महेन्द्राय विनद्य वीरो हतोऽसि पापेति रुषा जगाद ॥ २ ॥

Rồi Vṛtrāsura, vị anh hùng thủ lĩnh các asura, xoay cây đinh ba có mũi nhọn cứng như lưỡi lửa của ngọn hỏa cuối kiếp. Trong cơn thịnh nộ, chàng ném nó về phía Indra, gầm vang: “Kẻ tội lỗi! Ta sẽ giết ngươi!”

Verse 3

ख आपतत्तद्विचलद्ग्रहोल्कव- न्निरीक्ष्य दुष्प्रेक्ष्यमजातविक्लव: । वज्रेण वज्री शतपर्वणाच्छिनद् भुजं च तस्योरगराजभोगम् ॥ ३ ॥

Trên không trung, cây đinh ba của Vṛtrāsura rực sáng như một thiên thạch. Dẫu vũ khí bốc lửa ấy khó nhìn thẳng, Indra không hề nao núng, dùng kim cang chùy trăm đốt chém nó thành từng mảnh, đồng thời chặt đứt một cánh tay của Vṛtrāsura dày như thân Vāsuki, vua loài rắn.

Verse 4

छिन्नैकबाहु: परिघेण वृत्र: संरब्ध आसाद्य गृहीतवज्रम् । हनौ तताडेन्द्रमथामरेभं वज्रं च हस्तान्न्यपतन्मघोन: ॥ ४ ॥

Dù đã bị chém đứt một cánh tay, Vṛtrāsura vẫn giận dữ xông tới Indra đang cầm kim cang chùy, dùng chùy sắt đánh vào hàm Indra và cũng đánh cả Airāvata, voi chở Indra. Vì thế, kim cang chùy rơi khỏi tay Indra.

Verse 5

वृत्रस्य कर्मातिमहाद्भ‍ुतं तत् सुरासुराश्चारणसिद्धसङ्घा: । अपूजयंस्तत् पुरुहूतसङ्कटं निरीक्ष्य हा हेति विचुक्रुशुर्भृशम् ॥ ५ ॥

Hành động của Vṛtrāsura thật vô cùng kỳ diệu. Chư thiên, asura, Cāraṇa và các Siddha đều tán dương; nhưng khi thấy Indra (Puruhūta) lâm vào hiểm nguy lớn, họ kêu than dữ dội: “Ôi! Ôi!”

Verse 6

इन्द्रो न वज्रं जगृहे विलज्जित- श्‍च्युतं स्वहस्तादरिसन्निधौ पुन: । तमाह वृत्रो हर आत्तवज्रो जहि स्वशत्रुं न विषादकाल: ॥ ६ ॥

Vì đánh rơi kim cang chùy trước mặt kẻ thù, Indra hổ thẹn như kẻ bại trận, không dám nhặt lại. Nhưng Vṛtrāsura khích lệ: “Hỡi Hara, hãy cầm lấy kim cang chùy và giết kẻ thù của ngươi; đây không phải lúc than khóc số phận.”

Verse 7

युयुत्सतां कुत्रचिदाततायिनां जय: सदैकत्र न वै परात्मनाम् । विनैकमुत्पत्तिलयस्थितीश्वरं सर्वज्ञमाद्यं पुरुषं सनातनम् ॥ ७ ॥

Hỡi Indra, đối với những kẻ giao chiến vốn lệ thuộc và đối địch nhau, chiến thắng không bao giờ thuộc mãi về một phía. Đấng luôn bất bại chỉ có Paramātmā—Bhagavān, Nhân Vị Tối Thượng vĩnh hằng và nguyên thủy, Đấng toàn tri, Chúa tể của sinh thành, duy trì và hủy diệt.

Verse 8

लोका: सपाला यस्येमे श्वसन्ति विवशा वशे । द्विजा इव शिचा बद्धा: स काल इह कारणम् ॥ ८ ॥

Mọi chúng sinh trong mọi cõi, kể cả các vị thần hộ trì các cõi, đều hoàn toàn ở dưới quyền của Đấng Tối Thượng. Họ như chim mắc lưới, không thể tự do; chính Ngài là Thời Gian làm nhân.

