Adhyaya 24

Verse 1

श्रीशुक उवाच भगवानपि तत्रैव बलदेवेन संयुत: । अपश्यन्निवसन्गोपानिन्द्रयागकृतोद्यमान् ॥ १ ॥

Śukadeva nói: Khi ở ngay nơi ấy cùng Baladeva, Đức Bhagavān Śrī Kṛṣṇa thấy các mục đồng đang tất bật chuẩn bị lễ tế (yajña) dâng Indra.

Verse 2

तदभिज्ञोऽपि भगवान् सर्वात्मा सर्वदर्शन: । प्रश्रयावनतोऽपृच्छद् वृद्धान् नन्दपुरोगमान् ॥ २ ॥

Dù đã biết rõ, Đức Bhagavān Kṛṣṇa—Đấng Paramātmā thấy biết tất cả—vẫn khiêm cung cúi mình và hỏi các bậc trưởng lão, đứng đầu là Nanda Mahārāja.

Verse 3

कथ्यतां मे पित: कोऽयं सम्भ्रमो व उपागत: । किं फलं कस्य वोद्देश: केन वा साध्यते मख: ॥ ३ ॥

Śrī Kṛṣṇa nói: “Thưa cha, xin hãy giải thích cho con: nỗ lực lớn lao này nhằm việc gì? Kết quả mong cầu là gì, và dâng cho ai? Nếu đây là một lễ tế yajña, thì để làm hài lòng ai và sẽ được cử hành bằng phương thức nào?”

Verse 4

एतद् ब्रूहि महान् कामो मह्यं शुश्रूषवे पित: । न हि गोप्यं हि साधूनां कृत्यं सर्वात्मनामिह । अस्त्यस्वपरद‍ृष्टीनाममित्रोदास्तविद्विषाम् ॥ ४ ॥

Thưa cha, xin hãy nói cho con; con rất khao khát được biết và sẵn lòng lắng nghe với lòng tin kính. Việc làm của bậc thánh nhân—người xem mọi người như chính mình, không có ý niệm “của ta và của người”, và không phân biệt bạn, thù hay trung lập—không nên bị giữ kín nơi đây.

Verse 5

उदासीनोऽरिवद् वर्ज्य आत्मवत् सुहृदुच्यते ॥ ५ ॥

Người trung lập có thể tránh như kẻ thù, nhưng bạn hữu nên được xem như chính bản thân mình.

Verse 6

ज्ञात्वाज्ञात्वा च कर्माणि जनोऽयमनुतिष्ठति । विदुष: कर्मसिद्धि: स्याद् यथा नाविदुषो भवेत् ॥ ६ ॥

Trong đời này, người ta làm việc đôi khi biết rõ, đôi khi không biết rõ. Người có hiểu biết thì công việc được thành tựu; kẻ vô tri thì không như vậy.

Verse 7

तत्र तावत् क्रियायोगो भवतां किं विचारित: । अथवा लौकिकस्तन्मे पृच्छत: साधु भण्यताम् ॥ ७ ॥

Vì vậy, xin cha hãy giải thích rõ cho con: nghi lễ mà mọi người đang tiến hành đã được cân nhắc thế nào? Đây là nghi thức dựa theo śāstra, hay chỉ là tập tục của đời thường? Con đang hỏi—xin nói cho đúng đắn.

Verse 8

श्रीनन्द उवाच पर्जन्यो भगवानिन्द्रो मेघास्तस्यात्ममूर्तय: । तेऽभिवर्षन्ति भूतानां प्रीणनं जीवनं पय: ॥ ८ ॥

Nanda Mahārāja nói: Bhagavān Indra là đấng điều khiển mưa. Mây là những hiện thân đại diện của ngài; chúng trực tiếp đổ nước mưa, đem niềm hoan hỷ và sự nuôi sống cho mọi loài hữu tình.

Verse 9

तं तात वयमन्ये च वार्मुचां पतिमीश्वरम् । द्रव्यैस्तद्रेतसा सिद्धैर्यजन्ते क्रतुभिर्नरा: ॥ ९ ॥

Con ạ, không chỉ chúng ta mà nhiều người khác cũng thờ phụng Indra, đấng chủ tể của mây mang mưa. Họ dâng cúng bằng ngũ cốc và lễ vật được tạo thành từ chính sự tuôn đổ của ngài dưới dạng mưa, qua các nghi lễ tế tự.

