Adhyaya 14

Verse 1

श्रीउद्धव उवाच वदन्ति कृष्ण श्रेयांसि बहूनि ब्रह्मवादिन: । तेषां विकल्पप्राधान्यमुताहो एकमुख्यता ॥ १ ॥

Śrī Uddhava thưa: Ôi Kṛṣṇa! Các bậc hiền triết am tường Veda khuyên dạy nhiều con đường để hoàn thiện đời sống. Giữa những quan điểm đa dạng ấy, tất cả có quan trọng ngang nhau không, hay có một con đường tối thượng? Xin Ngài chỉ dạy, lạy Chúa của con.

Verse 2

भवतोदाहृत: स्वामिन् भक्तियोगोऽनपेक्षित: । निरस्य सर्वत: सङ्गं येन त्वय्याविशेन्मन: ॥ २ ॥

Lạy Chúa, Ngài đã giảng rõ con đường bhakti-yoga thuần khiết, không pha tạp; nhờ đó người sùng kính gạt bỏ mọi liên hệ vật chất và an trú tâm trí nơi chính Ngài.

Verse 3

श्रीभगवानुवाच कालेन नष्टा प्रलये वाणीयं वेदसंज्ञिता । मयादौ ब्रह्मणे प्रोक्ता धर्मो यस्यां मदात्मक: ॥ ३ ॥

Đức Thế Tôn phán: Vào thời kỳ hủy diệt, do sức mạnh của thời gian, âm thanh siêu việt gọi là Veda đã bị mất. Vì thế, khi cuộc sáng tạo kế tiếp khởi đầu, chính Ta đã truyền dạy tri thức Veda cho Brahmā, bởi những nguyên lý dharma được Veda tuyên thuyết chính là Ta.

Verse 4

तेन प्रोक्ता स्व पुत्राय मनवे पूर्वजाय सा । ततो भृग्वादयोऽगृह्णन् सप्त ब्रह्ममहर्षय: ॥ ४ ॥

Brahmā đã truyền dạy tri thức Veda ấy cho người con trưởng là Manu. Rồi từ Manu, bảy đại thánh hiền đứng đầu là Bhṛgu đã tiếp nhận cùng một tri thức đó.

Verse 5

तेभ्य: पितृभ्यस्तत्पुत्रा देवदानवगुह्यका: । मनुष्या: सिद्धगन्धर्वा: सविद्याधरचारणा: ॥ ५ ॥ किन्देवा: किन्नरा नागा रक्ष:किम्पुरुषादय: । बह्वयस्तेषां प्रकृतयो रज:सत्त्वतमोभुव: ॥ ६ ॥ याभिर्भूतानि भिद्यन्ते भूतानां पतयस्तथा । यथाप्रकृति सर्वेषां चित्रा वाच: स्रवन्ति हि ॥ ७ ॥

Từ các bậc tổ tiên như Bhṛgu và những người con khác của Brahmā đã sinh ra vô số hậu duệ mang nhiều hình dạng: chư thiên, asura, Guhyaka, loài người, Siddha, Gandharva, Vidyādhara, Cāraṇa, Kindeva, Kinnara, Nāga, Rākṣasa, Kimpuruṣa, v.v. Bản tính và dục vọng của họ muôn vẻ, phát sinh từ ba guṇa—rajas, sattva và tamas—nên các loài hữu tình cùng những vị thủ lĩnh của họ cũng khác nhau. Vì sự sai biệt ấy, trong Veda có nhiều nghi lễ, thần chú và quả báo đa dạng.

Verse 6

तेभ्य: पितृभ्यस्तत्पुत्रा देवदानवगुह्यका: । मनुष्या: सिद्धगन्धर्वा: सविद्याधरचारणा: ॥ ५ ॥ किन्देवा: किन्नरा नागा रक्ष:किम्पुरुषादय: । बह्वयस्तेषां प्रकृतयो रज:सत्त्वतमोभुव: ॥ ६ ॥ याभिर्भूतानि भिद्यन्ते भूतानां पतयस्तथा । यथाप्रकृति सर्वेषां चित्रा वाच: स्रवन्ति हि ॥ ७ ॥

