Adhyaya 8

Verse 1

श्रीशुक उवाच गर्ग: पुरोहितो राजन् यदूनां सुमहातपा: । व्रजं जगाम नन्दस्य वसुदेवप्रचोदित: ॥ १ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Hỡi Mahārāja Parīkṣit, Garga Muni, vị tế sư của dòng Yadu, bậc đại khổ hạnh, được Vasudeva thúc giục nên đã đến Vraja, đến nhà Nanda Mahārāja.

Verse 2

तं द‍ृष्ट्वा परमप्रीत: प्रत्युत्थाय कृताञ्जलि: । आनर्चाधोक्षजधिया प्रणिपातपुर:सरम् ॥ २ ॥

Thấy Garga Muni đến nhà, Nanda Mahārāja vô cùng hoan hỷ; ông đứng dậy chắp tay đón tiếp, cúi lạy trước, rồi tôn kính vị hiền triết với nhận thức rằng ngài mang bản chất adhokṣaja, không phải người thường.

Verse 3

सूपविष्टं कृतातिथ्यं गिरा सूनृतया मुनिम् । नन्दयित्वाब्रवीद् ब्रह्मन्पूर्णस्य करवाम किम् ॥ ३ ॥

Sau khi tiếp đãi Garga Muni đúng lễ và mời ngài ngồi an nhiên, Nanda Mahārāja thưa bằng lời dịu dàng, khiêm cung: “Bạch brāhmaṇa tôn quý, ngài viên mãn mọi bề; nhưng bổn phận của con là phụng sự ngài. Xin truyền dạy, con có thể làm gì cho ngài?”

Verse 4

महद्विचलनं नृणां गृहिणां दीनचेतसाम् । नि:श्रेयसाय भगवन्कल्पते नान्यथा क्‍वचित् ॥ ४ ॥

Bạch ngài, bậc đại bhakta, những bậc vĩ nhân như ngài đi từ nơi này sang nơi khác không vì lợi ích riêng, mà vì phúc lợi tối thượng của các gia chủ có tâm hèn yếu; ngoài ra ngài chẳng hề ham muốn du hành.

Verse 5

ज्योतिषामयनं साक्षाद् यत्तज्ज्ञानमतीन्द्रियम् । प्रणीतं भवता येन पुमान् वेद परावरम् ॥ ५ ॥

Hỡi bậc đại thánh, ngài đã biên soạn minh triết Jyotiḥ-śāstra, một tri kiến vượt ngoài giác quan. Nhờ sức mạnh của tri kiến ấy, con người có thể biết nghiệp đời trước và ảnh hưởng của nó trong đời này, hiểu cả cao lẫn thấp.

Verse 6

त्वं हि ब्रह्मविदां श्रेष्ठ: संस्कारान्कर्तुमर्हसि । बालयोरनयोर्नृणां जन्मना ब्राह्मणो गुरु: ॥ ६ ॥

Bạch ngài, ngài là bậc tối thượng trong hàng người biết Phạm, tinh thông Jyotiḥ-śāstra. Vì thế, tự nơi sinh ra ngài là vị Bà-la-môn làm thầy của mọi người. Xin từ bi đến nhà con và cử hành các nghi lễ saṁskāra cho hai bé trai này.

Verse 7

श्रीगर्ग उवाच यदूनामहमाचार्य: ख्यातश्च भुवि सर्वदा । सुतं मया संस्कृतं ते मन्यते देवकीसुतम् ॥ ७ ॥

Garga Muni nói: Hỡi Nanda Mahārāja, ta là ācārya của dòng Yadu, điều ấy khắp thế gian đều biết. Vì vậy nếu ta làm lễ saṁskāra cho các con của ông, Kaṁsa sẽ cho rằng các Ngài là con của Devakī.

