Home›Srimad Bhagavatam›Panchama Skandha›Adhyaya 21›Shloka 7
←Previous Verse
Next Verse→

Srimad Bhagavatam — Panchama Skandha, Shloka 7

The Orbit of the Sun, the Measure of Day and Night, and the Sun-God’s Chariot

Devanagari script

एवं नव कोटय एकपञ्चाशल्लक्षाणि योजनानां मानसोत्तरगिरिपरिवर्तनस्योपदिशन्ति तस्मिन्नैन्द्रीं पुरीं पूर्वस्मान्मेरोर्देवधानीं नाम दक्षिणतो याम्यां संयमनीं नाम पश्चाद्वारुणीं निम्‍लोचनीं नाम उत्तरत: सौम्यां विभावरीं नाम तासूदयमध्याह्नास्तमयनिशीथानीति भूतानां प्रवृत्तिनिवृत्तिनिमित्तानि समयविशेषेण मेरोश्चतुर्दिशम् ॥ ७ ॥

Transliteration

evaṁ nava koṭaya eka-pañcāśal-lakṣāṇi yojanānāṁ mānasottara-giri-parivartanasyopadiśanti tasminn aindrīṁ purīṁ pūrvasmān meror devadhānīṁ nāma dakṣiṇato yāmyāṁ saṁyamanīṁ nāma paścād vāruṇīṁ nimlocanīṁ nāma uttarataḥ saumyāṁ vibhāvarīṁ nāma tāsūdaya-madhyāhnāstamaya-niśīthānīti bhūtānāṁ pravṛtti-nivṛtti-nimittāni samaya-viśeṣeṇa meroś catur-diśam.

Translation

Śukadeva Gosvāmī tiếp lời—tâu Đại vương, các bậc hiền triết nói rằng mặt trời đi vòng quanh núi Mānasottara theo một vòng tròn dài 9,51,00,000 yojana. Trên Mānasottara, phía đông núi Sumeru là Devadhānī của Indra; phía nam là Saṁyamanī của Yamarāja; phía tây là Nimlocanī của Varuṇa; và phía bắc là Vibhāvarī của thần Mặt Trăng. Theo thời khắc nhất định, tại các nơi ấy có bình minh, chính ngọ, hoàng hôn và nửa đêm, khiến muôn loài khởi làm và dừng các bổn phận của mình.

