Adhyaya 1

Verse 1

श्रीशुक उवाच वरीयानेष ते प्रश्न: कृतो लोकहितं नृप । आत्मवित्सम्मत: पुंसां श्रोतव्यादिषु य: पर: ॥ १ ॥

Śukadeva nói: Tâu Đại vương, câu hỏi của ngài thật vinh diệu và lợi ích cho muôn người. Trong các điều đáng nghe, đây là chủ đề tối thượng, được các bậc giác ngộ tự ngã (ātma-vit) tán đồng.

Verse 2

श्रोतव्यादीनि राजेन्द्र नृणां सन्ति सहस्रश: । अपश्यतामात्मतत्त्वं गृहेषु गृहमेधिनाम् ॥ २ ॥

Tâu Hoàng đế, đối với những kẻ gṛhamedhī chìm đắm vật chất, mù lòa trước ātma-tattva, trong xã hội loài người có hàng ngàn đề tài để nghe và những việc tương tự.

Verse 3

निद्रया ह्रियते नक्तं व्यवायेन च वा वय: । दिवा चार्थेहया राजन् कुटुम्बभरणेन वा ॥ ३ ॥

Tâu Đại vương, đời sống của người gia chủ đầy ganh ghét bị tiêu hao ban đêm trong giấc ngủ hoặc dục lạc, và ban ngày trong việc kiếm tiền hoặc nuôi dưỡng gia quyến.

Verse 4

देहापत्यकलत्रादिष्वात्मसैन्येष्वसत्स्वपि । तेषां प्रमत्तो निधनं पश्यन्नपि न पश्यति ॥ ४ ॥

Vì luyến ái ‘đạo binh của bản ngã’ tuy hư hoại như thân thể, con cái, vợ… nên kẻ thiếu ātma-tattva không truy vấn vấn nạn đời sống; dù thấy cũng không thấy sự diệt vong tất yếu của mình.

Verse 5

तस्माद्भारत सर्वात्मा भगवानीश्वरो हरि: । श्रोतव्य: कीर्तितव्यश्च स्मर्तव्यश्चेच्छताभयम् ॥ ५ ॥

Vì vậy, hỡi hậu duệ Bharata, ai mong được vô úy và thoát mọi khổ đau phải lắng nghe, ca tụng và tưởng niệm Bhagavān Hari—Đấng Siêu Hồn, Đấng Chủ Tể và Đấng Cứu Độ.

Verse 6

एतावान् सांख्ययोगाभ्यां स्वधर्मपरिनिष्ठया । जन्मलाभ: पर: पुंसामन्ते नारायणस्मृति: ॥ ६ ॥

Sự viên mãn tối thượng của đời người—dù đạt nhờ sāṅkhya, yoga hay tận tụy trọn vẹn với bổn phận—là nhớ đến Nārāyaṇa vào giây phút cuối cùng.

Verse 7

प्रायेण मुनयो राजन्निवृत्ता विधिषेधत: । नैर्गुण्यस्था रमन्ते स्म गुणानुकथने हरे: ॥ ७ ॥

Tâu vua Parīkṣit, phần lớn các bậc muni đã vượt ngoài điều lệ và cấm chế, an trụ trong cảnh giới vô tính (nirguṇa), vẫn hoan hỷ trong việc thuật kể vinh quang các phẩm tính của Hari.

Verse 8

इदं भागवतं नाम पुराणं ब्रह्मसम्मितम् । अधीतवान् द्वापरादौ पितुर्द्वैपायनादहम् ॥ ८ ॥

Vào cuối thời Dvāpara-yuga, ta đã học bộ Đại Purāṇa mang danh Śrīmad-Bhāgavatam, được xem ngang hàng với các Veda, từ phụ thân ta là Śrī Dvaipāyana Vyāsadeva.

Verse 9

परिनिष्ठितोऽपि नैर्गुण्य उत्तमश्लोकलीलया । गृहीतचेता राजर्षे आख्यानं यदधीतवान् ॥ ९ ॥

Hỡi bậc vương thánh, tuy ta đã an trụ vững chắc trong cảnh giới nirguṇa, tâm ta vẫn bị cuốn hút bởi sự thuật lại những lila của Thượng Đế, Đấng được ca tụng bằng những vần kệ giác ngộ; chính truyện ấy ta đã học.