Từ các bậc tổ tiên đứng đầu là hiền triết Bhṛgu và những người con khác của Brahmā, vô số hậu duệ xuất hiện, mang hình tướng chư thiên, a-tu-la, loài người, Guhyaka, Siddha, Gandharva, Vidyādhara, Cāraṇa, Kindeva, Kinnara, Nāga, Rākṣasa, Kimpuruṣa v.v. Do bản tính và dục vọng sai khác phát sinh từ ba guṇa—rajas, sattva, tamas—các loài cùng các vị thủ lãnh của họ trở nên đa dạng; vì vậy, tùy theo sai biệt của chúng sinh trong vũ trụ, nghi lễ Veda, thần chú và quả báo cũng muôn hình vạn trạng.

Verse 7

तेभ्य: पितृभ्यस्तत्पुत्रा देवदानवगुह्यका: । मनुष्या: सिद्धगन्धर्वा: सविद्याधरचारणा: ॥ ५ ॥ किन्देवा: किन्नरा नागा रक्ष:किम्पुरुषादय: । बह्वयस्तेषां प्रकृतयो रज:सत्त्वतमोभुव: ॥ ६ ॥ याभिर्भूतानि भिद्यन्ते भूतानां पतयस्तथा । यथाप्रकृति सर्वेषां चित्रा वाच: स्रवन्ति हि ॥ ७ ॥

Do sai biệt của bản tính phát sinh từ ba guṇa, các loài chúng sinh và các vị thủ lãnh của họ trở nên muôn vẻ. Vì thế, tùy theo sự đa dạng của tâm tính jīva, Veda nói đến nhiều loại nghi lễ, thần chú và quả báo.

Verse 8

एवं प्रकृतिवैचित्र्याद् भिद्यन्ते मतयो नृणाम् । पारम्पर्येण केषाञ्चित् पाषण्डमतयोऽपरे ॥ ८ ॥

Vì sự đa dạng của bản tính, quan điểm của con người trở nên khác nhau. Có người truyền thừa các triết thuyết hữu thần theo truyền thống và dòng truyền dạy; lại có những thầy khác trực tiếp cổ vũ lập trường vô thần lệch lạc.

Verse 9

मन्मायामोहितधिय: पुरुषा: पुरुषर्षभ । श्रेयो वदन्त्यनेकान्तं यथाकर्म यथारुचि ॥ ९ ॥

Hỡi bậc tối thắng trong loài người, trí tuệ của con người bị māyā của Ta làm mê lầm; vì thế, tùy theo nghiệp và sở thích riêng, họ nói muôn cách về điều gì mới thật là lợi ích tối thượng.

Verse 10

धर्ममेके यशश्चान्ये कामं सत्यं दमं शमम् । अन्ये वदन्ति स्वार्थं वा ऐश्व‍‍र्यं त्यागभोजनम् । केचिद् यज्ञं तपो दानं व्रतानि नियमान् यमान् ॥ १० ॥

Có người nói hạnh phúc đến từ việc hành trì dharma; kẻ khác đề cao danh vọng, dục lạc, chân thật, tự chế và an tịnh. Lại có người nói vì lợi ích riêng, quyền thế/phú quý, buông bỏ hay hưởng thụ; và có người tôn xưng yajña, khổ hạnh, bố thí, lời nguyện, niyama và yama—mỗi con đường đều có người ủng hộ.

Verse 11

आद्यन्तवन्त एवैषां लोका: कर्मविनिर्मिता: । दु:खोदर्कास्तमोनिष्ठा: क्षुद्रा मन्दा: शुचार्पिता: ॥ ११ ॥

Những cõi do nghiệp tạo nên đều có khởi đầu và kết thúc. Chúng nhỏ nhoi, u ám, nương nơi vô minh; dù đang hưởng quả nghiệp, người ấy vẫn đầy than khóc và về sau chỉ gặt lấy khổ đau.

Verse 12

मय्यर्पितात्मन: सभ्य निरपेक्षस्य सर्वत: । मयात्मना सुखं यत्तत् कुत: स्याद् विषयात्मनाम् ॥ १२ ॥

Hỡi Uddhava hiền trí, người dâng trọn tâm thức cho Ta, buông mọi dục vọng, sẽ cùng Ta hưởng niềm an lạc của tự ngã—điều mà kẻ đắm trong khoái lạc giác quan không sao nếm được.