Verse 9

ओज: सहो बलं प्राणममृतं मृत्युमेव च । तमज्ञाय जनो हेतुमात्मानं मन्यते जडम् ॥ ९ ॥

Sức mạnh giác quan, nghị lực, thể lực, sinh lực, bất tử và tử vong—tất cả đều dưới sự giám hộ của Đấng Tối Thượng. Không biết điều ấy, kẻ ngu cho thân vật chất vô tri là nguyên nhân hành động.

Verse 10

यथा दारुमयी नारी यथा पत्रमयो मृग: । एवं भूतानि मघवन्नीशतन्त्राणि विद्धि भो: ॥ १० ॥

Hỡi vua Indra, như búp bê gỗ hình người nữ hay con thú làm bằng lá cỏ không thể tự múa hay tự động, mà hoàn toàn tùy người điều khiển, cũng vậy chúng ta đều “múa” theo ý muốn của Đấng Tối Thượng, Bhagavan; không ai độc lập.

Verse 11

पुरुष: प्रकृतिर्व्यक्तमात्मा भूतेन्द्रियाशया: । शक्नुवन्त्यस्य सर्गादौ न विना यदनुग्रहात् ॥ ११ ॥

Ba Puruṣa—Kāraṇodakaśāyī, Garbhodakaśāyī và Kṣīrodakaśāyī Viṣṇu—cùng với prakṛti, tổng thể vật chất, ngã chấp, năm đại, các căn, tâm, trí và ý thức, không thể tạo nên biểu hiện vật chất nếu không có chỉ đạo và ân huệ của Đấng Tối Thượng.

Verse 12

अविद्वानेवमात्मानं मन्यतेऽनीशमीश्वरम् । भूतै: सृजति भूतानि ग्रसते तानि तै: स्वयम् ॥ १२ ॥

Kẻ ngu si không hiểu được Đấng Tối Thượng; tuy luôn lệ thuộc, hắn lại tưởng mình là chúa tể. Nghĩ rằng ‘thân do cha mẹ tạo, rồi bị tác nhân khác hủy’ không phải hiểu biết đúng; chính Bhagavan tạo và “nuốt” chúng sinh qua những chúng sinh khác.

Verse 13

आयु: श्री: कीर्तिरैश्वर्यमाशिष: पुरुषस्य या: । भवन्त्येव हि तत्काले यथानिच्छोर्विपर्यया: ॥ १३ ॥

Như người không muốn chết vẫn phải buông bỏ tuổi thọ, phú quý, danh tiếng và mọi thứ khi đến giờ lâm chung, cũng vậy, vào thời khắc chiến thắng đã định, tất cả những điều ấy được ban cho nhờ ân điển của Đấng Tối Thượng.

Verse 14

तस्मादकीर्तियशसोर्जयापजययोरपि । सम: स्यात्सुखदु:खाभ्यां मृत्युजीवितयोस्तथा ॥ १४ ॥

Vì mọi sự đều tùy thuộc ý chí tối thượng của Thượng Đế, người tu nên giữ tâm bình đẳng trước danh và nhục, thắng và bại, sống và chết; đối với hệ quả là vui và khổ cũng phải an trụ quân bình, không lo sợ.

Verse 15

सत्त्वं रजस्तम इति प्रकृतेर्नात्मनो गुणा: । तत्र साक्षिणमात्मानं यो वेद स न बध्यते ॥ १५ ॥

Ba phẩm chất sattva, rajas và tamas là thuộc tính của tự nhiên vật chất, không phải của linh hồn. Ai biết linh hồn thanh tịnh chỉ là kẻ chứng kiến các hành động và phản ứng của ba guna ấy, người đó được hiểu là đã giải thoát, không bị chúng trói buộc.