Verse 10

तच्छेषेणोपजीवन्ति त्रिवर्गफलहेतवे । पुंसां पुरुषकाराणां पर्जन्य: फलभावन: ॥ १० ॥

Nhờ thọ nhận phần còn lại của các tế lễ dâng lên Indra, con người duy trì đời sống và đạt quả của ba mục tiêu: dharma, artha và kāma. Vì thế Indra, với tư cách Parjanya, được xem là tác nhân đem lại thành tựu quả báo cho người siêng năng nỗ lực.

Verse 11

य एनं विसृजेद् धर्मं परम्पर्यागतं नर: । कामाद् द्वेषाद्भ‍याल्लोभात्स वै नाप्नोति शोभनम् ॥ ११ ॥

Nguyên tắc dharma này dựa trên truyền thống chân chính. Ai khước từ nó vì dục vọng, thù hằn, sợ hãi hay tham lam, nhất định sẽ không đạt được điều lành và phúc phần tốt đẹp.

Verse 12

श्रीशुक उवाच वचो निशम्य नन्दस्य तथान्येषां व्रजौकसाम् । इन्द्राय मन्युं जनयन् पितरं प्राह केशव: ॥ १२ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Nghe những lời của Nanda và các bậc trưởng thượng ở Vraja, Keśava (Śrī Kṛṣṇa), với ý định khơi dậy cơn giận của Indra, đã thưa với cha mình như sau.

Verse 13

श्रीभगवानुवाच कर्मणा जायते जन्तु: कर्मणैव प्रलीयते । सुखं दु:खं भयं क्षेमं कर्मणैवाभिपद्यते ॥ १३ ॥

Đức Thế Tôn phán: Chúng sinh sinh ra do nghiệp và cũng diệt mất do nghiệp. Hạnh phúc, khổ đau, sợ hãi và an ổn đều là quả của nghiệp.

Verse 14

अस्ति चेदीश्वर: कश्चित्फलरूप्यन्यकर्मणाम् । कर्तारं भजते सोऽपि न ह्यकर्तु: प्रभुर्हि स: ॥ १४ ॥

Dẫu có Đấng Tối Cao ban phát quả báo cho mọi hành vi, Ngài cũng tùy thuộc nơi người hành động thật sự. Không có hành vi thì không thể nói đến việc ban quả.

Verse 15

किमिन्द्रेणेह भूतानां स्वस्वकर्मानुवर्तिनाम् । अनीशेनान्यथा कर्तुं स्वभावविहितं नृणाम् ॥ १५ ॥

Chúng sinh ở đời này phải chịu quả theo nghiệp riêng của mình. Indra không thể đổi thay số phận của con người vốn do bản tánh định sẵn; vậy cớ sao người ta phải thờ phụng ông?

Verse 16

स्वभावतन्त्रो हि जन: स्वभावमनुवर्तते । स्वभावस्थमिदं सर्वं सदेवासुरमानुषम् ॥ १६ ॥

Mỗi người bị chi phối bởi bản tánh đã điều kiện hóa, nên phải thuận theo bản tánh ấy. Toàn thể vũ trụ này—chư thiên, a-tu-la và loài người—đều đặt nền trên bản tánh của chúng sinh.

Verse 17

देहानुच्चावचाञ्जन्तु: प्राप्योत्सृजति कर्मणा । शत्रुर्मित्रमुदासीन: कर्मैव गुरुरीश्वर: ॥ १७ ॥

Chính do nghiệp mà chúng sinh bị ràng buộc nhận rồi bỏ các thân xác vật chất cao hay thấp. Nghiệp ấy là kẻ thù, bạn hữu, nhân chứng trung lập; cũng là thầy và đấng chi phối của họ.

Verse 18

तस्मात्सम्पूजयेत्कर्म स्वभावस्थ: स्वकर्मकृत् । अञ्जसा येन वर्तेत तदेवास्य हि दैवतम् ॥ १८ ॥

Vì vậy, người ta nên chí thành tôn thờ chính công việc của mình. Hãy ở đúng với bản tính và làm bổn phận riêng; điều giúp ta sống an ổn chính là thần linh đáng thờ của ta.

Verse 19

आजीव्यैकतरं भावं यस्त्वन्यमुपजीवति । न तस्माद् विन्दते क्षेमं जारान् नार्यसती यथा ॥ १९ ॥

Nếu điều thực sự nuôi sống ta là một thứ, mà ta lại nương tựa vào thứ khác, làm sao đạt lợi ích chân thật? Ấy như người đàn bà không chung thủy, theo tình nhân mà chẳng được lợi lạc thật.

