Adhyaya 4

Verse 1

श्रीराजोवाच यानि यानीह कर्माणि यैर्यै: स्वच्छन्दजन्मभि: । चक्रे करोति कर्ता वा हरिस्तानि ब्रुवन्तु न: ॥ १ ॥

Vua Nimi thưa: Đấng Tối Thượng giáng thế bằng nội năng của Ngài và theo ý muốn riêng. Vậy xin hãy nói cho chúng tôi về những cuộc lila mà Chúa Hari đã làm, đang làm và sẽ làm trong thế gian này qua các hóa thân khác nhau của Ngài.

Verse 2

श्रीद्रुमिल उवाच यो वा अनन्तस्य गुणाननन्ता- ननुक्रमिष्यन् स तु बालबुद्धि: । रजांसि भूमेर्गणयेत् कथञ्चित् कालेन नैवाखिलशक्तिधाम्न: ॥ २ ॥

Śrī Drumila nói: Ai cố gắng liệt kê hay mô tả trọn vẹn những phẩm tính vô hạn của Đấng Vô Hạn thì trí tuệ như trẻ thơ. Dẫu một thiên tài, sau nỗ lực lâu dài, có thể đếm hết hạt bụi trên mặt đất, người ấy vẫn không thể đếm được những phẩm tính quyến rũ của Bhagavān, kho tàng của mọi năng lực.

Verse 3

भूतैर्यदा पञ्चभिरात्मसृष्टै: पुरं विराजं विरचय्य तस्मिन् । स्वांशेन विष्ट: पुरुषाभिधान- मवाप नारायण आदिदेव: ॥ ३ ॥

Khi Đấng Tối Sơ Nārāyaṇa tạo nên thân vũ trụ (Virāṭ) từ năm đại do chính Ngài phát sinh, rồi bằng phần viên mãn của mình nhập vào thân ấy, Ngài được biết đến với danh xưng Puruṣa.

Verse 4

यत्काय एष भुवनत्रयसन्निवेशो यस्येन्द्रियैस्तनुभृतामुभयेन्द्रियाणि । ज्ञानं स्वत: श्वसनतो बलमोज ईहा सत्त्वादिभि: स्थितिलयोद्भ‍व आदिकर्ता ॥ ४ ॥

Trong thân Ngài được sắp đặt tinh vi ba cõi. Các giác quan siêu việt của Ngài sinh ra giác quan nhận thức và giác quan hành động của mọi hữu tình. Ý thức của Ngài phát sinh tri kiến hữu điều kiện; hơi thở đầy uy lực của Ngài tạo nên sức mạnh thân thể, năng lực giác quan và các hoạt động hữu điều kiện. Nhờ ba guna: sattva, rajas, tamas, Ngài là động lực đầu tiên khiến vũ trụ được tạo lập, duy trì và tiêu hoại.

Verse 5

आदावभूच्छतधृती रजसास्य सर्गे विष्णु: स्थितौ क्रतुपतिर्द्विजधर्मसेतु: । रुद्रोऽप्ययाय तमसा पुरुष: स आद्य इत्युद्भ‍वस्थितिलया: सततं प्रजासु ॥ ५ ॥

Thuở ban đầu, để tạo dựng vũ trụ, Đấng Tối Thượng nguyên sơ hiển lộ hình Brahmā (Śatadhṛti) qua guna rajas. Để duy trì, Ngài hiển lộ làm Viṣṇu—chúa tể của tế lễ và người gìn giữ chiếc cầu dharma của hàng dvija. Và khi đến thời tiêu hoại, chính Ngài nương guna tamas mà hiển lộ hình Rudra. Vì thế, các hữu tình được tạo ra luôn chịu tác động của sinh, trụ và diệt.

Verse 6

धर्मस्य दक्षदुहितर्यजनिष्ट मूर्त्यां नारायणो नर ऋषिप्रवर: प्रशान्त: । नैष्कर्म्यलक्षणमुवाच चचार कर्म योऽद्यापि चास्त ऋषिवर्यनिषेविताङ्‍‌घ्रि: ॥ ६ ॥

Nara-Nārāyaṇa Ṛṣi, bậc hiền triết tối thượng, hoàn toàn an tịnh, đã sinh làm con của Dharma và nàng Mūrti, ái nữ của Dakṣa. Ngài giảng dạy bhakti phụng sự Bhagavān, nhờ đó công việc vật chất chấm dứt, và chính Ngài thực hành trọn vẹn. Ngài vẫn hiện hữu đến hôm nay, với đôi chân sen được các đại thánh hiền phụng sự.