Verse 8

कंस: पापमति: सख्यं तव चानकदुन्दुभे: । देवक्या अष्टमो गर्भो न स्त्री भवितुमर्हति ॥ ८ ॥ इति सञ्चिन्तयञ्छ्रुत्वा देवक्या दारिकावच: । अपि हन्ता गताशङ्कस्तर्हि तन्नोऽनयो भवेत् ॥ ९ ॥

Kaṁsa vừa tội lỗi vừa xảo quyệt. Hắn sẽ suy tính tình thân của ông với Vasudeva (Ānakadundubhi) và việc thai thứ tám của Devakī không thể sinh con gái. Đã nghe lời Yoga-māyā, con gái Devakī, rằng kẻ giết hắn đã sinh ở nơi khác; nếu lại nghe ta đã cử hành saṁskāra, hắn sẽ nghi ngờ, cho Kṛṣṇa là con của Devakī và Vasudeva, rồi tìm cách sát hại—đó sẽ là đại họa cho chúng ta.

Verse 9

कंस: पापमति: सख्यं तव चानकदुन्दुभे: । देवक्या अष्टमो गर्भो न स्त्री भवितुमर्हति ॥ ८ ॥ इति सञ्चिन्तयञ्छ्रुत्वा देवक्या दारिकावच: । अपि हन्ता गताशङ्कस्तर्हि तन्नोऽनयो भवेत् ॥ ९ ॥

Kaṁsa tội lỗi và xảo quyệt. Hắn sẽ liên hệ tình thân của ông với Vasudeva (Ānakadundubhi) và việc thai thứ tám của Devakī không thể sinh con gái. Đã nghe lời Yoga-māyā, con gái Devakī, rằng kẻ giết hắn đã sinh ở nơi khác; nếu lại nghe ta đã cử hành saṁskāra, hắn sẽ nghi ngờ, cho Kṛṣṇa là con của Devakī và Vasudeva, rồi tìm cách sát hại—đó sẽ là đại họa cho chúng ta.

Verse 10

श्रीनन्द उवाच अलक्षितोऽस्मिन् रहसि मामकैरपि गोव्रजे । कुरु द्विजातिसंस्कारं स्वस्तिवाचनपूर्वकम् ॥ १० ॥

Nanda Mahārāja nói: “Bạch đại hiền triết, nếu việc cử hành nghi lễ này khiến Kaṁsa sinh nghi, thì xin ngài hãy âm thầm tụng các thánh tụng Veda cùng lời chúc ‘svasti’, và làm lễ thanh tịnh của sự ‘tái sinh’ (dvija) ngay trong chuồng bò ở Gokula của con, không để ai hay biết, kể cả thân quyến; vì sự thanh tịnh này là thiết yếu.”

Verse 11

श्रीशुक उवाच एवं सम्प्रार्थितो विप्र: स्वचिकीर्षितमेव तत् । चकार नामकरणं गूढो रहसि बालयो: ॥ ११ ॥

Śukadeva Gosvāmī tiếp lời: Được Nanda Mahārāja khẩn cầu đặc biệt như vậy, vị Bà-la-môn (Garga Muni)—làm đúng điều vốn đã muốn làm—đã cử hành lễ đặt tên cho Kṛṣṇa và Balarāma một cách kín đáo nơi thanh vắng.

Verse 12

श्रीगर्ग उवाच अयं हि रोहिणीपुत्रो रमयन् सुहृदो गुणै: । आख्यास्यते राम इति बलाधिक्याद्बलं विदु: । यदूनामपृथग्भावात् सङ्कर्षणमुशन्त्यपि ॥ १२ ॥

Garga Muni nói: “Hài nhi này, con của Rohiṇī, sẽ làm vui lòng bạn hữu và thân quyến bằng những phẩm tính siêu việt; vì thế Ngài sẽ được biết đến là Rāma. Do biểu lộ sức mạnh thân thể phi thường, Ngài cũng được gọi là Bala. Hơn nữa, vì Ngài kết hợp hai gia tộc—gia tộc Yadu của Vasudeva và gia tộc của Nanda Mahārāja—nên Ngài còn được tôn xưng là Saṅkarṣaṇa.”

Verse 13

आसन् वर्णास्त्रयो ह्यस्य गृह्णतोऽनुयुगं तनू: । शुक्लो रक्तस्तथा पीत इदानीं कृष्णतां गत: ॥ १३ ॥

Đấng ấy thị hiện thân mình trong mỗi thời đại. Thuở trước Ngài mang ba sắc—trắng, đỏ và vàng; nay Ngài xuất hiện với sắc đen sẫm, tức Kṛṣṇa-sắc.

