Adhyaya 72

Verse 1

श्रीशुक उवाच एकदा तु सभामध्य आस्थितो मुनिभिर्वृत: । ब्राह्मणै: क्षत्रियैर्वैश्यैर्भ्रातृभिश्च युधिष्ठिर: ॥ १ ॥ आचार्यै: कुलवृद्धैश्च ज्ञातिसम्बन्धिबान्धवै: । श‍ृण्वतामेव चैतेषामाभाष्येदमुवाच ह ॥ २ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Một hôm, Dharmarāja Yudhiṣṭhira ngồi giữa triều đình, chung quanh là các bậc hiền thánh, brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya, cùng các em trai, các bậc đạo sư, trưởng lão trong tộc, thân quyến, thông gia và bằng hữu. Khi mọi người đang lắng nghe, ngài hướng về Đức Thế Tôn Śrī Kṛṣṇa và nói như sau.

Verse 2

श्रीशुक उवाच एकदा तु सभामध्य आस्थितो मुनिभिर्वृत: । ब्राह्मणै: क्षत्रियैर्वैश्यैर्भ्रातृभिश्च युधिष्ठिर: ॥ १ ॥ आचार्यै: कुलवृद्धैश्च ज्ञातिसम्बन्धिबान्धवै: । श‍ृण्वतामेव चैतेषामाभाष्येदमुवाच ह ॥ २ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Một hôm, giữa triều đình, vua Yudhiṣṭhira ngồi uy nghi, được bao quanh bởi các hiền triết, brāhmaṇa, kṣatriya, vaiśya và các huynh đệ của ngài. Khi các bậc thầy tâm linh, trưởng lão dòng tộc, thân quyến, thông gia và bằng hữu đều đang lắng nghe, ngài hướng về Bhagavān Śrī Kṛṣṇa và nói như sau.

Verse 3

श्रीयुधिष्ठिर उवाच क्रतुराजेन गोविन्द राजसूयेन पावनी: । यक्ष्ये विभूतीर्भवतस्तत् सम्पादय न: प्रभो ॥ ३ ॥

Śrī Yudhiṣṭhira thưa: Ôi Govinda, con ước nguyện dùng lễ tế Rājasūya—vua của mọi nghi lễ Veda—để phụng thờ những hiển lộ vinh quang cát tường của Ngài. Lạy Chúa, xin làm cho nỗ lực của chúng con được viên thành.

Verse 4

त्वत्पादुके अविरतं परि ये चरन्ति ध्यायन्त्यभद्रनशने शुचयो गृणन्ति । विन्दन्ति ते कमलनाभ भवापवर्ग- माशासते यदि त आशिष ईश नान्ये ॥ ४ ॥

Hỡi Đấng có rốn như hoa sen! Những người thanh tịnh luôn phụng sự, quán niệm và ca ngợi đôi hài của Ngài—đấng diệt trừ mọi điều bất tường—chắc chắn đạt được sự giải thoát khỏi luân hồi. Lạy Chúa, dù họ có cầu xin điều gì trong đời này, họ cũng được toại nguyện; còn kẻ không nương tựa nơi Ngài thì chẳng bao giờ thỏa lòng.

Verse 5

तद् देवदेव भवतश्चरणारविन्द- सेवानुभावमिह पश्यतु लोक एष: । ये त्वां भजन्ति न भजन्त्युत वोभयेषां निष्ठां प्रदर्शय विभो कुरुसृञ्जयानाम् ॥ ५ ॥

Vì vậy, lạy Chúa của chư thiên, xin cho thế gian này được thấy quyền năng của việc phụng sự đôi chân sen của Ngài. Hỡi Đấng Toàn Năng, xin bày tỏ địa vị của những người Kuru và Sṛñjaya thờ phụng Ngài, và cả địa vị của những kẻ không thờ phụng Ngài.