Verse 10

तदहं तेऽभिधास्यामि महापौरुषिको भवान् । यस्य श्रद्दधतामाशु स्यान्मुकुन्दे मति: सती ॥ १० ॥

Chính Śrīmad-Bhāgavatam ấy ta sẽ tụng giảng trước ngài, vì ngài là bậc đại tín đồ chân thành. Ai lắng nghe với śraddhā và lòng kính trọng sẽ mau chóng có niềm tin kiên cố nơi Mukunda, Đấng ban giải thoát.

Verse 11

एतन्निर्विद्यमानानामिच्छतामकुतोभयम् । योगिनां नृप निर्णीतं हरेर्नामानुकीर्तनम् ॥ ११ ॥

Hỡi đức vua, đối với người chán lìa dục vọng, người cầu hưởng thụ, và cả các yogi tự mãn nhờ tri kiến siêu việt—con đường thành tựu chắc chắn, không sợ hãi, chính là luôn tụng niệm thánh danh Hari theo bậc thẩm quyền.

Verse 12

किं प्रमत्तस्य बहुभि: परोक्षैर्हायनैरिह । वरं मुहूर्तं विदितं घटते श्रेयसे यत: ॥ १२ ॥

Một đời dài bị phung phí trong mê lầm, trôi qua thành những năm tháng vô tri nơi thế gian này, có giá trị gì? Thà một khoảnh khắc tỉnh thức, vì chính nó khởi đầu cho việc tìm cầu lợi ích tối thượng.

Verse 13

खट्‍वाङ्गो नाम राजर्षिर्ज्ञात्वेयत्तामिहायुष: । मुहूर्तात्सर्वमुत्सृज्य गतवानभयं हरिम् ॥ १३ ॥

Thánh vương Khaṭvāṅga, khi biết thọ mạng chỉ còn trong khoảnh khắc, liền buông bỏ mọi hoạt động vật chất và nương tựa nơi Hari—Đấng Tối Thượng ban sự vô úy.

Verse 14

तवाप्येतर्हि कौरव्य सप्ताहं जीवितावधि: । उपकल्पय तत्सर्वं तावद्यत्साम्परायिकम् ॥ १४ ॥

Hỡi Parīkṣit, hậu duệ nhà Kuru, nay thọ mạng của ngài chỉ còn bảy ngày; vì vậy trong thời gian ấy hãy chuẩn bị và thực hành mọi điều cần thiết cho lợi ích tối thượng của đời sau.

Verse 15

अन्तकाले तु पुरुष आगते गतसाध्वस: । छिन्द्यादसङ्गशस्त्रेण स्पृहां देहेऽनु ये च तम् ॥ १५ ॥

Vào lúc cuối đời, khi cái chết đến gần, người ta phải can đảm không sợ hãi; và dùng “vũ khí ly tham” để chặt đứt mọi luyến ái cùng dục vọng đối với thân xác và mọi điều liên hệ đến nó.

Verse 16

गृहात् प्रव्रजितो धीर: पुण्यतीर्थजलाप्लुत: । शुचौ विविक्त आसीनो विधिवत्कल्पितासने ॥ १६ ॥

Người kiên định nên rời nhà, sống tự chế; tắm trong nước thánh của các tirtha, rồi ngồi nơi thanh tịnh vắng lặng trên chỗ ngồi đã được chuẩn bị đúng nghi thức.

Verse 17

अभ्यसेन्मनसा शुद्धं त्रिवृद्ब्रह्माक्षरं परम् । मनो यच्छेज्जितश्वासो ब्रह्मबीजमविस्मरन् ॥ १७ ॥

Ngồi như vậy, hãy dùng tâm niệm trì ba âm tối thượng của Brahman, ‘a-u-m’; điều hòa hơi thở để chế ngự tâm, không quên “hạt giống” siêu việt ấy.

Verse 18

नियच्छेद्विषयेभ्योऽक्षान्मनसा बुद्धिसारथि: । मन: कर्मभिराक्षिप्तं शुभार्थे धारयेद्धिया ॥ १८ ॥

Khi tâm dần được linh hóa, hãy rút nó khỏi các đối tượng giác quan và dùng trí tuệ như người đánh xe để chế ngự các căn. Tâm bị cuốn vào nghiệp thế gian nên được đặt vào phụng sự Đấng Tối Thượng, nhờ đó an trú trong ý thức siêu việt trọn vẹn.