Verse 16

पश्य मां निर्जितं शत्रु वृक्णायुधभुजं मृधे । घटमानं यथाशक्ति तव प्राणजिहीर्षया ॥ १६ ॥

Hỡi kẻ thù, hãy nhìn ta: trong chiến trận, vũ khí và cánh tay ta đã bị chém nát, ta như đã bại. Thế nhưng với ý muốn đoạt mạng ngươi, ta vẫn cố chiến đấu hết sức. Ta chẳng hề u sầu; vậy ngươi cũng hãy bỏ u sầu mà tiếp tục giao chiến.

Verse 17

प्राणग्लहोऽयं समर इष्वक्षो वाहनासन: । अत्र न ज्ञायतेऽमुष्य जयोऽमुष्य पराजय: ॥ १७ ॥

Hỡi kẻ thù, hãy xem trận chiến này như một ván cược: mạng sống là tiền đặt, mũi tên là xúc xắc, và thú kéo xe là bàn chơi. Không ai biết ai sẽ thắng hay bại; tất cả tùy thuộc vào thiên ý.

Verse 18

श्रीशुक उवाच इन्द्रो वृत्रवच: श्रुत्वा गतालीकमपूजयत् । गृहीतवज्र: प्रहसंस्तमाह गतविस्मय: ॥ १८ ॥

Śrī Śukadeva nói: Nghe những lời thẳng thắn và đầy giáo huấn của Vṛtrāsura, vua Indra ca ngợi ông và lại cầm chày sét trong tay. Không bối rối, không giả dối, Indra mỉm cười và nói với Vṛtrāsura như sau.

Verse 19

इन्द्र उवाच अहो दानव सिद्धोऽसि यस्य ते मतिरीद‍ृशी । भक्त: सर्वात्मनात्मानं सुहृदं जगदीश्वरम् ॥ १९ ॥

Indra nói: Ôi hỡi dānava! Với trí phân biệt như thế, ngươi quả là bậc thành tựu. Ngươi là người bhakta trọn lòng của Bhagavān—Đấng Paramātmā, Chúa tể vũ trụ và bạn lành của muôn loài.

Verse 20

भवानतार्षीन्मायां वै वैष्णवीं जनमोहिनीम् । यद् विहायासुरं भावं महापुरुषतां गत: ॥ २० ॥

Ngươi đã vượt qua năng lực huyễn ảo Vaiṣṇavī của Chúa Viṣṇu, vốn mê hoặc chúng sinh. Nhờ sự giải thoát ấy, ngươi bỏ tâm tính asura và đạt địa vị bhakta cao quý.

Verse 21

खल्विदं महदाश्चर्यं यद् रज:प्रकृतेस्तव । वासुदेवे भगवति सत्त्वात्मनि दृढा मति: ॥ २१ ॥

Hỡi Vṛtrāsura, thật là điều kỳ diệu lớn: dù ngươi là asura thường bị chi phối bởi rajas, tâm ngươi vẫn kiên cố hướng về Bhagavān Vāsudeva, Đấng luôn an trụ trong sattva thanh tịnh.

Verse 22

यस्य भक्तिर्भगवति हरौ नि:श्रेयसेश्वरे । विक्रीडतोऽमृताम्भोधौ किं क्षुद्रै: खातकोदकै: ॥ २२ ॥

Người kiên cố trong bhakti phụng sự Bhagavān Hari, Chúa tể của phúc lành tối thượng, như đang bơi lội trong đại dương cam lộ. Với người ấy, nước ở những vũng nhỏ có ích gì?

Verse 23

श्रीशुक उवाच इति ब्रुवाणावन्योन्यं धर्मजिज्ञासया नृप । युयुधाते महावीर्याविन्द्रवृत्रौ युधाम्पती ॥ २३ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Vṛtrāsura và Vua Indra đã nói về sự phụng sự sùng kính ngay cả trên chiến trường, và sau đó vì bổn phận, họ lại bắt đầu chiến đấu.