Verse 14

प्रागयं वसुदेवस्य क्‍वचिज्जातस्तवात्मज: । वासुदेव इति श्रीमानभिज्ञा: सम्प्रचक्षते ॥ १४ ॥

Vì nhiều duyên cớ, người con tuấn mỹ của ông đôi khi trước đây đã từng xuất hiện như con của Vasudeva. Bởi vậy, những bậc thông tuệ đôi lúc gọi hài nhi này là ‘Vāsudeva’.

Verse 15

बहूनि सन्ति नामानि रूपाणि च सुतस्य ते । गुणकर्मानुरूपाणि तान्यहं वेद नो जना: ॥ १५ ॥

Con trai của ông có nhiều danh xưng và nhiều hình tướng, tùy theo các phẩm tính siêu việt và những lila (hành vi thần thánh) của Ngài. Ta biết điều ấy, nhưng người đời thường không hiểu.

Verse 16

एष व: श्रेय आधास्यद् गोपगोकुलनन्दन: । अनेन सर्वदुर्गाणि यूयमञ्जस्तरिष्यथ ॥ १६ ॥

Đứa trẻ này, niềm vui của các mục đồng và của Gokula, sẽ luôn đem lại điềm lành và phúc lợi cho các ông. Chỉ nhờ ân điển của Ngài, các ông sẽ vượt qua mọi gian nan.

Verse 17

पुरानेन व्रजपते साधवो दस्युपीडिता: । अराजके रक्ष्यमाणा जिग्युर्दस्यून्समेधिता: ॥ १७ ॥

Hỡi Nanda, chúa tể Vraja, trong các Purana có ghi: khi chính quyền rối loạn, kẻ trộm cướp quấy nhiễu khiến người hiền bị áp bức, thì đứa trẻ này đã xuất hiện để bảo hộ dân chúng, giúp họ hưng thịnh và chế ngự bọn gian ác.

Verse 18

य एतस्मिन् महाभागा: प्रीतिं कुर्वन्ति मानवा: । नारयोऽभिभवन्त्येतान् विष्णुपक्षानिवासुरा: ॥ १८ ॥

Ai khởi lòng yêu mến đứa trẻ này (Kṛṣṇa) đều là người đại phúc. Như các chư thiên đứng về phía Viṣṇu không thể bị asura khuất phục, cũng vậy, người nương tựa Kṛṣṇa không thể bị ma quỷ (hay kẻ thù nội tâm là các giác quan) đánh bại.

Verse 19

तस्मान्नन्दात्मजोऽयं ते नारायणसमो गुणै: । श्रिया कीर्त्यानुभावेन गोपायस्व समाहित: ॥ १९ ॥

Vì thế, hỡi Nanda Mahārāja, con trai của ông này ngang bằng Nārāyaṇa về các phẩm tính siêu việt; về phú quý, danh tiếng và uy lực cũng y như vậy. Do đó, hãy nuôi dưỡng Ngài hết sức cẩn trọng và tỉnh thức.

Verse 20

श्रीशुक उवाच इत्यात्मानं समादिश्य गर्गे च स्वगृहं गते । नन्द: प्रमुदितो मेने आत्मानं पूर्णमाशिषाम् ॥ २० ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói tiếp: Sau khi hiền triết Garga Muni chỉ dạy Nanda Mahārāja về Śrī Kṛṣṇa rồi trở về nhà mình, Nanda Mahārāja vô cùng hoan hỷ và tự thấy mình tràn đầy mọi phúc lành cát tường.

Verse 21

कालेन व्रजताल्पेन गोकुले रामकेशवौ । जानुभ्यां सह पाणिभ्यां रिङ्गमाणौ विजह्रतु: ॥ २१ ॥

Chẳng bao lâu sau, tại Vraja ở Gokula, hai anh em Rāma và Keśava (Kṛṣṇa) bắt đầu bò trên đất bằng sức của tay và đầu gối, rồi vui đùa trong những trò chơi thơ ấu của các Ngài.