Verse 13

अकिञ्चनस्य दान्तस्य शान्तस्य समचेतस: । मया सन्तुष्टमनस: सर्वा: सुखमया दिश: ॥ १३ ॥

Người không cầu gì ở đời, chế ngự các căn mà an tịnh, tâm bình đẳng trong mọi cảnh, và lòng hoàn toàn mãn nguyện nơi Ta—đi đến đâu cũng chỉ thấy hạnh phúc.

Verse 14

न पारमेष्ठ्यं न महेन्द्रधिष्ण्यं न सार्वभौमं न रसाधिपत्यम् । न योगसिद्धीरपुनर्भवं वा मय्यर्पितात्मेच्छति मद्विनान्यत् ॥ १४ ॥

Người đã an trú tâm thức nơi Ta không ham địa vị hay cõi của Phạm Thiên, không ham ngai Indra, không ham đế quốc trần gian, không ham quyền bá chủ các cõi dưới, không ham các thần thông yoga, cũng chẳng ham giải thoát khỏi sinh tử—người ấy chỉ cầu Ta mà thôi.

Verse 15

न तथा मे प्रियतम आत्मयोनिर्न शङ्कर: । न च सङ्कर्षणो न श्रीर्नैवात्मा च यथा भवान् ॥ १५ ॥

Uddhava yêu dấu của Ta, ngay cả Phạm Thiên, Thần Śiva (Śaṅkara), Saṅkarṣaṇa, Nữ thần Śrī (Lakṣmī), và cả chính bản thân Ta nữa, cũng không प्रिय đối với Ta như con.

Verse 16

निरपेक्षं मुनिं शान्तं निर्वैरं समदर्शनम् । अनुव्रजाम्यहं नित्यं पूयेयेत्यङ्‍‍घ्रिरेणुभि: ॥ १६ ॥

Ta luôn theo dấu chân các bậc hiền giả-bhakta vô tư, an tịnh, không oán thù, nhìn mọi nơi bình đẳng, để bụi từ chân sen của họ thanh tẩy các cõi thế gian.

Verse 17

निष्किञ्चना मय्यनुरक्तचेतस: शान्ता महान्तोऽखिलजीववत्सला: । कामैरनालब्धधियो जुषन्ति ते यन्नैरपेक्ष्यं न विदु: सुखं मम ॥ १७ ॥

Những người vô sở hữu, tâm luôn gắn bó với Ta, an tịnh, không ngã mạn và thương yêu mọi loài; trí họ không bị cơ hội dục lạc lay chuyển—họ hưởng trong Ta niềm an lạc vô cầu mà kẻ chưa lìa thế tục không thể biết.

Verse 18

बाध्यमानोऽपि मद्भ‍क्तो विषयैरजितेन्द्रिय: । प्राय: प्रगल्भया भक्त्या विषयैर्नाभिभूयते ॥ १८ ॥

Hỡi Uddhava, dù người bhakta của Ta chưa hoàn toàn chế ngự các căn và có thể bị dục vọng quấy nhiễu, nhưng nhờ lòng sùng kính kiên định đối với Ta, người ấy sẽ không bị khoái lạc giác quan đánh bại.

Verse 19

यथाग्नि: सुसमृद्धार्चि: करोत्येधांसि भस्मसात् । तथा मद्विषया भक्तिरुद्धवैनांसि कृत्‍स्‍नश: ॥ १९ ॥

Hỡi Uddhava, như ngọn lửa rực cháy biến củi thành tro, cũng vậy, bhakti hướng về Ta thiêu rụi hoàn toàn mọi tội lỗi do các bhakta của Ta đã gây tạo.

Verse 20

न साधयति मां योगो न साङ्ख्यं धर्म उद्धव । न स्वाध्यायस्तपस्त्यागो यथा भक्तिर्ममोर्जिता ॥ २० ॥

Hỡi Uddhava, yoga, Sāṅkhya, việc làm công đức, học Veda, khổ hạnh hay ly tham không khiến Ta bị chế ngự; chỉ có bhakti thuần khiết và mãnh liệt của các bhakta mới đưa Ta vào sự chi phối của họ.

