Adhyaya 30

Verse 1

श्रीशुक उवाच अन्तर्हिते भगवति सहसैव व्रजाङ्गना: । अतप्यंस्तमचक्षाणा: करिण्य इव यूथपम् ॥ १ ॥

Śukadeva nói: Khi Bhagavān Śrī Kṛṣṇa bỗng nhiên ẩn mất, các thiếu phụ Vraja đau buồn khôn xiết vì không còn thấy Ngài, như đàn voi cái lạc mất voi đầu đàn.

Verse 2

गत्यानुरागस्मितविभ्रमेक्षितै- र्मनोरमालापविहारविभ्रमै: । आक्षिप्तचित्ता: प्रमदा रमापते- स्तास्ता विचेष्टा जगृहुस्तदात्मिका: ॥ २ ॥

Nhớ lại dáng đi, nụ cười chan chứa tình yêu, ánh nhìn tinh nghịch, lời nói mê hoặc và bao cuộc vui chơi của Kṛṣṇa, lòng các gopī bị cuốn hút đến ngây dại. Chìm trong tưởng niệm Ramāpati, họ bắt đầu diễn lại những līlā siêu việt của Ngài.

Verse 3

गतिस्मितप्रेक्षणभाषणादिषु प्रिया: प्रियस्य प्रतिरूढमूर्तय: । असावहं त्वित्यबलास्तदात्मिका न्यवेदिषु: कृष्णविहारविभ्रमा: ॥ ३ ॥

Vì chìm đắm trong người yêu dấu Kṛṣṇa, thân thể các gopī bắt chước dáng đi, nụ cười, ánh nhìn, lời nói và những nét riêng của Ngài. Say cuồng bởi ký ức về những cuộc vui của Kṛṣṇa, họ nói với nhau: “Ta chính là Kṛṣṇa!”

Verse 4

गायन्त्य उच्चैरमुमेव संहता विचिक्युरुन्मत्तकवद् वनाद् वनम् । पप्रच्छुराकाशवदन्तरं बहि- र्भूतेषु सन्तं पुरुषं वनस्पतीन् ॥ ४ ॥

Vừa hát lớn danh hiệu Kṛṣṇa, họ cùng nhau tìm Ngài khắp rừng Vṛndāvana như một bầy phụ nữ cuồng si. Họ còn hỏi cả cây cối về Ngài—Đấng là Paramātmā hiện diện trong và ngoài mọi loài thọ tạo, như bầu trời bao trùm tất cả.

Verse 5

द‍ृष्टो व: कच्चिदश्वत्थ प्लक्ष न्यग्रोध नो मन: । नन्दसूनुर्गतो हृत्वा प्रेमहासावलोकनै: ॥ ५ ॥

Hỡi cây aśvattha, hỡi plakṣa, hỡi nyagrodha, các ngươi có thấy Kṛṣṇa chăng? Con trai của Nanda Mahārāja đã ra đi, sau khi cướp mất tâm trí chúng ta bằng nụ cười và ánh nhìn chan chứa tình yêu.

Verse 6

कच्चित् कुरबकाशोकनागपुन्नागचम्पका: । रामानुजो मानिनीनामितो दर्पहरस्मित: ॥ ६ ॥

Hỡi cây kurabaka, hỡi aśoka, nāga, punnāga và campaka, em trai của Rāma có đi qua đây chăng—Đấng mà nụ cười xóa tan sự ngạo mạn của những người nữ kiêu hãnh?

Verse 7

कच्चित्तुलसि कल्याणि गोविन्दचरणप्रिये । सह त्वालिकुलैर्बिभ्रद् दृष्टस्तेऽतिप्रियोऽच्युत: ॥ ७ ॥

Hỡi tulasī hiền lành, người được bàn chân Govinda yêu quý, ngươi có thấy Acyuta—Đấng chúng ta thương mến nhất—đi ngang qua, mang ngươi trên thân và được bầy ong vây quanh chăng?