Verse 22

तावङ्‍‍घ्रियुग्ममनुकृष्य सरीसृपन्तौ घोषप्रघोषरुचिरं व्रजकर्दमेषु । तन्नादहृष्टमनसावनुसृत्य लोकं मुग्धप्रभीतवदुपेयतुरन्ति मात्रो: ॥ २२ ॥

Khi Kṛṣṇa và Balarāma bò trong những chỗ lầy ở Vraja do phân và nước tiểu bò tạo nên, dáng bò của các Ngài như rắn trườn, và tiếng chuông nơi cổ chân thật du dương. Vui thích trước tiếng chuông chân của người khác, các Ngài thường theo sau như thể đi tìm mẹ; nhưng khi thấy đó là người lạ, các Ngài ngây thơ sợ hãi và lập tức quay về với mẹ thật của mình là Yaśodā và Rohiṇī.

Verse 23

तन्मातरौ निजसुतौ घृणया स्‍नुवन्त्यौ पङ्काङ्गरागरुचिरावुपगृह्य दोर्भ्याम् । दत्त्वा स्तनं प्रपिबतो: स्म मुखं निरीक्ष्य मुग्धस्मिताल्पदशनं ययतु: प्रमोदम् ॥ २३ ॥

Dẫu thân hai hài nhi lấm bùn đất trộn phân và nước tiểu bò, các Ngài vẫn trông thật xinh đẹp. Khi đến bên mẹ, Yaśodā và Rohiṇī đầy lòng thương yêu bồng lên ôm chặt, rồi cho bú dòng sữa đang trào. Trong lúc bú, các Ngài mỉm cười ngây thơ, để lộ những chiếc răng nhỏ; thấy vậy, các bà mẹ tràn ngập hỷ lạc siêu việt.

Verse 24

यर्ह्यङ्गनादर्शनीयकुमारलीला- वन्तर्व्रजे तदबला: प्रगृहीतपुच्छै: । वत्सैरितस्तत उभावनुकृष्यमाणौ प्रेक्षन्त्य उज्झितगृहा जहृषुर्हसन्त्य: ॥ २४ ॥

Trong nhà của Nanda Mahārāja, các phụ nữ chăn bò ở Vraja thích thú ngắm nhìn những trò lila đáng yêu của hai hài nhi Rāma và Kṛṣṇa. Hai bé nắm lấy chót đuôi các bê con, và các bê kéo các Ngài đi khắp nơi. Thấy cảnh ấy, các phụ nữ bỏ dở việc nhà, cười vang và hân hoan.

Verse 25

श‍ृङ्‌ग्यग्निदंष्ट्र्यसिजलद्विजकण्टकेभ्य: क्रीडापरावतिचलौ स्वसुतौ निषेद्धुम् । गृह्याणि कर्तुमपि यत्र न तज्जनन्यौ शेकात आपतुरलं मनसोऽनवस्थाम् ॥ २५ ॥

Vì không thể bảo vệ các bé khỏi tai ương do bò có sừng, lửa, loài có răng móng, gai nhọn, gươm và vũ khí dưới đất, mẹ Yaśodā và Rohiṇī luôn bất an, việc nhà cũng rối loạn. Khi ấy, nỗi khổ do tình thương thế tục khởi lên trong tâm họ như một vị lạc siêu việt.

Verse 26

कालेनाल्पेन राजर्षे राम: कृष्णश्च गोकुले । अघृष्टजानुभि: पद्भ‍िर्विचक्रमतुरञ्जसा ॥ २६ ॥

Hỡi vua hiền Parīkṣit, chỉ trong thời gian rất ngắn tại Gokula, cả Rāma và Kṛṣṇa đã tự mình đứng vững và bước đi thật dễ dàng, không cần bò lê làm trầy gối.

Verse 27

ततस्तु भगवान् कृष्णो वयस्यैर्व्रजबालकै: । सहरामो व्रजस्त्रीणां चिक्रीडे जनयन् मुदम् ॥ २७ ॥

Sau đó, Đức Chúa Kṛṣṇa cùng Balarāma vui đùa với các bé trai chăn bò ở Vraja, khiến niềm hỷ lạc siêu việt bừng dậy trong lòng các phụ nữ Vraja.

