Shloka 31

Pradyumna’s Abduction, Mahā-māyā, and the Slaying of Śambara

Devanagari script

को न्वयं नरवैदूर्य: कस्य वा कमलेक्षण: । धृत: कया वा जठरे केयं लब्धा त्वनेन वा ॥ ३१ ॥

Transliteration

ko nv ayam nara-vaidūryaḥ kasya vā kamalekṣaṇaḥ dhṛtaḥ kayā vā jaṭhare keyaṁ labdhā tv anena vā

Translation

Người mắt như hoa sen, viên ngọc giữa loài người này là ai? Ngài là con của ai, và người nữ nào đã cưu mang Ngài trong dạ? Còn người nữ này là ai, mà Ngài đã nhận làm hiền thê?

Synonyms

• कः: who?
• कः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम

• नु: indeed/now (interrogative particle)
• नु: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: नु (अव्यय)
• Form: निपात; प्रश्न/अनुनयार्थ

• अयम्: this (man)
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशवाचक सर्वनाम

• नर-वैदूर्यः: the cat’s-eye gem among men (best of men)
• नर-वैदूर्यः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: नर (प्रातिपदिक) + वैदूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘नराणां वैदूर्यः’ (श्रेष्ठः/रत्नम्)

• कस्य: of whom?
• कस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• वा: or
• वा: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: निपात; विकल्पार्थ (or)

• कमल-ईक्षणः: he whose eyes are like lotuses
• कमल-ईक्षणः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कमल (प्रातिपदिक) + ईक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः—‘कमले इक्षणे यस्य’

• धृतः: was borne/held
• धृतः: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धृ (धातु) → धृत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ (passive sense)

• कया: by whom (woman)?
• कया: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• वा: or
• वा: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: निपात; विकल्पार्थ

• जठरे: in the womb/belly
• जठरे: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जठर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; स्थानवाचक

• का: who (woman)?
• का: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक

• इयम्: this (woman)
• इयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; निर्देशवाचक

• लब्धा: was obtained/found
• लब्धा: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु) → लब्ध (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि-प्रयोगार्थ (passive sense)

• तु: but/indeed
• तु: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात; विरोध/विशेषार्थ (but/indeed)

• अनेन: by this (one)
• अनेन: Karaṇa (करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; निर्देशवाचक

• वा: or
• वा: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: निपात; विकल्पार्थ

Characters & Entities

• Rukmiṇī
• Kṛṣṇa

FAQs

What is the meaning of ‘naravaidūrya’ in Srimad Bhagavatam?

In this verse, ‘naravaidūrya’ means “a jewel among men,” expressing the onlookers’ amazement at Kṛṣṇa’s extraordinary, auspicious presence.

Why are people asking ‘whose lotus-eyed son is he’ in Bhagavatam 10.55.31?

Because Kṛṣṇa’s beauty and divine qualities are so striking that the observers, seeing Him in the context of Rukmiṇī’s marriage, speak in wonder about His noble origin and unparalleled charm.

What practical lesson can devotees take from this shloka?

The verse encourages cultivating reverent admiration for divine qualities—training the mind to notice and remember Kṛṣṇa’s auspiciousness rather than becoming absorbed only in ordinary worldly impressions.