Verse 6

न ब्रह्मण: स्वपरभेदमतिस्तव स्यात् सर्वात्मन: समद‍ृश: स्वसुखानुभूते: । संसेवतां सुरतरोरिव ते प्रसाद: सेवानुरूपमुदयो न विपर्ययोऽत्र ॥ ६ ॥

Trong Ngài không thể có ý niệm phân biệt “người này là của Ta, người kia là của kẻ khác”, vì Ngài là Brahman Tối Thượng, là Linh hồn của muôn loài, nhìn bình đẳng và an trú trong hỷ lạc siêu việt nơi chính mình. Như cây ước nguyện trên cõi trời, ân huệ của Ngài ban quả theo đúng mức phụng sự của người thờ phụng; điều ấy không có gì sai trái.

Verse 7

श्रीभगवानुवाच सम्यग् व्यवसितं राजन् भवता शत्रुकर्शन । कल्याणी येन ते कीर्तिर्लोकाननु भविष्यति ॥ ७ ॥

Đức Thế Tôn phán: “Hỡi Đại vương, kẻ khuất phục quân thù, quyết định của ngài thật đúng đắn; nhờ đó danh tiếng cát tường của ngài sẽ lan khắp mọi cõi.”

Verse 8

ऋषीणां पितृदेवानां सुहृदामपि न: प्रभो । सर्वेषामपि भूतानामीप्सित: क्रतुराडयम् ॥ ८ ॥

Bạch Chúa tể, đối với các hiền triết, tổ tiên và chư thiên, đối với những bằng hữu thiện chí của chúng con, và thật vậy đối với mọi loài hữu tình, việc cử hành đại tế lễ—vua của các nghi lễ Veda—là điều đáng ước nguyện.

Verse 9

विजित्य नृपतीन्सर्वान् कृत्वा च जगतीं वशे । सम्भृत्य सर्वसम्भारानाहरस्व महाक्रतुम् ॥ ९ ॥

Trước hết hãy chinh phục mọi vua chúa, khiến cõi đất quy phục; rồi gom đủ mọi vật dụng cần thiết và sau đó hãy cử hành đại tế lễ này.

Verse 10

एते ते भ्रातरो राजल्ँ लोकपालांशसम्भवा: । जितोऽस्म्यात्मवता तेऽहं दुर्जयो योऽकृतात्मभि: ॥ १० ॥

Hỡi Đại vương, những người anh em của ngài đây sinh ra như các phần hóa thân của chư thiên hộ trì các cõi. Còn ngài tự chế ngự mình đến mức đã chiến thắng cả Ta—Đấng bất khả chiến bại đối với kẻ không điều phục giác quan.

Verse 11

न कश्चिन्मत्परं लोके तेजसा यशसा श्रिया । विभूतिभिर्वाभिभवेद् देवोऽपि किमु पार्थिव: ॥ ११ ॥

Trong thế gian này, không ai có thể khuất phục người sùng kính Ta bằng sức mạnh, danh vọng, vẻ đẹp hay của cải—dẫu là chư thiên cũng không; huống chi một vị vua phàm trần.

Verse 12

श्रीशुक उवाच निशम्य भगवद्गीतं प्रीत: फुल्ल‍मुखाम्बुज: । भ्रातृन् दिग्विजयेऽयुङ्क्त विष्णुतेजोपबृंहितान् ॥ १२ ॥

Śrī Śukadeva nói: Nghe những lời được Đấng Tối Thượng cất lên như khúc ca, vua Yudhiṣṭhira hoan hỷ, gương mặt nở rộ như hoa sen. Rồi ngài sai các em trai, được tăng lực bởi uy quang của Viṣṇu, đi chinh phục bốn phương.

Verse 13

सहदेवं दक्षिणस्यामादिशत् सह सृञ्जयै: । दिशि प्रतीच्यां नकुलमुदीच्यां सव्यसाचिनम् । प्राच्यां वृकोदरं मत्स्यै: केकयै: सह मद्रकै: ॥ १३ ॥

Ngài sai Sahadeva đi phương Nam cùng các Sṛñjaya; Nakula đi phương Tây cùng dân Matsya; Arjuna (Savyasācī) đi phương Bắc cùng dân Kekaya; và Bhīma (Vṛkodara) đi phương Đông cùng dân Madraka.