Verse 19

तत्रैकावयवं ध्यायेदव्युच्छिन्नेन चेतसा । मनो निर्विषयं युक्त्वा तत: किञ्चन न स्मरेत् । पदं तत्परमं विष्णोर्मनो यत्र प्रसीदति ॥ १९ ॥

Sau đó, với tâm không gián đoạn, hãy quán niệm các chi phần của Viṣṇu lần lượt, nhưng không rời ý niệm về toàn thân Ngài. Nhờ vậy tâm trở nên vô đối tượng giác quan và không nghĩ đến điều gì khác; vì nơi địa vị tối thượng của Viṣṇu, tâm mới hoàn toàn an hòa.

Verse 20

रजस्तमोभ्यामाक्षिप्तं विमूढं मन आत्मन: । यच्छेद्धारणया धीरो हन्ति या तत्कृतं मलम् ॥ २० ॥

Tâm của chúng sinh luôn bị kéo bởi rajas và bị làm mê bởi tamas, nên dao động và lầm lạc. Nhưng người kiên định có thể chế ngự bằng sự an trụ (dhāraṇā) liên hệ với Viṣṇu; chính sự an trụ ấy tẩy sạch cấu uế do hai tính ấy tạo ra và làm tâm an tịnh.

Verse 21

यस्यां सन्धार्यमाणायां योगिनो भक्तिलक्षण: । आशु सम्पद्यते योग आश्रयं भद्रमीक्षत: ॥ २१ ॥

Tâu Đại vương, nhờ an trụ trong pháp ghi nhớ này và kiên định trong thói quen chiêm ngưỡng hình vị cá nhân của Chúa—Đấng toàn thiện—hành giả yoga rất nhanh đạt được yoga mang dấu ấn bhakti, nương dưới sự che chở trực tiếp của Ngài.

Verse 22

राजोवाच यथा सन्धार्यते ब्रह्मन् धारणा यत्र सम्मता । याद‍ृशी वा हरेदाशु पुरुषस्य मनोमलम् ॥ २२ ॥

Nhà vua thưa: Bạch Bà-la-môn, xin giảng rõ cách thực hành dhāraṇā, nơi nào được xem là thích hợp, và dhāraṇā như thế nào để nhanh chóng tẩy sạch cấu uế trong tâm của con người.

Verse 23

श्रीशुक उवाच जितासनो जितश्वासो जितसङ्गो जितेन्द्रिय: । स्थूले भगवतो रूपे मन: सन्धारयेद्धिया ॥ २३ ॥

Śrī Śukadeva nói: Hãy chế ngự tư thế ngồi, điều hòa hơi thở bằng prāṇāyāma, thắng vượt sự dính mắc cùng các căn và tâm; rồi dùng trí tuệ an trụ tâm nơi hình tướng thô của Đức Bhagavān, tức Virāṭ-rūpa.

Verse 24

विशेषस्तस्य देहोऽयं स्थविष्ठश्च स्थवीयसाम् । यत्रेदं व्यज्यते विश्वं भूतं भव्यं भवच्च सत् ॥ २४ ॥

Sự hiển lộ khổng lồ của toàn thể thế giới vật chất này chính là thân thể ngôi vị của Chân Lý Tuyệt Đối; nơi đó, kết quả của thời gian vật chất—quá khứ, hiện tại và tương lai—được kinh nghiệm.

Verse 25

अण्डकोशे शरीरेऽस्मिन् सप्तावरणसंयुते । वैराज: पुरुषो योऽसौ भगवान् धारणाश्रय: ॥ २५ ॥

Trong thân của vỏ trứng vũ trụ, được bao bọc bởi bảy lớp yếu tố vật chất, có Virāja Puruṣa—Đức Bhagavān—là chỗ nương và đối tượng của sự an trụ (dhāraṇā) theo quan niệm Virāṭ.

Verse 26

पातालमेतस्य हि पादमूलं पठन्ति पार्ष्णिप्रपदे रसातलम् । महातलं विश्वसृजोऽथ गुल्फौ तलातलं वै पुरुषस्य जङ्घे ॥ २६ ॥

Những bậc chứng ngộ nói rằng: Pātāla là lòng bàn chân của Chúa vũ trụ; Rasātala là gót và các ngón chân; Mahātala là mắt cá; và Talātala là ống chân của Ngài.