Verse 8

मालत्यदर्शि व: कच्चिन्मल्लिके जाति यूथिके । प्रीतिं वो जनयन् यात: करस्पर्शेन माधव: ॥ ८ ॥

Hỡi mālatī, hỡi mallikā, hỡi jāti và yūthikā, các ngươi có thấy Mādhava chăng? Ngài có đi ngang qua đây, làm các ngươi hoan hỷ bằng sự chạm nhẹ của bàn tay Ngài không?

Verse 9

चूतप्रियालपनसासनकोविदार- जम्ब्वर्कबिल्वबकुलाम्रकदम्बनीपा: । येऽन्ये परार्थभवका यमुनोपकूला: शंसन्तु कृष्णपदवीं रहितात्मनां न: ॥ ९ ॥

Hỡi cây cūta, priyāla, panasa, āsana và kovidāra; hỡi jambu, arka, bilva, bakula, āmra, kadamba và nīpa! Các loài cây bên bờ Yamunā sống vì lợi ích muôn loài, xin hãy chỉ cho chúng tôi—những gopī đã mất trí—con đường nơi Śrī Kṛṣṇa đã đi qua.

Verse 10

किं ते कृतं क्षिति तपो बत केशवाङ्‍‍‍‍‍घ्रि- स्पर्शोत्सवोत्पुलकिताङ्गरुहैर्विभासि । अप्यङ्‍‍‍‍‍घ्रिसम्भव उरुक्रमविक्रमाद् वा आहो वराहवपुष: परिरम्भणेन ॥ १० ॥

Hỡi Mẹ Đất, ngươi đã tu khổ hạnh gì mà được chạm vào đôi chân sen của Chúa Keśava, khiến lông tóc dựng lên vì hỷ lạc và ngươi rạng rỡ đến thế? Dấu hiệu xuất thần này có phải trong lần Ngài giáng thế hiện nay, hay khi Ngài bước lên ngươi trong hình Vāmana, hoặc còn sớm hơn khi Ngài ôm ngươi trong hình Varāha?

Verse 11

अप्येणपत्‍न्युपगत: प्रिययेह गात्रै- स्तन्वन् द‍ृशां सखि सुनिर्वृतिमच्युतो व: । कान्ताङ्गसङ्गकुचकुङ्कुमरञ्जिताया: कुन्दस्रज: कुलपतेरिह वाति गन्ध: ॥ ११ ॥

Này bạn hiền, hỡi vợ của nai, phải chăng Chúa Acyuta đã đến đây cùng người yêu, ban niềm hoan lạc lớn cho đôi mắt bạn? Quả thật, hương của vòng hoa kunda của Śrī Kṛṣṇa—bậc chủ tể của dòng tộc—đang thổi về đây; vòng hoa ấy đã nhuốm kuṅkuma từ bầu ngực người tình khi Ngài ôm nàng.

Verse 12

बाहुं प्रियांस उपधाय गृहीतपद्मो रामानुजस्तुलसिकालिकुलैर्मदान्धै: । अन्वीयमान इह वस्तरव: प्रणामं किं वाभिनन्दति चरन् प्रणयावलोकै: ॥ १२ ॥

Hỡi các cây, chúng tôi thấy các ngươi đang cúi mình đảnh lễ. Khi em của Rāma đi ngang nơi đây—tựa cánh tay lên vai người yêu, tay kia cầm đóa sen, và được đàn ong say mê vây quanh những chùm tulasī trên vòng hoa của Ngài—Ngài có đáp lại sự đảnh lễ của các ngươi bằng ánh nhìn chan chứa ân tình chăng?

Verse 13

पृच्छतेमा लता बाहूनप्याश्लिष्टा वनस्पते: । नूनं तत्करजस्पृष्टा बिभ्रत्युत्पुलकान्यहो ॥ १३ ॥

Hãy hỏi những dây leo này về Kṛṣṇa. Dẫu chúng đang ôm lấy cánh tay của chồng mình là cây ấy, hẳn chúng đã được móng tay của Kṛṣṇa chạm đến, nên vì hoan hỷ mà nổi lên những cơn rùng mình (lông tóc dựng đứng).