Verse 21

भक्त्याहमेकया ग्राह्य: श्रद्धयात्मा प्रिय: सताम् । भक्ति: पुनाति मन्निष्ठा श्वपाकानपि सम्भवात् ॥ २१ ॥

Chỉ bằng bhakti thuần nhất và niềm tin trọn vẹn nơi Ta, người ta mới đạt đến Ta. Ta tự nhiên là Đấng thân yêu của các tín đồ; bhakti an trú nơi Ta thanh tịnh cả kẻ ăn thịt chó khỏi ô nhiễm của sinh ra thấp kém.

Verse 22

धर्म: सत्यदयोपेतो विद्या वा तपसान्विता । मद्भ‍क्त्यापेतमात्मानं न सम्यक् प्रपुनाति हि ॥ २२ ॥

Dù là hành trì dharma với chân thật và từ bi, hay tri thức đạt được nhờ khổ hạnh lớn—nếu thiếu bhakti yêu kính Ta—thì cũng không thể thanh tịnh tâm thức một cách trọn vẹn.

Verse 23

कथं विना रोमहर्षं द्रवता चेतसा विना । विनानन्दाश्रुकलया शुध्येद् भक्त्या विनाशय: ॥ २३ ॥

Nếu không rùng mình xúc động, tim sao tan chảy? Tim không tan chảy, nước mắt yêu thương sao tuôn? Không khóc trong hỷ lạc thiêng liêng, làm sao dâng bhakti yêu kính lên Chúa? Và không có bhakti ấy, tâm thức làm sao được thanh tịnh?

Verse 24

वाग् गद्गदा द्रवते यस्य चित्तं रुदत्यभीक्ष्णं हसति क्व‍‍चिच्च । विलज्ज उद्गायति नृत्यते च मद्भ‍‍क्तियुक्तो भुवनं पुनाति ॥ २४ ॥

Một tín đồ có lời nói nghẹn ngào, tim tan chảy, thường xuyên khóc và đôi lúc cười, rồi xấu hổ mà cất tiếng hát lớn và nhảy múa—người gắn chặt trong bhakti đối với Ta như vậy thanh tịnh cả vũ trụ.

Verse 25

यथाग्निना हेम मलं जहाति ध्मातं पुन: स्वं भजते च रूपम् । आत्मा च कर्मानुशयं विधूय मद्भ‍‍क्तियोगेन भजत्यथो माम् ॥ २५ ॥

Như vàng được luyện trong lửa bỏ hết tạp chất và trở về trạng thái tinh khiết rực sáng, cũng vậy linh hồn, thấm trong ngọn lửa bhakti-yoga, gột sạch ô nhiễm do nghiệp cũ và trở lại vị trí nguyên sơ để phụng sự Ta nơi cõi thiêng.

Verse 26

यथा यथात्मा परिमृज्यतेऽसौ मत्पुण्यगाथाश्रवणाभिधानै: । तथा तथा पश्यति वस्तु सूक्ष्मं चक्षुर्यथैवाञ्जनसम्प्रयुक्तम् ॥ २६ ॥

Như con mắt bệnh được bôi thuốc dần dần phục hồi năng lực thấy, cũng vậy, linh hồn hữu thức khi gột sạch nhiễm ô vật chất bằng việc lắng nghe và xưng tụng những chuyện kể công đức về vinh quang của Ta, sẽ lại có khả năng thấy Ta—Chân Lý Tuyệt Đối—trong hình thể linh thiêng vi tế của Ta.

Verse 27

विषयान् ध्यायतश्चित्तं विषयेषु विषज्जते । मामनुस्मरतश्चित्तं मय्येव प्रविलीयते ॥ २७ ॥

Tâm của người quán tưởng các đối tượng dục lạc chắc chắn bị vướng mắc vào chúng; còn người luôn nhớ đến Ta thì tâm hòa tan và an trú trong chính Ta.

Verse 28

तस्मादसदभिध्यानं यथा स्वप्नमनोरथम् । हित्वा मयि समाधत्स्व मनो मद्भ‍ावभावितम् ॥ २८ ॥

Vì vậy, hãy từ bỏ mọi sự quán tưởng hư vọng—như những mộng tưởng trong giấc mơ—và đặt trọn tâm nơi Ta, được thấm nhuần bhava hướng về Ta; nhờ luôn nghĩ đến Ta, người ấy trở nên thanh tịnh.