Verse 14

ते विजित्य नृपान्वीरा आजह्रुर्दिग्भ्य ओजसा । अजातशत्रवे भूरि द्रविणं नृप यक्ष्यते ॥ १४ ॥

Sau khi đánh bại nhiều vua chúa bằng dũng lực, các vị anh hùng ấy mang về từ bốn phương vô vàn của cải cho Yudhiṣṭhira Mahārāja, người đang quyết tâm cử hành tế lễ, hỡi Đại vương.

Verse 15

श्रुत्वाजितं जरासन्धं नृपतेर्ध्यायतो हरि: । आहोपायं तमेवाद्य उद्धवो यमुवाच ह ॥ १५ ॥

Khi vua Yudhiṣṭhira nghe rằng Jarāsandha vẫn chưa từng bại trận, ngài trầm tư suy nghĩ. Bấy giờ Hari, Đấng nguyên thủy, đã chỉ cho ngài đúng phương kế mà Uddhava từng nói để khuất phục Jarāsandha.

Verse 16

भीमसेनोऽर्जुन: कृष्णो ब्रह्मलिङ्गधरास्‍त्रय: । जग्मुर्गिरिव्रजं तात बृहद्रथसुतो यत: ॥ १६ ॥

Vì thế Bhīmasena, Arjuna và Kṛṣṇa—cả ba khoác hình tướng brāhmaṇa—đã đi đến Girivraja, hỡi Đại vương, nơi con trai của Bṛhadratha (Jarāsandha) đang ở.

Verse 17

ते गत्वातिथ्यवेलायां गृहेषु गृहमेधिनम् । ब्रह्मण्यं समयाचेरन् राजन्या ब्रह्मलिङ्गिन: ॥ १७ ॥

Cải trang làm Bà-la-môn, các dũng sĩ vương tộc đến nhà Jarāsandha đúng giờ tiếp khách, rồi kính cẩn thỉnh cầu vị gia chủ mộ đạo, đặc biệt tôn kính hàng Bà-la-môn ấy.

Verse 18

राजन् विद्ध्यतिथीन् प्राप्तानर्थिनो दूरमागतान् । तन्न: प्रयच्छ भद्रं ते यद्वयं कामयामहे ॥ १८ ॥

Tâu Đại vương, xin biết chúng tôi là những vị khách cầu xin, từ phương xa đến. Chúng tôi cầu chúc điều lành cho ngài; xin ban cho chúng tôi điều chúng tôi mong muốn.

Verse 19

किं दुर्मर्षं तितिक्षूणां किमकार्यमसाधुभि: । किं न देयं वदान्यानां क: पर: समदर्शिनाम् ॥ १९ ॥

Người nhẫn nhịn còn không chịu nổi điều gì? Kẻ ác còn việc gì không làm? Người hào hiệp còn thứ gì không bố thí? Và người nhìn bình đẳng thì ai là kẻ ngoài cuộc?

Verse 20

योऽनित्येन शरीरेण सतां गेयं यशो ध्रुवम् । नाचिनोति स्वयं कल्प: स वाच्य: शोच्य एव स: ॥ २० ॥

Kẻ tuy có thể làm được mà vẫn không dùng thân tạm bợ này để đạt danh thơm bền vững được các bậc thánh ca ngợi, thật đáng chê trách và cũng đáng thương.

Verse 21

हरिश्चन्द्रो रन्तिदेव उञ्छवृत्ति: शिबिर्बलि: । व्याध: कपोतो बहवो ह्यध्रुवेण ध्रुवं गता: ॥ २१ ॥

Hariścandra, Rantideva, Mudgala sống bằng uñchavṛtti, Śibi, Bali, người thợ săn huyền thoại và chim bồ câu—cùng nhiều người khác—đã đạt điều vĩnh cửu nhờ phương tiện vô thường.