Verse 27

द्वे जानुनी सुतलं विश्वमूर्ते- रूरुद्वयं वितलं चातलं च । महीतलं तज्जघनं महीपते नभस्तलं नाभिसरो गृणन्ति ॥ २७ ॥

Hai đầu gối của hình thể vũ trụ là Sutala; hai đùi là Vitala và Atala; hông là Mahītala; và tầng không gian được ca tụng như hõm rốn (nābhi-sara) của Ngài.

Verse 28

उर:स्थलं ज्योतिरनीकमस्य ग्रीवा महर्वदनं वै जनोऽस्य । तपो वराटीं विदुरादिपुंस: सत्यं तु शीर्षाणि सहस्रशीर्ष्ण: ॥ २८ ॥

Ngực của Virat-Purusha là hệ tinh tú rực sáng; cổ là Maharloka, miệng là Janaloka, và trán là Tapoloka. Cõi tối thượng Satyaloka chính là đầu của Đấng có ngàn đầu.

Verse 29

इन्द्रादयो बाहव आहुरुस्रा: कर्णौ दिश:श्रोत्रममुष्य शब्द: । नासत्यदस्रौ परमस्य नासे घ्राणोऽस्य गन्धो मुखमग्निरिद्ध: ॥ २९ ॥

Cánh tay Ngài là chư thiên đứng đầu bởi Indra; mười phương là tai Ngài, và âm thanh hữu hình là năng lực nghe của Ngài. Lỗ mũi Ngài là đôi Aśvinī-kumāra; hương là năng lực ngửi; miệng Ngài là ngọn lửa rực cháy.

Verse 30

द्यौरक्षिणी चक्षुरभूत्पतङ्ग: पक्ष्माणि विष्णोरहनी उभे च । तद्भ्रूविजृम्भ: परमेष्ठिधिष्ण्य- मापोऽस्य तालु रस एव जिह्वा ॥ ३० ॥

Không gian là hốc mắt của Ngài, và nhãn cầu là mặt trời—năng lực thấy. Mi mắt của Viṣṇu là ngày và đêm; trong động tác lông mày là chỗ ngự của Brahmā và các bậc tối thượng. Vòm miệng Ngài là Varuṇa, và tinh túy của mọi vị là lưỡi Ngài.

Verse 31

छन्दांस्यनन्तस्य शिरो गृणन्ति दंष्ट्रा यम: स्‍नेहकला द्विजानि । हासो जनोन्मादकरी च माया दुरन्तसर्गो यदपाङ्गमोक्ष: ॥ ३१ ॥

Người ta nói các thánh vịnh Veda là lối đi trong đầu của Đấng Vô Biên; hàm răng Ngài là Yama, vị trừng phạt kẻ tội lỗi. Nghệ thuật của tình ân ái là răng Ngài; māyā mê hoặc là nụ cười Ngài. Đại dương sáng tạo khó lường này chỉ là cái liếc nhìn của Ngài.

Verse 32

व्रीडोत्तरौष्ठोऽधर एव लोभो धर्म: स्तनोऽधर्मपथोऽस्य पृष्ठम् । कस्तस्य मेढ्रं वृषणौ च मित्रौ कुक्षि: समुद्रा गिरयोऽस्थिसङ्घा: ॥ ३२ ॥

Sự e thẹn là phần môi trên của Ngài, và lòng tham là cằm Ngài. Dharma là ngực của Chúa, còn con đường adharma là lưng Ngài. Brahmā, đấng sinh thành muôn loài trong thế giới vật chất, là cơ quan sinh dục của Ngài; Mitra-Varuṇa là hai tinh hoàn. Đại dương là eo lưng, và núi đồi là chồng xương của Ngài.

Verse 33

नद्योऽस्य नाड्योऽथ तनूरुहाणि महीरुहा विश्वतनोर्नृपेन्द्र । अनन्तवीर्य: श्वसितं मातरिश्वा गतिर्वय: कर्म गुणप्रवाह: ॥ ३३ ॥

Tâu Đại vương, các dòng sông là mạch huyết của thân Virāṭ, cây cối là lông tóc của Ngài; hơi thở của Đấng toàn năng chính là gió. Dòng chảy các thời đại là bước đi của Ngài, và các hành vi của Ngài hiện ra như quả báo của dòng ba guṇa.