Verse 7

इन्द्रो विशङ्‍क्य मम धाम जिघृक्षतीति कामं न्ययुङ्क्त सगणं स बदर्युपाख्यम् । गत्वाप्सरोगणवसन्तसुमन्दवातै: स्त्रीप्रेक्षणेषुभिरविध्यदतन्महिज्ञ: ॥ ७ ॥

Indra lo sợ, nghĩ rằng Nara-Nārāyaṇa Ṛṣi sẽ trở nên vô cùng hùng mạnh nhờ khổ hạnh và chiếm lấy cõi trời của mình. Vì không biết vinh quang siêu việt của hóa thân Thượng Đế, Indra sai Thần Ái Dục cùng tùy tùng đến trú xứ của Ngài tại Badarikāśrama. Ở đó, gió xuân dịu thơm và đoàn apsarā tạo nên bầu không khí quyến rũ, và chính Kāmadeva tấn công Ngài bằng những mũi tên là ánh nhìn không cưỡng nổi của các mỹ nữ.

Verse 8

विज्ञाय शक्रकृतमक्रममादिदेव: प्राह प्रहस्य गतविस्मय एजमानान् । मा भैष्टभो मदन मारुत देववध्वो गृह्णीत नो बलिमशून्यमिमं कुरुध्वम् ॥ ८ ॥

Đấng Chúa tể nguyên thủy hiểu rõ lỗi lầm của Indra mà không hề kiêu mạn. Ngài mỉm cười nói với Madana, thần gió và các phu nhân chư thiên đang run sợ: “Đừng sợ; hãy nhận các lễ vật này và làm thánh hóa āśrama của Ta bằng sự hiện diện của các ngươi.”

Verse 9

इत्थं ब्रुवत्यभयदे नरदेव देवा: सव्रीडनम्रशिरस: सघृणं तमूचु: । नैतद् विभो त्वयि परेऽविकृते विचित्रं स्वारामधीरनिकरानतपादपद्मे ॥ ९ ॥

Tâu vua Nimi, khi hiền thánh Nara-Nārāyaṇa nói như vậy để xóa tan nỗi sợ của chư thiên, họ cúi đầu hổ thẹn và khẩn cầu lòng thương xót: “Lạy Đấng Toàn Năng, Ngài siêu việt và bất biến; lòng từ vô cớ của Ngài dù trước lỗi nặng của chúng con cũng chẳng lạ, vì vô số bậc hiền triết tự tại vẫn khiêm cung đảnh lễ dưới hoa sen bàn chân Ngài.”

Verse 10

त्वां सेवतां सुरकृता बहवोऽन्तराया: स्वौको विलङ्‍घ्य परमं व्रजतां पदं ते । नान्यस्य बर्हिषि बलीन् ददत: स्वभागान् धत्ते पदं त्वमविता यदि विघ्नमूर्ध्नि ॥ १० ॥

Chư thiên đặt nhiều chướng ngại trên đường của người thờ phụng Ngài để vượt qua các cõi tạm bợ của họ mà đến nơi tối thượng của Ngài. Người dâng cho chư thiên phần lễ trong tế tự thì không gặp chướng ngại ấy. Nhưng vì Ngài là Đấng hộ trì trực tiếp của bhakta, nên bhakta có thể bước qua mọi chướng ngại như đặt chân lên đầu chúng.

Verse 11

क्षुत्तृट्‌त्रिकालगुणमारुतजैह्वशैष्णा- नस्मानपारजलधीनतितीर्य केचित् । क्रोधस्य यान्ति विफलस्य वशं पदे गो- र्मज्जन्ति दुश्चरतपश्च वृथोत्सृजन्ति ॥ ११ ॥

Có người tu khổ hạnh nghiêm khắc để vượt qua ảnh hưởng của chúng ta—như biển cả vô biên với sóng đói, khát, nóng, lạnh và các trạng thái do thời gian đem lại, cùng gió dục của giác quan và thôi thúc của lưỡi với dục tính. Thế nhưng dù vượt biển ấy, họ lại bị cơn giận vô ích chế ngự và chết đuối trong vũng nước nhỏ như dấu móng bò; vì vậy công đức khổ hạnh khó nhọc bị tiêu tan uổng phí.