Verse 22

श्रीशुक उवाच स्वरैराकृतिभिस्तांस्तु प्रकोष्ठैर्ज्याहतैरपि । राजन्यबन्धून् विज्ञाय द‍ृष्टपूर्वानचिन्तयत् ॥ २२ ॥

Śrī Śukadeva Gosvāmī nói: Từ âm sắc giọng nói, vóc dáng và dấu dây cung hằn trên cẳng tay, Jarāsandha biết các vị khách ấy thuộc hàng vương tộc. Rồi hắn nghĩ rằng mình đã từng gặp họ ở đâu đó trước đây.

Verse 23

राजन्यबन्धवो ह्येते ब्रह्मलिङ्गानि बिभ्रति । ददानि भिक्षितं तेभ्य आत्मानमपि दुस्त्यजम् ॥ २३ ॥

[Jarāsandha nghĩ thầm:] Họ hẳn là người thuộc hàng vương tộc, nhưng mang dấu hiệu của brāhmaṇa. Dẫu vậy, bất cứ bố thí nào họ xin, ta cũng phải ban—dù họ có xin chính thân thể khó từ bỏ của ta.

Verse 24

बलेर्नु श्रूयते कीर्तिर्वितता दिक्ष्वकल्मषा । ऐश्वर्याद् भ्रंशितस्यापि विप्रव्याजेन विष्णुना ॥ २४ ॥ श्रियं जिहीर्षतेन्द्रस्य विष्णवे द्विजरूपिणे । जानन्नपि महीं प्रादाद् वार्यमाणोऽपि दैत्यराट् ॥ २५ ॥

Quả thật, danh tiếng thanh khiết của Bali Mahārāja vang khắp bốn phương. Đức Viṣṇu hiện đến trong dáng brāhmaṇa và khiến Bali, dù đầy quyền lực, cũng phải rơi khỏi địa vị huy hoàng của mình.

Verse 25

बलेर्नु श्रूयते कीर्तिर्वितता दिक्ष्वकल्मषा । ऐश्वर्याद् भ्रंशितस्यापि विप्रव्याजेन विष्णुना ॥ २४ ॥ श्रियं जिहीर्षतेन्द्रस्य विष्णवे द्विजरूपिणे । जानन्नपि महीं प्रादाद् वार्यमाणोऽपि दैत्यराट् ॥ २५ ॥

Để thu hồi phú quý của Indra, Đức Viṣṇu hiện đến trong hình tướng brāhmaṇa. Dù biết rõ mưu kế ấy và dù bị thầy mình ngăn cản, Bali—vua của các asura—vẫn hiến dâng toàn cõi đất như bố thí cho Viṣṇu.

Verse 26

जीवता ब्राह्मणार्थाय को न्वर्थ: क्षत्रबन्धुना । देहेन पतमानेन नेहता विपुलं यश: ॥ २६ ॥

Một kṣatriya bất xứng thì có ích gì, nếu cứ sống mà không đạt được danh tiếng lớn lao bằng cách dùng thân thể hữu hoại này để phụng sự lợi ích của các brāhmaṇa?

Verse 27

इत्युदारमति: प्राह कृष्णार्जुनवृकोदरान् । हे विप्रा व्रियतां कामो ददाम्यात्मशिरोऽपि व: ॥ २७ ॥

Sau khi quyết định, Jarāsandha rộng lòng nói với Kṛṣṇa, Arjuna và Bhīma: “Hỡi các brāhmaṇa uyên bác, hãy chọn điều các ngài muốn; dù là chính cái đầu của ta, ta cũng sẽ dâng.”

Verse 28

श्रीभगवानुवाच युद्धं नो देहि राजेन्द्र द्वन्द्वशो यदि मन्यसे । युद्धार्थिनो वयं प्राप्ता राजन्या नान्यकाङ्‍‍क्षिण: ॥ २८ ॥

Đức Thế Tôn phán: “Hỡi bậc vua tôn quý, nếu ngài thấy thích hợp, xin ban cho chúng ta cuộc quyết đấu. Chúng ta là vương tộc chiến sĩ, đến để cầu chiến; không có thỉnh cầu nào khác.”