Verse 14

इत्युन्मत्तवचोगोप्य: कृष्णान्वेषणकातरा: । लीला भगवतस्तास्ता ह्यनुचक्रुस्तदात्मिका: ॥ १४ ॥

Nói xong, các gopī đang bấn loạn vì tìm Kṛṣṇa liền chìm đắm trong Ngài và bắt đầu diễn lại muôn lối līlā của Đấng Bhagavān.

Verse 15

कस्याचित् पूतनायन्त्या: कृष्णायन्त्यपिबत् स्तनम् । तोकयित्वा रुदत्यन्या पदाहन् शकटायतीम् ॥ १५ ॥

Một gopī đóng vai Pūtanā, còn một gopī khác làm bé Kṛṣṇa giả vờ bú sữa. Lại có gopī khóc như trẻ thơ rồi đá gopī đang đóng vai quỷ xe Śakaṭāsura.

Verse 16

दैत्यायित्वा जहारान्यामेको कृष्णार्भभावनाम् । रिङ्गयामास काप्यङ्‌‌‌घ्री कर्षन्ती घोषनि:स्वनै: ॥ १६ ॥

Một gopī đóng vai quỷ Tṛṇāvarta, bế đi một gopī khác đang làm bé Kṛṣṇa. Lại có gopī bò trườn, kéo lê đôi chân, chuông mắt cá reo vang như tiếng ghoṣa.

Verse 17

कृष्णरामायिते द्वे तु गोपायन्त्यश्च काश्चन । वत्सायतीं हन्ति चान्या तत्रैका तु बकायतीम् ॥ १७ ॥

Vài gopī đóng vai các cậu bé chăn bò, còn giữa họ có hai gopī làm Kṛṣṇa và Rāma. Một gopī diễn cảnh diệt Vatsāsura, và hai gopī diễn cảnh diệt Bakāsura.

Verse 18

आहूय दूरगा यद्वत् कृष्णस्तमनुवर्ततीम् । वेणुं क्‍वणन्तीं क्रीडन्तीमन्या: शंसन्ति साध्विति ॥ १८ ॥

Khi một gopī bắt chước thật hoàn hảo cách Kṛṣṇa gọi đàn bò đi lạc xa, thổi sáo và vui chơi, các gopī khác liền tán thán: “Lành thay! Lành thay!”

Verse 19

कस्याञ्चित् स्वभुजं न्यस्य चलन्त्याहापरा ननु । कृष्णोऽहं पश्यत गतिं ललितामिति तन्मना: ॥ १९ ॥

Một gopī tựa cánh tay lên vai bạn, tâm trí gắn chặt nơi Kṛṣṇa, vừa bước đi vừa nói: “Ta chính là Kṛṣṇa; hãy xem dáng đi uyển chuyển của ta!”

Verse 20

मा भैष्ट वातवर्षाभ्यां तत्‍त्राणं विहितं मया । इत्युक्त्वैकेन हस्तेन यतन्त्युन्निदधेऽम्बरम् ॥ २० ॥

Một gopī nói: “Đừng sợ gió mưa; ta sẽ che chở cho các bạn.” Nói rồi nàng dùng một tay nâng khăn choàng lên trên đầu.

Verse 21

आरुह्यैका पदाक्रम्य शिरस्याहापरां नृप । दुष्टाहे गच्छ जातोऽहं खलानां ननु दण्डकृत् ॥ २१ ॥

Tâu Đại vương, một gopī trèo lên vai gopī khác, đặt chân lên đầu bạn rồi nói: “Hỡi rắn độc, hãy đi đi! Ta sinh ra để trừng phạt kẻ ganh ghét.”