Verse 24

आविध्य परिघं वृत्र: कार्ष्णायसमरिन्दम: । इन्द्राय प्राहिणोद् घोरं वामहस्तेन मारिष ॥ २४ ॥

Ôi Mahārāja Parīkṣit, Vṛtrāsura, người hoàn toàn có khả năng khuất phục kẻ thù, đã cầm lấy chiếc chùy sắt, quay nó vòng quanh và ném vào Indra bằng tay trái.

Verse 25

स तु वृत्रस्य परिघं करं च करभोपमम् । चिच्छेद युगपद्देवो वज्रेण शतपर्वणा ॥ २५ ॥

Với lưỡi tầm sét tên là Śataparvan, Indra đồng thời cắt nát cây chùy của Vṛtrāsura và cánh tay còn lại của hắn.

Verse 26

दोर्भ्यामुत्कृत्तमूलाभ्यां बभौ रक्तस्रवोऽसुर: । छिन्नपक्षो यथा गोत्र: खाद्भ्रष्टो वज्रिणा हत: ॥ २६ ॥

Vṛtrāsura, máu chảy đầm đìa, hai cánh tay bị chặt đứt tận gốc, trông rất đẹp, giống như một ngọn núi bay bị Indra chặt đứt đôi cánh.

Verse 27

महाप्राणो महावीर्यो महासर्प इव द्विपम् । कृत्वाधरां हनुं भूमौ दैत्यो दिव्युत्तरां हनुम् । नभोगम्भीरवक्त्रेण लेलिहोल्बणजिह्वया ॥ २७ ॥ दंष्ट्राभि: कालकल्पाभिर्ग्रसन्निव जगत्‍त्रयम् । अतिमात्रमहाकाय आक्षिपंस्तरसा गिरीन् ॥ २८ ॥ गिरिराट् पादचारीव पद्भ्यां निर्जरयन् महीम् । जग्रास स समासाद्य वज्रिणं सहवाहनम् ॥ २९ ॥

Vṛtrāsura hùng mạnh đặt hàm dưới xuống đất và hàm trên lên trời. Miệng hắn sâu thẳm như bầu trời. Hắn làm rung chuyển cả núi non và nuốt chửng Indra cùng voi Airāvata.

Verse 28

महाप्राणो महावीर्यो महासर्प इव द्विपम् । कृत्वाधरां हनुं भूमौ दैत्यो दिव्युत्तरां हनुम् । नभोगम्भीरवक्त्रेण लेलिहोल्बणजिह्वया ॥ २७ ॥ दंष्ट्राभि: कालकल्पाभिर्ग्रसन्निव जगत्‍त्रयम् । अतिमात्रमहाकाय आक्षिपंस्तरसा गिरीन् ॥ २८ ॥ गिरिराट् पादचारीव पद्भ्यां निर्जरयन् महीम् । जग्रास स समासाद्य वज्रिणं सहवाहनम् ॥ २९ ॥

Vṛtrāsura vô cùng hùng mạnh và dũng mãnh. Hắn đặt hàm dưới xuống đất và nâng hàm trên lên tận trời. Miệng hắn sâu như hư không, lưỡi liếm lướt như đại xà. Với nanh răng đáng sợ như tử thần, hắn như muốn nuốt trọn ba cõi. Mang thân hình khổng lồ, hắn làm rung chuyển núi non và giẫm nát mặt đất bằng đôi chân, như thể dãy Hi-mã-lạp-sơn đang bước đi. Rồi hắn đến trước Indra và nuốt Indra cùng voi Airāvata, như trăn lớn nuốt voi.