Verse 29

असौ वृकोदर: पार्थस्तस्य भ्रातार्जुनो ह्ययम् । अनयोर्मातुलेयं मां कृष्णं जानीहि ते रिपुम् ॥ २९ ॥

Kia là Bhīma, con của Pṛthā, và đây là em của chàng, Arjuna. Còn Ta là Kṛṣṇa, anh em họ bên ngoại của họ—hãy biết Ta là kẻ thù của ngươi.

Verse 30

एवमावेदितो राजा जहासोच्चै: स्म मागध: । आह चामर्षितो मन्दा युद्धं तर्हि ददामि व: ॥ ३० ॥

Bị thách thức như vậy, vua xứ Magadha cười lớn và, đầy phẫn nộ, khinh miệt nói: “Được thôi, bọn ngu muội, ta sẽ cho các ngươi một trận!”

Verse 31

न त्वया भीरुणा योत्स्ये युधि विक्लवतेजसा । मथुरां स्वपुरीं त्यक्त्वा समुद्रं शरणं गत: ॥ ३१ ॥

“Nhưng ta sẽ không giao chiến với ngươi, hỡi Kṛṣṇa, vì ngươi là kẻ hèn nhát. Giữa trận mạc, oai lực ngươi suy sụp, rồi ngươi bỏ Mathurā—kinh đô của mình—mà chạy đến nương náu nơi biển cả.”

Verse 32

अयं तु वयसातुल्यो नातिसत्त्वो न मे सम: । अर्जुनो न भवेद् योद्धा भीमस्तुल्यबलो मम ॥ ३२ ॥

Arjuna này không cùng tuổi với ta, cũng không quá mạnh; chàng không phải đối thủ ngang sức ta, nên không nên làm kẻ tranh đấu. Nhưng Bhīma thì có sức mạnh ngang ta.

Verse 33

इत्युक्त्वा भीमसेनाय प्रादाय महतीं गदाम् । द्वितीयां स्वयमादाय निर्जगाम पुराद् बहि: ॥ ३३ ॥

Nói xong, Jarāsandha trao cho Bhīmasena một cây chùy lớn, tự cầm cây chùy thứ hai và đi ra ngoài thành.

Verse 34

तत: समेखले वीरौ संयुक्तावितरेतरम् । जघ्नतुर्वज्रकल्पाभ्यां गदाभ्यां रणदुर्मदौ ॥ ३४ ॥

Rồi trên bãi chiến bằng phẳng, hai dũng sĩ lao vào nhau. Cuồng nộ vì chiến trận, họ nện nhau bằng chùy như sấm sét.

Verse 35

मण्डलानि विचित्राणि सव्यं दक्षिणमेव च । चरतो: शुशुभे युद्धं नटयोरिव रङ्गिणो: ॥ ३५ ॥

Họ xoay chuyển tạo những vòng thế lạ, lúc trái lúc phải. Như diễn viên múa trên sân khấu, cuộc giao tranh của họ rực rỡ phi thường.

Verse 36

ततश्चटचटाशब्दो वज्रनिष्पेससन्निभ: । गदयो: क्षिप्तयो राजन्दन्तयोरिव दन्तिनो: ॥ ३६ ॥

Rồi khi hai cây chùy bị ném va vào nhau, vang lên tiếng “chát chát” như sét giáng. Tâu Đại vương, âm thanh ấy tựa cú va của ngà lớn hai voi đang giao chiến.

Verse 37

ते वै गदे भुजजवेन निपात्यमाने अन्योन्यतोंऽसकटिपादकरोरुजत्रुम् । चूर्णीबभूवतुरुपेत्य यथार्कशाखे संयुध्यतोर्द्विरदयोरिव दीप्तमन्व्यो: ॥ ३७ ॥

Hai người vung chùy với tốc lực cánh tay mãnh liệt, liên tiếp đánh vào vai, hông, chân, tay, đùi và xương đòn của nhau. Những cây chùy bị nghiền nát như cành cây arka khi hai con voi giận dữ lao vào nhau mà quật cành dữ dội.