Verse 22

तत्रैकोवाच हे गोपा दावाग्निं पश्यतोल्बणम् । चक्षूंष्याश्वपिदध्वं वो विधास्ये क्षेममञ्जसा ॥ २२ ॥

Rồi một gopī khác lên tiếng: “Hỡi các chàng mục đồng, hãy nhìn ngọn lửa rừng dữ dội này! Mau nhắm mắt lại; ta sẽ dễ dàng che chở cho các chàng.”

Verse 23

बद्धान्यया स्रजा काचित्तन्वी तत्र उलूखले । बध्नामि भाण्डभेत्तारं हैयङ्गवमुषं त्विति । भीता सुद‍ृक् पिधायास्यं भेजे भीतिविडम्बनम् ॥ २३ ॥

Một gopī mảnh mai dùng vòng hoa buộc bạn mình gần cối giã rồi nói: “Giờ ta sẽ trói cậu bé này, kẻ đập vỡ hũ bơ và trộm bơ.” Gopī kia che mặt và đôi mắt đẹp, giả vờ sợ hãi.

Verse 24

एवं कृष्णं पृच्छमाना गण्दावनलतास्तरून् । व्यचक्षत वनोद्देशे पदानि परमात्मन: ॥ २४ ॥

Như vậy, các gopī vừa bắt chước những trò lila của Kṛṣṇa vừa hỏi dây leo và cây cối Vṛndāvana rằng Kṛṣṇa—Đấng Paramātmā—ở đâu; rồi nơi một góc rừng họ bỗng thấy dấu chân của Ngài.

Verse 25

पदानि व्यक्तमेतानि नन्दसूनोर्महात्मन: । लक्ष्यन्ते हि ध्वजाम्भोजवज्राङ्कुशयवादिभि: ॥ २५ ॥

[Các gopī nói:] Những dấu chân này rõ ràng là của Nanda-nandana, bậc đại hồn; vì trên đó hiện các dấu hiệu như cờ, hoa sen, chày sét, móc voi, hạt lúa mạch và nhiều dấu khác.

Verse 26

तैस्तै: पदैस्तत्पदवीमन्विच्छन्त्योऽग्रतोऽबला: । वध्वा: पदै: सुपृक्तानि विलोक्यार्ता: समब्रुवन् ॥ २६ ॥

Các gopī lần theo vô số dấu chân ấy để tìm con đường của Kṛṣṇa; nhưng khi thấy dấu chân Ngài hòa lẫn chặt chẽ với dấu chân của người phối ngẫu thân yêu nhất, họ bối rối và nói như sau.

Verse 27

कस्या: पदानि चैतानि याताया नन्दसूनुना । अंसन्यस्तप्रकोष्ठाया: करेणो: करिणा यथा ॥ २७ ॥

[Các gopī nói:] Đây là dấu chân của gopī nào đã đi cùng Nanda-nandana? Hẳn Ngài đặt cánh tay lên vai nàng, như voi đặt vòi lên vai voi cái đi bên cạnh.

Verse 28

अनयाराधितो नूनं भगवान् हरिरीश्वर: । यन्नो विहाय गोविन्द: प्रीतो यामनयद् रह: ॥ २८ ॥

Chắc chắn gopī này đã thờ phụng Bhagavān Hari, Đấng Tối Thượng, một cách viên mãn; vì Govinda hài lòng nên bỏ chúng ta lại và đưa nàng đến chốn kín đáo.

Verse 29

धन्या अहो अमी आल्यो गोविन्दाङ्‌घ्य्रब्जरेणव: । यान् ब्रह्मेशौ रमा देवी दधुर्मूध्‍‌‌र्न्यघनुत्तये ॥ २९ ॥

Bụi từ liên hoa túc của Govinda thật linh thiêng; ngay cả Phạm Thiên, Thần Śiva và nữ thần Ramā cũng đội lên đầu để tiêu trừ tội nghiệp.

