Shloka 42

Arjuna Marries Subhadrā; Kṛṣṇa Honors Two Devotees in Mithilā (Śrutadeva and Bahulāśva)

Devanagari script

स तर्कयामास कुतो ममान्वभूत् गृहान्धकूपे पतितस्य सङ्गम: । य: सर्वतीर्थास्पदपादरेणुभि: कृष्णेन चास्यात्मनिकेतभूसुरै: ॥ ४२ ॥

Transliteration

sa tarkayām āsa kuto mamānv abhūt gṛhāndha-kūpe patitasya saṅgamaḥ yaḥ sarva-tīrthāspada-pāda-reṇubhiḥ kṛṣṇena cāsyātma-niketa-bhūsuraiḥ

Translation

Ông tự hỏi: Làm sao ta, kẻ rơi vào giếng mù của đời sống gia đình, lại có thể gặp được Chúa Kṛṣṇa? Và làm sao ta còn được gặp các đại brāhmaṇa, những vị luôn mang Ngài trong tim; chính bụi dưới chân họ là nơi nương tựa của mọi thánh địa?

Synonyms

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)

• तर्कयामास: he reflected/considered
• तर्कयामास: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: तर्कय् (धातु) + आम् (आम-प्रत्यय)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• कुतः: from where? how?
• कुतः: हेतु/प्रश्न (Reason/Interrogative)
• Type: Indeclinable
• Root: कुतस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; प्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)

• मम: of me / my
• मम: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• अनु: after, following (as preverb)
• अनु: उपसर्ग (Preverb)
• Type: Indeclinable
• Root: अनु (अव्यय)
• Form: अव्यय; उपसर्ग/पूर्वपद (preverb)

• अभूत्: arose/occurred/happened
• अभूत्: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लुङ् (Aorist/Imperfective past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• गृह-अन्ध-कूपे: in the blind well of household life
• गृह-अन्ध-कूपे: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: गृह (प्रातिपदिक) + अन्ध (प्रातिपदिक) + कूप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष-समास (determinative): गृहस्य अन्धः कूपः / गृह-अन्धकूपः

• पतितस्य: of (one) fallen
• पतितस्य: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Adjective
• Root: पतित (कृदन्त-प्रातिपदिक; √पत्)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (past passive participle)

• सङ्गमः: association/meeting
• सङ्गमः: कर्ता/भाव (Karta/Subject or Bhāva)
• Type: Noun
• Root: सङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• यः: which/who
• यः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; सम्बन्धबोधक-यत् (relative pronoun)

• सर्व-तीर्थ-आस्पद-पाद-रेणुभिः: by the dust of the feet (which are) the abode of all holy places
• सर्व-तीर्थ-आस्पद-पाद-रेणुभिः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + तीर्थ (प्रातिपदिक) + आस्पद (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक) + रेणु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुष-समास: सर्वतीर्थाणाम् आस्पदं यस्य (कृष्णस्य) पादरेणवः

• कृष्णेन: by/with Krishna
• कृष्णेन: करण/सह (Karaṇa/Instrument; agent in association)
• Type: Noun
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Coordination)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• अस्य: of him/this (Krishna)
• अस्य: सम्बन्ध (Sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• आत्म-निकेत-भूसुरैः: with the brāhmaṇas who have Him as their abode
• आत्म-निकेत-भूसुरैः: सह/करण (Saha/Karaṇa)
• Type: Noun
• Root: आत्मन् (प्रातिपदिक) + निकेत (प्रातिपदिक) + भूसुर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; तत्पुरुष-समास: आत्मनः निकेतं येषां ते भूसुराः (ब्राह्मणाः)

Characters & Entities

• Krishna
• Nanda Maharaja
• Bhusuras (brahmanas)

FAQs

What does the Srimad Bhagavatam mean by 'gṛhāndha-kūpa' (blind well of household life)?

It describes becoming trapped in material attachment and narrow self-interest; the verse contrasts this with liberation through association with Kṛṣṇa and saintly brāhmaṇas.

Why does Nanda Maharaja marvel at his association with Krishna in Canto 10 Chapter 86?

Nanda feels unqualified due to household entanglement, yet he has received the rare mercy of Kṛṣṇa and His dear devotees, showing that grace—not status—brings divine association.

How can this shloka be applied in modern life for spiritual progress?

Cultivate humility, seek sādhus and genuine spiritual guidance, and center life around devotion to Kṛṣṇa—so family responsibilities become purified rather than binding.