Verse 29

महाप्राणो महावीर्यो महासर्प इव द्विपम् । कृत्वाधरां हनुं भूमौ दैत्यो दिव्युत्तरां हनुम् । नभोगम्भीरवक्त्रेण लेलिहोल्बणजिह्वया ॥ २७ ॥ दंष्ट्राभि: कालकल्पाभिर्ग्रसन्निव जगत्‍त्रयम् । अतिमात्रमहाकाय आक्षिपंस्तरसा गिरीन् ॥ २८ ॥ गिरिराट् पादचारीव पद्भ्यां निर्जरयन् महीम् । जग्रास स समासाद्य वज्रिणं सहवाहनम् ॥ २९ ॥

Vṛtrāsura vô cùng hùng mạnh và dũng mãnh. Hắn đặt hàm dưới xuống đất và nâng hàm trên lên tận trời. Miệng hắn sâu như hư không, lưỡi liếm lướt như đại xà. Với nanh răng đáng sợ như tử thần, hắn như muốn nuốt trọn ba cõi. Mang thân hình khổng lồ, hắn làm rung chuyển núi non và giẫm nát mặt đất bằng đôi chân, như thể dãy Hi-mã-lạp-sơn đang bước đi. Rồi hắn đến trước Indra và nuốt Indra cùng voi Airāvata, như trăn lớn nuốt voi.

Verse 30

वृत्रग्रस्तं तमालोक्य सप्रजापतय: सुरा: । हा कष्टमिति निर्विण्णाश्चुक्रुशु: समहर्षय: ॥ ३० ॥

Khi chư thiên—cùng với Brahmā, các Prajāpati và các bậc đại hiền—thấy Indra bị Vṛtrāsura nuốt chửng, họ chìm trong u sầu. Họ than khóc: “Ôi! Thật là tai ương! Thật là tai ương!”

Verse 31

निगीर्णोऽप्यसुरेन्द्रेण न ममारोदरं गत: । महापुरुषसन्नद्धो योगमायाबलेन च ॥ ३१ ॥

Dẫu bị chúa loài asura nuốt chửng, Indra vẫn không chết trong bụng nó. Bởi Indra được che chở bởi áo giáp thiêng của Mahāpuruṣa Nārāyaṇa—đồng nhất với chính Nārāyaṇa—và còn nhờ sức mạnh yoga-māyā của bản thân.

Verse 32

भित्त्वा वज्रेण तत्कुक्षिं निष्क्रम्य बलभिद् विभु: । उच्चकर्त शिर: शत्रोर्गिरिश‍ृङ्गमिवौजसा ॥ ३२ ॥

Với lưỡi tầm sét (vajra), Indra đầy uy lực đã đâm thủng bụng Vṛtrāsura và thoát ra. Rồi Indra, kẻ diệt Bala, lập tức chém đứt đầu kẻ thù bằng sức mạnh phi thường—cao như đỉnh núi.

Verse 33

वज्रस्तु तत्कन्धरमाशुवेग: कृन्तन् समन्तात् परिवर्तमान: । न्यपातयत् तावदहर्गणेन यो ज्योतिषामयने वार्त्रहत्ये ॥ ३३ ॥

Mặc dù lưỡi tầm sét xoay quanh cổ Vṛtrāsura với tốc độ rất nhanh, nhưng việc tách đầu khỏi thân phải mất trọn một năm (360 ngày). Sau đó, đầu của hắn rơi xuống đất.

Verse 34

तदा च खे दुन्दुभयो विनेदु- र्गन्धर्वसिद्धा: समहर्षिसङ्घा: । वार्त्रघ्नलिङ्गैस्तमभिष्टुवाना मन्त्रैर्मुदा कुसुमैरभ्यवर्षन् ॥ ३४ ॥

Khi Vṛtrāsura bị giết, các Gandharva và Siddha trên thiên giới đã đánh trống trong niềm hân hoan. Họ ca ngợi Indra bằng các bài thánh ca Veda và rải hoa lên ngài.

Verse 35

वृत्रस्य देहान्निष्क्रान्तमात्मज्योतिररिन्दम । पश्यतां सर्वदेवानामलोकं समपद्यत ॥ ३५ ॥

Tâu Bệ hạ, tia sáng linh hồn sau đó thoát ra khỏi cơ thể Vṛtrāsura. Trong khi tất cả các bán thần đang quan sát, ông đã đi vào thế giới siêu việt để trở về với Thượng Đế.