Verse 28

कृष्णस्य गोप्यो रुचिरं वीक्ष्य कौमारचापलम् । श‍ृण्वन्त्या: किल तन्मातुरिति होचु: समागता: ॥ २८ ॥

Thấy vẻ hiếu động trẻ thơ thật duyên dáng của Kṛṣṇa, các gopī lân cận, muốn nghe lila của Ngài hết lần này đến lần khác, liền đến gặp mẹ Yaśodā và nói như sau.

Verse 29

वत्सान् मुञ्चन् क्‍वचिदसमये क्रोशसञ्जातहास: स्तेयं स्वाद्वत्त्यथ दधिपय: कल्पितै: स्तेययोगै: । मर्कान् भोक्ष्यन् विभजति स चेन्नात्ति भाण्डं भिन्नत्ति द्रव्यालाभे सगृहकुपितो यात्युपक्रोश्य तोकान् ॥ २९ ॥

“Bạn hiền Yaśodā! Con trai chị đôi khi đến nhà chúng tôi trước giờ vắt sữa, thả bê con ra; chủ nhà nổi giận thì Ngài chỉ mỉm cười. Có lúc Ngài bày mưu để trộm sữa chua, bơ và sữa ngon rồi ăn uống. Khi bầy khỉ tụ lại, Ngài chia cho chúng; nếu chúng no không lấy nữa, Ngài đập vỡ chum. Và nếu không có dịp trộm, Ngài giận chủ nhà, véo bọn trẻ nhỏ cho khóc rồi bỏ đi.”

Verse 30

हस्ताग्राह्ये रचयति विधिं पीठकोलूखलाद्यै- श्छिद्रं ह्यन्तर्निहितवयुन: शिक्यभाण्डेषु तद्वित् । ध्वान्तागारे धृतमणिगणं स्वाङ्गमर्थप्रदीपं काले गोप्यो यर्हि गृहकृत्येषु सुव्यग्रचित्ता: ॥ ३० ॥

Khi các gopī treo sữa và sữa chua thật cao trên chiếc shikya đung đưa từ trần nhà, khiến Kṛṣṇa và Balarāma không với tới, Hai Ngài bèn xếp ván gỗ và lật ngược cối giã gia vị để làm cách leo lên. Biết rõ trong vò có gì, Hai Ngài chọc lỗ để rút lấy phần tinh túy. Lúc các gopī lớn tuổi bận rộn việc nhà, Hai Ngài vào phòng tối; ánh sáng từ châu báu và trang sức trên thân trở thành ngọn đèn, và nhờ ánh ấy mà lén lấy đồ.

Verse 31

एवं धार्ष्ट्यान्युशति कुरुते मेहनादीनि वास्तौ स्तेयोपायैर्विरचितकृति: सुप्रतीको यथास्ते । इत्थं स्त्रीभि: सभयनयनश्रीमुखालोकिनीभि- र्व्याख्यातार्था प्रहसितमुखी न ह्युपालब्धुमैच्छत् ॥ ३१ ॥

Cứ thế, Ngài bày đủ trò bướng bỉnh; đôi khi còn tiểu tiện và đại tiện ngay nơi sạch sẽ trong nhà. Dẫu tinh thông mưu mẹo “trộm cắp”, Ngài vẫn ngồi đó như một đứa trẻ ngoan. Các phụ nữ, với ánh mắt lo sợ mà vẫn say mê ngắm gương mặt rạng ngời của Ngài, kể lại mọi chuyện; nhưng Yaśodā chỉ mỉm cười và chẳng muốn quở trách đứa con phúc lành ấy.

Verse 32

एकदा क्रीडमानास्ते रामाद्या गोपदारका: । कृष्णो मृदं भक्षितवानिति मात्रे न्यवेदयन् ॥ ३२ ॥

Một hôm, khi Kṛṣṇa đang chơi cùng Balarāma và các con trai mục đồng khác, tất cả bạn bè cùng kéo đến thưa với mẹ Yaśodā: “Mẹ ơi, Kṛṣṇa đã ăn đất.”

Verse 33

सा गृहीत्वा करे कृष्णमुपालभ्य हितैषिणी । यशोदा भयसम्भ्रान्तप्रेक्षणाक्षमभाषत ॥ ३३ ॥

Nghe vậy, mẹ Yaśodā—luôn lo lắng cho sự an lành của Kṛṣṇa—liền bế Kṛṣṇa lên, vừa trách vừa định nhìn vào miệng Ngài. Với đôi mắt bối rối vì sợ hãi, bà nói với con trai như sau.