Verse 12

इति प्रगृणतां तेषां स्त्रियोऽत्यद्भुरतदर्शना: । दर्शयामास शुश्रूषां स्वर्चिता: कुर्वतीर्विभु: ॥ १२ ॥

Khi chư thiên đang ca ngợi Đấng Tối Thượng như vậy, Đấng Toàn Năng bỗng hiện ra trước mắt họ nhiều phụ nữ tuyệt mỹ, khoác y phục và trang sức tinh xảo, tất cả đều tận tụy phụng sự Ngài trong lòng bhakti.

Verse 13

ते देवानुचरा द‍ृष्ट्वा स्त्रिय: श्रीरिव रूपिणी: । गन्धेन मुमुहुस्तासां रूपौदार्यहतश्रिय: ॥ १३ ॥

Các tùy tùng của chư thiên nhìn thấy những nữ nhân đẹp như chính Nữ Thần Śrī, lại ngửi hương thơm thân thể họ nên tâm trí bối rối mê say. Trước vẻ đẹp và sự huy hoàng ấy, phú quý của họ tự nhiên lu mờ.

Verse 14

तानाह देवदेवेश: प्रणतान् प्रहसन्निव । आसामेकतमां वृङ्‍ध्वं सवर्णां स्वर्गभूषणाम् ॥ १४ ॥

Đấng Chúa Tể của chư thiên mỉm cười nhẹ và bảo các sứ giả trời đang cúi lạy: “Trong số này, hãy chọn một người mà các ngươi thấy hợp; nàng sẽ trở thành đồ trang sức của cõi trời.”

Verse 15

ओमित्यादेशमादाय नत्वा तं सुरवन्दिन: । उर्वशीमप्सर:श्रेष्ठां पुरस्कृत्य दिवं ययु: ॥ १५ ॥

Xướng âm “Om” để nhận mệnh lệnh, các sứ giả chư thiên đảnh lễ Ngài. Rồi họ chọn Urvaśī, bậc tối thắng trong hàng Apsarā, kính cẩn đặt nàng đi trước và trở về cõi trời.

Verse 16

इन्द्रायानम्य सदसि श‍ृण्वतां त्रिदिवौकसाम् । ऊचुर्नारायणबलं शक्रस्तत्रास विस्मित: ॥ १६ ॥

Họ đến hội đường của Indra và, trước sự lắng nghe của cư dân ba cõi trời, thuật lại quyền năng tối thượng của Nārāyaṇa. Nghe về Nara-Nārāyaṇa Ṛṣi và nhận ra lỗi lầm mình, Indra vừa sợ hãi vừa kinh ngạc.

Verse 17

हंसस्वरूप्यवददच्युत आत्मयोगं दत्त: कुमार ऋषभो भगवान् पिता न: । विष्णु: शिवाय जगतां कलयावतीर्ण- स्तेनाहृता मधुभिदा श्रुतयोहयास्ये ॥ १७ ॥

Đấng Bất Khả Sai Lầm, Viṣṇu, đã giáng thế vì lợi ích muôn loài qua các hóa thân phần như Hamsa, Dattātreya, bốn Kumāra và chính phụ thân chúng tôi là Bhagavān Ṛṣabhadeva, để truyền dạy khoa học ātma-yoga (tự chứng ngộ). Trong hình tướng Hayagrīva, Ngài diệt quỷ Madhu và đem các Veda trở lại từ Pātāla.

Verse 18

गुप्तोऽप्यये मनुरिलौषधयश्च मात्स्ये क्रौडे हतो दितिज उद्धरताम्भस: क्ष्माम् । कौर्मे धृतोऽद्रिरमृतोन्मथने स्वपृष्ठे ग्राहात् प्रपन्नमिभराजममुञ्चदार्तम् ॥ १८ ॥

Trong hóa thân Cá (Matsya), Đức Chúa bảo hộ Manu Satyavrata, địa cầu và các dược thảo quý khỏi nước đại hủy diệt. Trong hóa thân Lợn Rừng thiêng (Varaha), Ngài giết Hiranyaksha, con của Diti, và nâng trái đất lên khỏi biển nước vũ trụ. Trong hóa thân Rùa (Kurma), Ngài đội núi Mandara trên lưng để khuấy biển sữa, khiến cam lộ (amrita) xuất hiện. Ngài cũng cứu Gajendra, vua voi đã quy y, khỏi nỗi khổ tột cùng trong nanh vuốt cá sấu.