Verse 30

तस्या अमूनि न: क्षोभं कुर्वन्त्युच्चै: पदानि यत् यैकापहृत्य गोपीनां रहो भुङ्क्तेऽच्युताधरम् । न लक्ष्यन्ते पदान्यत्र तस्या नूनं तृणाङ्कुरै: खिद्यत्सुजाताङ्‍‍‍‍‍घ्रितलामुन्निन्ये प्रेयसीं प्रिय: ॥ ३० ॥

Những dấu chân của gopī đặc biệt ấy khiến chúng ta xao động khôn nguôi. Trong các gopī, chỉ riêng nàng được Acyuta đưa vào chốn kín để thưởng thức mật ngọt nơi môi Kṛṣṇa. Kìa, ở đây không thấy dấu chân nàng; hẳn cỏ và mầm non làm đau lòng bàn chân mềm mại, nên người tình đã bồng người yêu lên.

Verse 31

इमान्यधिकमग्नानि पदानि वहतो वधूम् । गोप्य: पश्यत कृष्णस्य भाराक्रान्तस्य कामिन: । अत्रावरोपिता कान्ता पुष्पहेतोर्महात्मना ॥ ३१ ॥

Hỡi các gopī, hãy nhìn: tại đây dấu chân của Kṛṣṇa đầy tình ái in sâu hơn, vì Ngài đang mang sức nặng của người yêu. Và ở chỗ này, chàng trai thông tuệ ấy hẳn đã đặt nàng xuống để hái hoa.

Verse 32

अत्र प्रसूनावचय: प्रियार्थे प्रेयसा कृत: । प्रपदाक्रमण एते पश्यतासकले पदे ॥ ३२ ॥

Hãy xem: tại đây Kṛṣṇa yêu dấu đã hái hoa vì người thương. Ở đây chỉ in dấu phần trước của bàn chân, vì Ngài đứng nhón mũi chân để với tới hoa.

Verse 33

केशप्रसाधनं त्वत्र कामिन्या: कामिना कृतम् । तानि चूडयता कान्तामुपविष्टमिह ध्रुवम् ॥ ३३ ॥

Chắc chắn tại đây Kṛṣṇa đầy tình ái đã chải sửa mái tóc cho người yêu. Khi kết vương miện bằng những đóa hoa đã hái, Ngài hẳn đã ngồi ở đây cùng nàng.

Verse 34

रेमे तया चात्मरत आत्मारामोऽप्यखण्डित: । कामिनां दर्शयन् दैन्यं स्त्रीणां चैव दुरात्मताम् ॥ ३४ ॥

Đức Thượng Đế Śrī Kṛṣṇa vui hưởng cùng nàng gopī ấy, dù Ngài vốn tự an lạc trong tự ngã, là Ātmārāma và viên mãn nơi chính mình. Nhờ vậy Ngài phơi bày sự khốn cùng của kẻ ham dục và sự cứng lòng của những người nữ tâm ác.

Verse 35

इत्येवं दर्शयन्त्यस्ताश्चेरुर्गोप्यो विचेतस: । यां गोपीमनयत्कृष्णो विहायान्या: स्त्रियो वने ॥ ३५ ॥ सा च मेने तदात्मानं वरिष्ठं सर्वयोषिताम् । हित्वा गोपी: कामयाना मामसौ भजते प्रिय: ॥ ३६ ॥

Như thế, các gopī tâm trí rối bời lang thang trong rừng, chỉ cho nhau những dấu vết của līlā Kṛṣṇa. Riêng nàng gopī được Kṛṣṇa dẫn vào khu rừng vắng sau khi bỏ lại mọi thiếu nữ khác, bắt đầu nghĩ mình là bậc nhất trong muôn nữ nhân.

Verse 36

इत्येवं दर्शयन्त्यस्ताश्चेरुर्गोप्यो विचेतस: । यां गोपीमनयत्कृष्णो विहायान्या: स्त्रियो वने ॥ ३५ ॥ सा च मेने तदात्मानं वरिष्ठं सर्वयोषिताम् । हित्वा गोपी: कामयाना मामसौ भजते प्रिय: ॥ ३६ ॥

Nàng gopī ấy tự cho mình là bậc nhất trong muôn nữ nhân: “Người yêu của ta, Kṛṣṇa, đã bỏ các gopī khác dù họ bị Kāma thúc đẩy, và chỉ riêng ta được Ngài đáp lại.” Thế rồi nàng mê mờ vì kiêu mạn.