Verse 34

कस्मान्मृदमदान्तात्मन् भवान्भक्षितवान्‌ रह: । वदन्ति तावका ह्येते कुमारास्तेऽग्रजोऽप्ययम् ॥ ३४ ॥

Hỡi Kṛṣṇa tâm trí bồn chồn khó kiềm, sao con lại lén ăn đất một mình? Các bạn nhỏ của con, cả anh con nữa, đều nói như vậy. Chuyện này là sao?

Verse 35

नाहं भक्षितवानम्ब सर्वे मिथ्याभिशंसिन: । यदि सत्यगिरस्तर्हि समक्षं पश्य मे मुखम् ॥ ३५ ॥

Śrī Kṛṣṇa thưa: “Mẹ hiền, con chưa hề ăn đất. Những bạn bè tố cáo con đều nói dối. Nếu mẹ cho rằng họ nói thật, xin mẹ hãy nhìn thẳng vào miệng con mà xét.”

Verse 36

यद्येवं तर्हि व्यादेहीत्युक्त: स भगवान्हरि: । व्यादत्ताव्याहतैश्वर्य: क्रीडामनुजबालक: ॥ ३६ ॥

Mẹ Yaśodā nói: “Nếu con không ăn đất, vậy hãy há miệng ra.” Bị mẹ thách như thế, Đức Bhagavān Hari, để bày lộ līlā như một đứa trẻ người phàm, liền há miệng; uy lực và phú quý thần linh của Ngài không hề suy giảm, nhưng tự nhiên hiển lộ đúng lúc.

Verse 37

सा तत्र दद‍ृशे विश्वं जगत्स्थास्‍नु च खं दिश: । साद्रिद्वीपाब्धिभूगोलं सवाय्वग्नीन्दुतारकम् ॥ ३७ ॥ ज्योतिश्चक्रं जलं तेजो नभस्वान्वियदेव च । वैकारिकाणीन्द्रियाणि मनो मात्रा गुणास्त्रय: ॥ ३८ ॥ एतद् विचित्रं सहजीवकाल- स्वभावकर्माशयलिङ्गभेदम् । सूनोस्तनौ वीक्ष्य विदारितास्ये व्रजं सहात्मानमवाप शङ्काम्? ॥ ३९ ॥

Khi Kṛṣṇa mở miệng theo lời mẹ Yaśodā, bà thấy trong miệng Ngài toàn thể vũ trụ: muôn loài động và bất động, hư không và bốn phương; núi, đảo, đại dương, địa cầu, gió, lửa, trăng và sao. Bà thấy các cõi, nước, ánh sáng, khí, trời, và sự tạo thành do biến hóa của ahaṅkāra; thấy các căn, tâm, sự nhận biết và ba guṇa. Bà thấy thời phần của chúng sinh, bản tính, quả báo nghiệp, dục vọng và muôn dạng thân; lại thấy cả chính mình và Vṛndāvana-dhāma. Thấy vậy, bà sinh nghi và sợ hãi về bản thể của con mình.

Verse 38

सा तत्र दद‍ृशे विश्वं जगत्स्थास्‍नु च खं दिश: । साद्रिद्वीपाब्धिभूगोलं सवाय्वग्नीन्दुतारकम् ॥ ३७ ॥ ज्योतिश्चक्रं जलं तेजो नभस्वान्वियदेव च । वैकारिकाणीन्द्रियाणि मनो मात्रा गुणास्त्रय: ॥ ३८ ॥ एतद् विचित्रं सहजीवकाल- स्वभावकर्माशयलिङ्गभेदम् । सूनोस्तनौ वीक्ष्य विदारितास्ये व्रजं सहात्मानमवाप शङ्काम्? ॥ ३९ ॥

Trong miệng Ngài, Yaśodā thấy vòng quang minh, nước, ánh sáng, gió, trời, và sự tạo thành do biến hóa của ahaṅkāra; lại thấy các căn, tâm, sự nhận biết và ba guṇa. Trước cảnh tượng kỳ diệu ấy, bà sững sờ kinh ngạc.