Verse 29

स्‍त्रीणां स्‍त्रीसङ्गिनां सङ्गं त्यक्त्वा दूरत आत्मवान् । क्षेमे विविक्त आसीनश्चिन्तयेन्मामतन्द्रित: ॥ २९ ॥

Với ý thức về bản ngã vĩnh cửu, hãy từ bỏ sự giao du với phụ nữ và với những kẻ thân cận, vướng mắc nơi phụ nữ. Ngồi không sợ hãi ở chốn cô tịch an ổn, hãy chuyên tâm quán niệm Ta, không lơ là.

Verse 30

न तथास्य भवेत् क्लेशो बन्धश्चान्यप्रसङ्गत: । योषित्सङ्गाद् यथा पुंसो यथा तत्सङ्गिसङ्गत: ॥ ३० ॥

Trong mọi khổ đau và ràng buộc do các sự chấp trước khác nhau sinh ra, đối với người nam không gì lớn hơn khổ đau và trói buộc do luyến ái phụ nữ và do tiếp xúc thân cận với những kẻ luyến ái phụ nữ.

Verse 31

श्रीउद्धव उवाच यथा त्वामरविन्दाक्ष याद‍ृशं वा यदात्मकम् । ध्यायेन्मुमुक्षुरेतन्मे ध्यानं त्वं वक्तुमर्हसि ॥ ३१ ॥

Śrī Uddhava thưa: Lạy Kṛṣṇa mắt như hoa sen, người cầu giải thoát phải quán niệm Ngài bằng phương pháp nào, nên quán bản tánh nào của Ngài, và nên an trụ tâm nơi hình tướng nào? Xin Ngài từ bi giảng cho con pháp môn thiền định này.

Verse 32

श्रीभगवानुवाच सम आसन आसीन: समकायो यथासुखम् । हस्तावुत्सङ्ग आधाय स्वनासाग्रकृतेक्षण: ॥ ३२ ॥ प्राणस्य शोधयेन्मार्गं पूरकुम्भकरेचकै: । विपर्ययेणापि शनैरभ्यसेन्निर्जितेन्द्रिय: ॥ ३३ ॥

Đức Thế Tôn phán: Hãy ngồi trên chỗ ngồi bằng phẳng, không quá cao cũng không quá thấp; giữ thân thẳng, vững mà vẫn an lạc; đặt hai tay trên lòng và hướng mắt nhìn nơi chót mũi.

Verse 33

श्रीभगवानुवाच सम आसन आसीन: समकायो यथासुखम् । हस्तावुत्सङ्ग आधाय स्वनासाग्रकृतेक्षण: ॥ ३२ ॥ प्राणस्य शोधयेन्मार्गं पूरकुम्भकरेचकै: । विपर्ययेणापि शनैरभ्यसेन्निर्जितेन्द्रिय: ॥ ३३ ॥

Bằng các động tác pūraka, kumbhaka và recaka, hãy thanh lọc các lộ trình của prāṇa; rồi cũng từ từ tập theo thứ tự đảo ngược (recaka, kumbhaka, pūraka). Khi đã chế ngự các căn, người ấy thực hành prāṇāyāma từng bước.

Verse 34

हृद्यविच्छिन्नमोङ्कारं घण्टानादं बिसोर्णवत् । प्राणेनोदीर्य तत्राथ पुन: संवेशयेत् स्वरम् ॥ ३४ ॥

Hãy quán oṁkāra liên tục trong tim, như tiếng chuông ngân và vi tế như sợi trong cuống sen. Dùng prāṇa nâng âm ấy lên, rồi lại dung hợp tiếng ấy trở về nơi đó.

Verse 35

एवं प्रणवसंयुक्तं प्राणमेव समभ्यसेत् । दशकृत्वस्‍त्रिषवणं मासादर्वाग् जितानिल: ॥ ३५ ॥

Như vậy, an trú trong praṇava (oṁ), hãy chuyên cần thực hành prāṇāyāma: mười lần vào mỗi buổi bình minh, chính ngọ và hoàng hôn. Trong vòng một tháng, người ấy chế ngự được khí prāṇa.