Verse 19

संस्तुन्वतो निपतितान् श्रमणानृषींश्च शक्रं च वृत्रवधतस्तमसि प्रविष्टम् । देवस्त्रियोऽसुरगृहे पिहिता अनाथा जघ्नेऽसुरेन्द्रमभयाय सतां नृसिंहे ॥ १९ ॥

Chúa cũng cứu các ẩn sĩ nhỏ bé gọi là Vālakhilya khi họ rơi vào vũng nước trong dấu móng bò và Indra cười nhạo họ. Rồi Ngài che chở Indra khi Indra bị bóng tối bao phủ do quả báo tội lỗi vì giết Vṛtrāsura. Khi các phu nhân của chư thiên bị giam trong cung điện của loài asura, không nơi nương tựa, Chúa đã giải cứu họ. Và trong hóa thân Nṛsiṁha, Ngài giết Hiraṇyakaśipu, vua của loài quỷ, để ban vô úy cho các thánh tín đồ.

Verse 20

देवासुरे युधि च दैत्यपतीन् सुरार्थे हत्वान्तरेषु भुवनान्यदधात् कलाभि: । भूत्वाथ वामन इमामहरद् बले: क्ष्मां याच्ञाच्छलेन समदाददिते: सुतेभ्य: ॥ २० ॥

Trong cuộc chiến giữa chư thiên và asura, Đấng Tối Thượng thường nhân đó diệt các thủ lĩnh asura vì lợi ích của chư thiên; và trong mỗi thời Manu, Ngài bảo hộ các cõi bằng những hóa thân với nhiều quyền năng. Rồi Ngài xuất hiện làm Vāmana, xin Bali Mahārāja ba bước đất, và bằng mưu phương tiện của lời xin ấy, lấy trọn địa cầu. Sau đó Ngài hoàn trả toàn thế giới cho các con trai của Aditi.

Verse 21

नि:क्षत्रियामकृत गां च त्रि:सप्तकृत्वो रामस्तु हैहयकुलाप्ययभार्गवाग्नि: । सोऽब्धिं बबन्ध दशवक्त्रमहन् सलङ्कं सीतापतिर्जयति लोकमलघ्नकीर्ति: ॥ २१ ॥

Chúa Paraśurāma xuất hiện trong dòng Bhṛgu như ngọn lửa thiêng thiêu rụi vương tộc Haihaya; vì thế Ngài đã làm cho địa cầu không còn kṣatriya đến hai mươi mốt lần. Cũng chính Ngài ấy hiện thân làm Rāmacandra, phu quân của Sītādevī: Ngài bắc cầu qua biển, giết Rāvaṇa mười đầu cùng quân Laṅkā. Nguyện Śrī Rāma, Đấng có vinh quang tẩy sạch ô uế thế gian, luôn luôn chiến thắng.

Verse 22

भूमेर्भरावतरणाय यदुष्वजन्मा जात: करिष्यति सुरैरपि दुष्कराणि । वादैर्विमोहयति यज्ञकृतोऽतदर्हान् शूद्रान् कलौ क्षितिभुजो न्यहनिष्यदन्ते ॥ २२ ॥

Để giảm gánh nặng của địa cầu, Đấng Vô Sinh sẽ sinh trong dòng Yadu và thực hiện những kỳ công mà ngay cả chư thiên cũng khó làm. Trong hóa thân Phật (Buddha), Ngài sẽ dùng luận thuyết để làm mê lầm những kẻ hành tế lễ không xứng đáng. Và vào cuối thời Kali, trong hóa thân Kalki, Ngài sẽ diệt trừ những kẻ hạ liệt mang tính śūdra đang giả làm bậc cầm quyền.

Verse 23

एवंविधानि कर्माणि जन्मानि च जगत्पते: । भूरीणि भूरियशसो वर्णितानि महाभुज ॥ २३ ॥

Hỡi đức vua tay mạnh, những hóa thân và lila của Đấng Chủ Tể vũ trụ nhiều vô lượng; vinh quang của Ngài thật vô biên.