Verse 39

सा तत्र दद‍ृशे विश्वं जगत्स्थास्‍नु च खं दिश: । साद्रिद्वीपाब्धिभूगोलं सवाय्वग्नीन्दुतारकम् ॥ ३७ ॥ ज्योतिश्चक्रं जलं तेजो नभस्वान्वियदेव च । वैकारिकाणीन्द्रियाणि मनो मात्रा गुणास्त्रय: ॥ ३८ ॥ एतद् विचित्रं सहजीवकाल- स्वभावकर्माशयलिङ्गभेदम् । सूनोस्तनौ वीक्ष्य विदारितास्ये व्रजं सहात्मानमवाप शङ्काम्? ॥ ३९ ॥

Bà thấy điều kỳ diệu ấy—thời phần của chúng sinh, bản tính, quả báo nghiệp, dục vọng và muôn dạng thân; lại thấy cả Vraja cùng chính mình trong miệng con đang mở. Vì thế Yaśodā sinh nghi và sợ hãi về bản thể thật của con mình.

Verse 40

किं स्वप्न एतदुत देवमाया किं वा मदीयो बत बुद्धिमोह: । अथो अमुष्यैव ममार्भकस्य य: कश्चनौत्पत्तिक आत्मयोग: ॥ ४० ॥

Yaśodā tự nhủ: “Đây là mộng ư, hay là ảo hóa do devā-māyā? Là sự mê lầm của trí ta, hay đứa con thơ này có một năng lực ātma-yoga bẩm sinh nào đó?”

Verse 41

अथो यथावन्न वितर्कगोचरं चेतोमन:कर्मवचोभिरञ्जसा । यदाश्रयं येन यत: प्रतीयते सुदुर्विभाव्यं प्रणतास्मि तत्पदम् ॥ ४१ ॥

Vì vậy con xin quy phục dưới chân Đấng Tối Thượng, vượt ngoài mọi suy luận, tâm trí, hành vi và lời nói; chính Ngài là chỗ nương, là nguyên nhân và là nguồn gốc khiến vũ trụ này hiện hữu. Con chỉ biết cúi lạy trước cảnh giới khó thể nghĩ bàn ấy.

Verse 42

अहं ममासौ पतिरेष मे सुतो व्रजेश्वरस्याखिलवित्तपा सती । गोप्यश्च गोपा: सहगोधनाश्च मे यन्माययेत्थं कुमति: स मे गति: ॥ ४२ ॥

Do ảnh hưởng của māyā của Chúa Tối Thượng, ta lầm tưởng: “Nanda Mahārāja là chồng ta, Kṛṣṇa là con ta; vì ta là hoàng hậu của Vraja nên của cải bò bê, cùng các gopa và gopī đều thuộc về ta.” Kỳ thực ta cũng đời đời lệ thuộc nơi Ngài; chính Ngài là chỗ nương tựa tối hậu của ta.

Verse 43

इत्थं विदिततत्त्वायां गोपिकायां स ईश्वर: । वैष्णवीं व्यतनोन्मायां पुत्रस्‍नेहमयीं विभु: ॥ ४३ ॥

Dẫu Yaśodā, nàng gopī, đã hiểu rõ chân lý, Đấng Tối Thượng vẫn trải rộng vaiṣṇavī yoga-māyā, khiến nàng lại chìm sâu trong tình mẫu tử đối với con mình.

Verse 44

सद्योनष्टस्मृतिर्गोपी सारोप्यारोहमात्मजम् । प्रवृद्धस्‍नेहकलिलहृदयासीद् यथा पुरा ॥ ४४ ॥

Ngay lập tức ký ức của nàng gopī tan biến; nàng bồng con đặt lên lòng như thuở trước, và trong tim nàng, tình thương dành cho Đứa Trẻ siêu việt ấy lại càng dâng tràn.

Verse 45

त्रय्या चोपनिषद्भ‍िश्च साङ्ख्ययोगैश्च सात्वतै: । उपगीयमानमाहात्म्यं हरिं सामन्यतात्मजम् ॥ ४५ ॥

Vinh quang của Hari được học trong Tam Veda, Upaniṣad, Sāṅkhya-yoga và kinh điển Vaiṣṇava; thế nhưng mẹ Yaśodā vẫn xem Đấng Tối Thượng ấy như đứa con bình thường của mình.