Verse 34

ईशस्य केशान् विदुरम्बुवाहान् वासस्तु सन्ध्यां कुरुवर्य भूम्न: । अव्यक्तमाहुर्हृदयं मनश्च स चन्द्रमा: सर्वविकारकोश: ॥ ३४ ॥

Hỡi bậc tối thượng trong dòng Kuru, mây mang nước là mái tóc trên đầu của Chúa; những thời khắc hoàng hôn—nơi giao nhau ngày và đêm—là y phục của Ngài. Nguyên nhân vô hiển (avyakta) được gọi là tim-trí của Ngài, và tâm Ngài là mặt trăng, kho chứa mọi biến đổi.

Verse 35

विज्ञानशक्तिं महिमामनन्ति सर्वात्मनोऽन्त:करणं गिरित्रम् । अश्वाश्वतर्युष्ट्रगजा नखानि सर्वे मृगा: पशव: श्रोणिदेशे ॥ ३५ ॥

Theo các bậc thông thái, mahattattva chính là năng lực tri thức (vijñāna-śakti) của Đấng là Linh hồn của muôn loài; Giritra (Rudradeva) là bản ngã của Ngài. Ngựa, la, lạc đà và voi là móng của Ngài; mọi thú rừng và loài bốn chân ở nơi vùng thắt lưng của Ngài.

Verse 36

वयांसि तद्व्याकरणं विचित्रं मनुर्मनीषा मनुजो निवास: । गन्धर्वविद्याधरचारणाप्सर: स्वरस्मृतीरसुरानीकवीर्य: ॥ ३६ ॥

Muôn loài chim là dấu hiệu của mỹ cảm nghệ thuật tinh xảo của Ngài. Manu, tổ phụ loài người, là biểu tượng của trí tuệ chuẩn mực của Ngài, và nhân loại là nơi cư ngụ của Ngài. Các Gandharva, Vidyādhara, Cāraṇa và apsarā biểu trưng cho nhịp điệu âm nhạc của Ngài; còn đạo binh asura biểu trưng cho uy lực kỳ diệu của Ngài.

Verse 37

ब्रह्माननं क्षत्रभुजो महात्मा विडूरुरङ्‌घ्रिश्रितकृष्णवर्ण: । नानाभिधाभीज्यगणोपपन्नो द्रव्यात्मक: कर्म वितानयोग: ॥ ३७ ॥

Mặt của Virāṭ-Puruṣa là các brāhmaṇa, tay là các kṣatriya; đùi là các vaiśya, và các śūdra nương dưới sự che chở của bàn chân Ngài. Các chư thiên đáng tôn thờ, dưới nhiều danh xưng, cũng đều được bao trùm trong Ngài; vì vậy bổn phận của mọi người là cử hành tế lễ (yajña) với lễ vật thích hợp để làm đẹp lòng Chúa.

Verse 38

इयानसावीश्वरविग्रहस्य य: सन्निवेष: कथितो मया ते । सन्धार्यतेऽस्मिन् वपुषि स्थविष्ठे मन: स्वबुद्ध्या न यतोऽस्ति किञ्चित् ॥ ३८ ॥

Ta đã giảng cho ngươi về hình dung vĩ đại thô trọng (virāṭ-rūpa) của Ngôi Vị Tối Thượng. Người thật lòng cầu giải thoát hãy dùng trí mà an trú tâm nơi hình tướng ấy, vì trong thế giới vật chất không có gì vượt hơn.

Verse 39

स सर्वधीवृत्त्यनुभूतसर्व आत्मा यथा स्वप्नजनेक्षितैक: । तं सत्यमानन्दनिधिं भजेत नान्यत्र सज्जेद् यत आत्मपात: ॥ ३९ ॥

Ngài là Paramātmā, được cảm nhận trong mọi vận hành của trí tuệ; như trong mộng một người hiện ra muôn hình. Hãy phụng thờ Ngài, Chân Lý tuyệt đối, kho tàng hỷ lạc; chớ vướng mắc nơi khác, vì đó là tự chuốc sa đọa.