Synonyms
एवम्thus
एवम्:
सम्बन्ध/प्रकार (manner)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable adverb)
नवnine
नव:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootनव (प्रातिपदिक)
Formविशेषण; नपुंसकलिङ्गे प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (agreeing with कोटयः by sense/number)
कोटयःcrores
कोटयः:
कर्म/परिमाण (measure as object of 'upadiśanti')
TypeNoun
Rootकोटि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा बहुवचन (Nominative plural)
एकपञ्चाशत्-लक्षाणिfifty-one lakhs
एकपञ्चाशत्-लक्षाणि:
कर्म/परिमाण (measure)
TypeNoun
Rootएक + पञ्चाशत् + लक्ष (प्रातिपदिक)
Formद्विगुसमास; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन (N/Acc pl)
योजनानाम्of yojanas
योजनानाम्:
सम्बन्ध (genitive of measure)
TypeNoun
Rootयोजन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Genitive plural)
मानसोत्तर-गिरि-परिवर्तनस्यof the circuit/encircling of Mount Mānasottara
मानसोत्तर-गिरि-परिवर्तनस्य:
सम्बन्ध (genitive with upadiśanti)
TypeNoun
Rootमानसोत्तर + गिरि + परिवर्तन (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमास; नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Genitive singular)
उपदिशन्तिthey describe/teach
उपदिशन्ति:
क्रिया (predicate)
TypeVerb
Rootउप + दिश् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष बहुवचन
तस्मिन्in that (region)
तस्मिन्:
अधिकरण (location)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन (Locative singular)
ऐन्द्रीम्Indra’s (eastern)
ऐन्द्रीम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootऐन्द्र (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Accusative singular); विशेषण of पुरीम्
पुरीम्city
पुरीम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootपुरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Accusative singular)
पूर्वस्मात्from the east/from the eastern side
पूर्वस्मात्:
अपादान (from the east/from the former side)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (ablatival adverb)
मेरोःof Meru
मेरोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमेरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन (Genitive singular)
देवधानीम्Devadhānī (name of the city)
देवधानीम्:
कर्म (appositional object)
TypeNoun
Rootदेवधानी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Accusative singular); apposition to पुरीम्
नामnamed
नाम:
सम्बन्ध (naming marker)
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय; नाम-शब्दः (quotative/‘called’)
दक्षिणतःto the south
दक्षिणतः:
अधिकरण/दिशा (direction)
TypeIndeclinable
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (directional adverb)
याम्याम्of Yama (southern)
याम्याम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootयाम्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषण of पुरीम् (understood)
संयमनीम्Saṁyamanī (city)
संयमनीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसंयमनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Accusative singular)
नामnamed
नाम:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय (quotative)
पश्चात्to the west/behind
पश्चात्:
अधिकरण/दिशा
TypeIndeclinable
Rootपश्चात् (अव्यय)
Formअव्यय (adverb of place: behind/west)
वारुणीम्Vāruṇī (city)
वारुणीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवारुणी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
निम्लोचनीम्Nimlocanī (name)
निम्लोचनीम्:
कर्म (appositional)
TypeNoun
Rootनिम्लोचनी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; apposition/name
नामnamed
नाम:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय (quotative)
उत्तरतःto the north
उत्तरतः:
अधिकरण/दिशा
TypeIndeclinable
Rootउत्तर (प्रातिपदिक)
Formतसिल्-प्रत्ययान्त अव्यय (directional adverb)
सौम्याम्of Soma (northern)
सौम्याम्:
विशेषण
TypeAdjective
Rootसौम्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषण of पुरीम् (understood)
विभावरीम्Vibhāvarī (city)
विभावरीम्:
कर्म
TypeNoun
Rootविभावरी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
नामnamed
नाम:
सम्बन्ध
TypeIndeclinable
Rootनाम (अव्यय)
Formअव्यय (quotative)
तासुin those (cities)
तासु:
अधिकरण (in those)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सप्तमी बहुवचन (Locative plural)
उदय-मध्याह्न-अस्तमय-निशीथानिsunrise, midday, sunset, and midnight
उदय-मध्याह्न-अस्तमय-निशीथानि:
कर्म (things designated as causes)
TypeNoun
Rootउदय + मध्याह्न + अस्तमय + निशीथ (प्रातिपदिक)
Formसमाहार-द्वन्द्व; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन
इतिthus
इति:
सम्बन्ध (end-quote marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय (quotative particle)
भूतानाम्of beings
भूतानाम्:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootभूत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी बहुवचन (Genitive plural)
प्रवृत्ति-निवृत्ति-निमित्तानिcauses of activity and cessation
प्रवृत्ति-निवृत्ति-निमित्तानि:
कर्म/विधेय (predicative object: causes)
TypeNoun
Rootप्रवृत्ति + निवृत्ति + निमित्त (प्रातिपदिक)
Formद्वन्द्व (coordinative) with head 'निमित्त'; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया बहुवचन
समय-विशेषेणby a specific time (division)
समय-विशेषेण:
करण (by/with a particular time)
TypeNoun
Rootसमय + विशेष (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष; पुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन (Instrumental singular)
मेरोःof Meru
मेरोः:
सम्बन्ध
TypeNoun
Rootमेरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी एकवचन
चतुर्दिशम्the four directions (around)
चतुर्दिशम्:
अधिकरण/व्याप्ति (extent: in four directions)
TypeNoun
Rootचतुर् + दिश् (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष (दिशां चतस्रः); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Accusative singular; collective)
Characters & Entities
I
Indra
Y
Yama
V
Varuṇa
S
Soma
M
Mount Meru
M
Mānasottara Mountain

FAQs

This verse states that on Mānasottara Mountain there are four directional cities around Meru—Devadhānī (east/Indra), Saṁyamanī (south/Yama), Nimlocanī (west/Varuṇa), and Vibhāvarī (north/Soma)—which correspond to time-markers like dawn, noon, sunset, and midnight for living beings.

In this cosmological mapping, the southern quarter is termed Yāmyā (of Yama) with the city Saṁyamanī; it reflects the Purāṇic directional guardianship where Yama presides over the south, tying cosmic geography to divine administration.

The verse highlights that daily time divisions govern activity and rest for all beings; a devotee can use this awareness to structure life around sādhana—beginning the day at dawn with remembrance, keeping discipline through midday duties, and ending at night with reflection and prayer.

←Previous Verse
Next Verse→