Verse 46

श्रीराजोवाच नन्द: किमकरोद् ब्रह्मन्श्रेय एवं महोदयम् । यशोदा च महाभागा पपौ यस्या: स्तनं हरि: ॥ ४६ ॥

Vua Parīkṣit thưa hỏi: Bạch vị Bà-la-môn uyên bác, Nanda đã làm công đức gì, và mẹ Yaśodā đầy phước lành đã tu tạo điều lành nào, mà chính Hari đã bú sữa nơi ngực bà, khiến họ đạt viên mãn trong tình yêu bhakti hoan hỷ?

Verse 47

पितरौ नान्वविन्देतां कृष्णोदारार्भकेहितम् । गायन्त्यद्यापि कवयो यल्लोकशमलापहम् ॥ ४७ ॥

Dù Kṛṣṇa giáng sinh làm con của Vasudeva và Devakī, họ vẫn không thể thưởng thức trọn vẹn những lila tuổi thơ rộng lượng của Ngài—những lila mà thi nhân đến nay còn ca tụng, và chỉ cần tụng niệm cũng tiêu trừ ô nhiễm thế gian. Còn Nanda và Yaśodā thì hưởng trọn các lila ấy, nên địa vị của họ luôn cao hơn.

Verse 48

श्रीशुक उवाच द्रोणो वसूनां प्रवरो धरया भार्यया सह । करिष्यमाण आदेशान् ब्रह्मणस्तमुवाच ह ॥ ४८ ॥

Śukadeva nói: Droṇa, bậc ưu tú nhất trong các Vasu, cùng với vợ là Dharā, để vâng theo mệnh lệnh của Brahmā, đã thưa với Brahmā như sau.

Verse 49

जातयोर्नौ महादेवे भुवि विश्वेश्वरे हरौ । भक्ति: स्यत्परमा लोके ययाञ्जो दुर्गतिं तरेत् ॥ ४९ ॥

Droṇa và Dharā thưa: Bạch Mahādeva, xin cho phép chúng con sinh trên cõi đất, để sau khi chúng con xuất hiện, Hari—Đấng Chúa Tể tối thượng, Chủ của muôn thế giới—cũng hiển lộ và truyền bá bhakti tối thượng, nhờ đó chúng sinh sinh trong đời vật chất dễ dàng vượt qua cảnh khổ bằng cách tiếp nhận bhakti ấy.

Verse 50

अस्त्वित्युक्त: स भगवान्व्रजे द्रोणो महायशा: । जज्ञे नन्द इति ख्यातो यशोदा सा धराभवत् ॥ ५० ॥

Khi Phạm Thiên nói: “Hãy như vậy,” Droṇa lừng danh đã sinh tại Vraja thành Nanda Mahārāja, và hiền thê Dharā hiện thân làm Mẹ Yaśodā.

Verse 51

ततो भक्तिर्भगवति पुत्रीभूते जनार्दने । दम्पत्योर्नितरामासीद् गोपगोपीषु भारत ॥ ५१ ॥

Sau đó, hỡi Parīkṣit, bậc ưu tú trong dòng Bhārata, khi Janārdana—Đấng Bhagavān—trở thành con của Nanda và Yaśodā, tình bhakti trong vị ngọt phụ mẫu của họ càng thêm bền chặt không gián đoạn; và nhờ sự gần gũi ấy, các gopa và gopī ở Vṛndāvana cũng vun bồi kṛṣṇa-bhakti.

Verse 52

कृष्णो ब्रह्मण आदेशं सत्यं कर्तुं व्रजे विभु: । सहरामो वसंश्चक्रे तेषां प्रीतिं स्वलीलया ॥ ५२ ॥

Vì thế, để làm cho lời ban phúc của Phạm Thiên thành sự thật, Đấng Tối Thượng Śrī Kṛṣṇa cùng Balarāma đã cư ngụ tại Vraja; bằng những lila thời thơ ấu, Ngài làm tăng thêm niềm yêu kính và hỷ lạc siêu việt của Nanda và toàn thể dân Vṛndāvana.