Shloka 44

The Kuru Line, Bhīṣma and Vyāsa; Pāṇḍavas, Parīkṣit, and Future Kings

Chandravaṁśa Continuation

Devanagari script

दण्डपाणिर्निमिस्तस्य क्षेमको भविता यत: । ब्रह्मक्षत्रस्य वै योनिर्वंशो देवर्षिसत्कृत: ॥ ४४ ॥ क्षेमकं प्राप्य राजानं संस्थां प्राप्स्यति वै कलौ । अथ मागधराजानो भाविनो ये वदामि ते ॥ ४५ ॥

Transliteration

daṇḍapāṇir nimis tasya kṣemako bhavitā yataḥ brahma-kṣatrasya vai yonir vaṁśo devarṣi-satkṛtaḥ

Translation

Con của Mahīnara là Daṇḍapāṇi, và con của ông là Nimi; từ Nimi sẽ sinh ra vua Kṣemaka. Như vậy ta đã thuật cho ngươi về dòng Soma (Chandra), cội nguồn của Bà-la-môn và Sát-đế-lỵ, được chư thiên và các đại hiền thánh tôn kính. Trong thời Kali-yuga, Kṣemaka sẽ là vị quân vương cuối cùng. Nay ta sẽ nói về tương lai của vương triều Māgadha—hãy lắng nghe.

Synonyms

• दण्डपाणिः: Daṇḍapāṇi (name)
• दण्डपाणिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: दण्ड (प्रातिपदिक) + पाणि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘staff-in-hand’ (name)

• निमिः: Nimi (name)
• निमिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: निमि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; appositive in genealogy list

• तस्य: of him
• तस्य: सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• क्षेमकः: Kṣemaka (name)
• क्षेमकः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: क्षेमक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• भविता: will be / will become
• भविता: क्रिया (Verb/Action)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लृट्-लकार (Simple Future), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद; irregular future-stem form ‘bhavitā’

• यतः: from whom / because
• यतः: हेतु (Hetu/Cause)
• Type: Indeclinable
• Root: यतः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः: हेतु-अव्यय (causal adverb) ‘because/from whom’

• ब्रह्मक्षत्रस्य: of the brahma-kṣatra (brahmin-kṣatriya lineage)
• ब्रह्मक्षत्रस्य: सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मक्षत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; द्वन्द्व-समास (brahma + kṣatra) used as a collective ‘brahmin-and-kṣatriya’

• वै: indeed
• वै: सम्बन्ध/निपात (Particle)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle) emphasis/indeed

• योनिः: source/origin
• योनिः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: योनि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; predicate noun

• वंशः: dynasty/lineage
• वंशः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: वंश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; appositive to योनिः

• देवर्षि-सत्कृतः: honoured by the divine sages
• देवर्षि-सत्कृतः: विशेषण (Viśeṣaṇa/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: देवर्षि (प्रातिपदिक) + सत्कृत (कृदन्त; कृत्-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; past passive participle (क्त) from √कृ ‘to do’ with उपसर्ग सत्; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘honoured by the divine sages’

Characters & Entities

• Nimi
• Daṇḍapāṇi
• Kṣemaka
• Devarṣis

FAQs

Who is Kṣemaka in Srimad Bhagavatam 9.22?

Kṣemaka is a later king in the line descending from Nimi through Daṇḍapāṇi, mentioned as part of the Puru dynasty genealogy.

What does 'brahma-kṣatra' mean in Bhagavatam 9.22.44?

It indicates a lineage regarded as an origin or source connected with both brāhmaṇas (priestly order) and kṣatriyas (royal order), suggesting an honored, dharmic dynasty.

How can a devotee apply this verse in modern life?

It highlights honoring saintly guidance and valuing dharmic leadership—cultivating respect for wisdom and integrity in one’s family line and community.