Verse 37

ततो गत्वा वनोद्देशं द‍ृप्ता केशवमब्रवीत् । न पारयेऽहं चलितुं नय मां यत्र ते मन: ॥ ३७ ॥

Rồi khi đến một góc rừng Vṛndāvana, nàng gopī kiêu hãnh nói với Keśava: “Thiếp không thể bước thêm nữa; xin bồng thiếp đến nơi lòng Ngài muốn.”

Verse 38

एवमुक्त: प्रियामाह स्कन्ध आरुह्यतामिति । ततश्चान्तर्दधे कृष्ण: सा वधूरन्वतप्यत ॥ ३८ ॥

Nghe vậy, Chúa đáp với người yêu: “Hãy leo lên vai Ta.” Nhưng vừa nói xong, Kṛṣṇa liền biến mất. Nàng ái thê ấy lập tức tràn ngập hối hận sâu xa.

Verse 39

हा नाथ रमण प्रेष्ठ क्‍वासि क्‍वासि महाभुज । दास्यास्ते कृपणाया मे सखे दर्शय सन्निधिम् ॥ ३९ ॥

Nàng kêu khóc: “Ôi Chúa tể! Ôi người yêu! Ôi đấng chí ái! Ngài ở đâu, ở đâu? Hỡi bạn hiền cánh tay hùng mạnh, xin hãy cho kẻ tớ nữ khốn cùng này được thấy sự hiện diện của Ngài.”

Verse 40

श्रीशुक उवाच अन्विच्छन्त्यो भगवतो मार्गं गोप्योऽविदूरित: । दद‍ृशु: प्रियविश्लेषान्मोहितां दु:खितां सखीम् ॥ ४० ॥

Śrī Śukadeva nói: Khi các gopī tiếp tục tìm dấu đường của Bhagavān, họ thấy người bạn ở gần đó; nàng bàng hoàng và đau khổ vì lìa xa người yêu.

Verse 41

तया कथितमाकर्ण्य मानप्राप्तिं च माधवात् । अवमानं च दौरात्म्याद् विस्मयं परमं ययु: ॥ ४१ ॥

Nghe nàng kể rằng Mādhava đã ban cho nàng sự tôn trọng, nhưng rồi nàng chịu nhục vì chính hành vi sai lầm của mình, các gopī vô cùng kinh ngạc.

Verse 42

ततोऽविशन्वनं चन्द्रज्योत्स्‍ना यावद् विभाव्यते । तम: प्रविष्टमालक्ष्य ततो निववृतु: स्त्रिय: ॥ ४२ ॥

Rồi các gopī đi sâu vào rừng tìm Kṛṣṇa đến chừng nào ánh trăng còn soi; nhưng khi nhận ra bóng tối bao phủ, họ quyết định quay lại.

Verse 43

तन्मनस्कास्तदालापास्तद्विचेष्टास्तदात्मिका: । तद्गुणानेव गायन्त्यो नात्मगाराणि सस्मरु: ॥ ४३ ॥

Tâm trí họ chìm trong Ngài; họ trò chuyện về Ngài, diễn lại những līlā của Ngài và cảm thấy mình tràn đầy sự hiện diện của Ngài. Vừa hát vang các phẩm tính siêu việt của Kṛṣṇa, họ hoàn toàn quên mất mái nhà của mình.

Verse 44

पुन: पुलिनमागत्य कालिन्द्या: कृष्णभावना: । समवेता जगु: कृष्णं तदागमनकाङ्‌‌क्षिता: ॥ ४४ ॥

Các gopī lại trở về bờ sông Kālindī. Tâm chuyên niệm Kṛṣṇa và khắc khoải mong Ngài đến, họ ngồi quây quần cùng nhau ca hát tán dương Kṛṣṇa.