Verse 38

इत्थं तयो: प्रहतयोर्गदयोर्नृवीरौ क्रुद्धौ स्वमुष्टिभिरय:स्परशैरपिष्टाम् । शब्दस्तयो: प्रहरतोरिभयोरिवासी- न्निर्घातवज्रपरुषस्तलताडनोत्थ: ॥ ३८ ॥

Khi chùy đã bị phá hỏng, hai dũng sĩ loài người nổi giận và nện nhau bằng nắm đấm cứng như sắt. Âm thanh những cú tát và cú đấm vang như hai con voi va chạm, hoặc như tiếng sấm sét dữ dội.

Verse 39

तयोरेवं प्रहरतो: समशिक्षाबलौजसो: । निर्विशेषमभूद् युद्धमक्षीणजवयोर्नृप ॥ ३९ ॥

Tâu Đại vương, khi hai đối thủ ngang nhau về luyện tập, sức mạnh và sức bền cứ đánh nhau như thế, cuộc chiến không ngã ngũ. Tốc lực của họ không hề suy giảm; họ tiếp tục giao đấu không ngừng.

Verse 40

शत्रोर्जन्ममृती विद्वाञ्जीवितं च जराकृतम् । पार्थमाप्याययन् स्वेन तेजसाचिन्तयद्धरि: ॥ ४० ॥

Đức Hari biết rõ bí mật về sinh và tử của kẻ thù Jarāsandha, cùng việc nữ quỷ Jarā đã ban cho hắn sự sống ra sao. Suy xét điều ấy, Chúa Kṛṣṇa truyền uy lực đặc biệt của Ngài cho Pārtha (Bhīma).

Verse 41

सञ्चिन्त्यारिवधोपायं भीमस्यामोघदर्शन: । दर्शयामास विटपं पाटयन्निव संज्ञया ॥ ४१ ॥

Sau khi định liệu kế sách diệt địch, Đấng có thị kiến không sai lầm đã ra dấu cho Bhīma bằng cách bẻ đôi một cành cây nhỏ, như để truyền ý chỉ.

Verse 42

तद् विज्ञाय महासत्त्वो भीम: प्रहरतां वर: । गृहीत्वा पादयो: शत्रुं पातयामास भूतले ॥ ४२ ॥

Hiểu được dấu hiệu ấy, Bhīma hùng mạnh, bậc chiến sĩ ưu việt, nắm lấy chân đối thủ và quật ngã xuống đất.

Verse 43

एकं पादं पदाक्रम्य दोर्भ्यामन्यं प्रगृह्य स: । गुदत: पाटयामास शाखमिव महागज: ॥ ४३ ॥

Bhīma đạp giữ một chân, nắm chân kia bằng hai tay; như voi lớn bẻ cành cây, chàng xé Jarāsandha từ hậu môn lên trên.

Verse 44

एकपादोरुवृषणकटिपृष्ठस्तनांसके । एकबाह्वक्षिभ्रूकर्णे शकले दद‍ृशु: प्रजा: ॥ ४४ ॥

Dân chúng thấy nhà vua nằm thành hai mảnh; mỗi mảnh có một chân, một đùi, một tinh hoàn, một hông, một vai, một tay, một mắt, một lông mày, một tai, cùng nửa lưng và nửa ngực.

Verse 45

हाहाकारो महानासीन्निहते मगधेश्वरे । पूजयामासतुर्भीमं परिरभ्य जयाच्युतौ ॥ ४५ ॥

Khi chúa tể Magadha bị giết, tiếng than khóc vang dậy; còn Arjuna và Kṛṣṇa, Đấng Acyuta, ôm lấy Bhīma mà chúc mừng.

Verse 46

सहदेवं तत्तनयं भगवान् भूतभावन: । अभ्यषिञ्चदमेयात्मा मगधानां पतिं प्रभु: । मोचयामास राजन्यान्संरुद्धा मागधेन ये ॥ ४६ ॥

Đức Bhagavān, Đấng nuôi dưỡng và ban phúc cho muôn loài, với bản thể vô lượng, đã làm lễ đăng quang cho Sahadeva, con của Jarāsandha, làm chúa tể Magadha; rồi Ngài giải thoát các vua bị Magadha giam giữ.