Verse 20

वर्तेत ब्रह्मणा विप्रो राजन्यो रक्षया भुव: । वैश्यस्तु वार्तया जीवेच्छूद्रस्तु द्विजसेवया ॥ २० ॥

Bà-la-môn sống bằng học và dạy Veda; Sát-đế-lỵ sống bằng bảo hộ đất nước; Phệ-xá sống bằng thương nghiệp; và Thủ-đà sống bằng phụng sự các giai cấp hai-lần-sinh.

Verse 21

कृषिवाणिज्यगोरक्षा कुसीदं तूर्यमुच्यते । वार्ता चतुर्विधा तत्र वयं गोवृत्तयोऽनिशम् ॥ २१ ॥

Nghề nghiệp của Phệ-xá được nói có bốn: nông canh, thương mại, bảo hộ bò, và cho vay lấy lãi. Trong đó, chúng tôi luôn sống bằng việc bảo hộ bò.

Verse 22

सत्त्वं रजस्तम इति स्थित्युत्पत्त्यन्तहेतव: । रजसोत्पद्यते विश्वमन्योन्यं विविधं जगत् ॥ २२ ॥

Nguyên nhân của tạo thành, duy trì và hoại diệt là ba guṇa: sattva, rajas và tamas. Đặc biệt, rajas sinh ra vũ trụ; nhờ sự phối hợp nam nữ mà thế gian trở nên muôn vẻ.

Verse 23

रजसा चोदिता मेघा वर्षन्त्यम्बूनि सर्वत: । प्रजास्तैरेव सिध्यन्ति महेन्द्र: किं करिष्यति ॥ २३ ॥

Do bị thúc đẩy bởi tính rajas, mây đổ mưa khắp nơi; nhờ cơn mưa ấy muôn loài được nuôi dưỡng. Vậy Đại Đế Indra còn can dự gì vào sự sắp đặt này?

Verse 24

न न: पुरो जनपदा न ग्रामा न गृहा वयम् । वनौकसस्तात नित्यं वनशैलनिवासिन: ॥ २४ ॥

Thưa cha, chúng ta không có thành thị, không có xứ sở, không có làng mạc, cũng chẳng có nhà cửa. Chúng ta là người ở rừng; luôn sống trong rừng và trên đồi núi.

Verse 25

तस्माद् गवां ब्राह्मणानामद्रेश्चारभ्यतां मख: । य इन्द्रयागसम्भारास्तैरयं साध्यतां मख: ॥ २५ ॥

Vì vậy, hãy khởi sự lễ tế để làm vui lòng đàn bò, các bà-la-môn và núi Govardhana. Với mọi lễ vật đã chuẩn bị cho tế lễ Indra, hãy dùng chính chúng để cử hành lễ tế này thay thế.

Verse 26

पच्यन्तां विविधा: पाका: सूपान्ता: पायसादय: । संयावापूपशष्कुल्य: सर्वदोहश्च गृह्यताम् ॥ २६ ॥

Hãy nấu thật nhiều món, từ payasa (cơm sữa ngọt) đến các loại súp rau. Hãy làm nhiều thứ bánh cầu kỳ, cả nướng lẫn chiên. Và hãy đem tất cả sản phẩm từ sữa hiện có cho lễ tế này.

Verse 27

हूयन्तामग्नय: सम्यग्ब्राह्मणैर्ब्रह्मवादिभि: । अन्नं बहुगुणं तेभ्यो देयं वो धेनुदक्षिणा: ॥ २७ ॥

Các bà-la-môn tinh thông thần chú Veda hãy đúng nghi thức thỉnh mời và nhóm lên các lửa tế. Rồi hãy dâng cho họ thức ăn được chuẩn bị ngon lành, phong phú, và ban tặng bò cùng các lễ vật khác làm dakṣiṇā.

Verse 28

अन्येभ्यश्चाश्वचाण्डालपतितेभ्यो यथार्हत: । यवसं च गवां दत्त्वा गिरये दीयतां बलि: ॥ २८ ॥

Sau khi ban phát thức ăn thích đáng cho mọi người khác, kể cả những kẻ sa đọa như chó và kẻ ăn thịt chó, hãy cho bò ăn cỏ, rồi kính dâng lễ vật (bali) lên núi Govardhana.

Verse 29

स्वलङ्कृता भुक्तवन्त: स्वनुलिप्ता: सुवासस: । प्रदक्षिणां च कुरुत गोविप्रानलपर्वतान् ॥ २९ ॥

Sau khi mọi người đã ăn no thỏa, hãy trang sức đẹp đẽ, mặc y phục tốt, xoa thân bằng bột đàn hương, rồi đi nhiễu (pradakṣiṇā) quanh bò, các bà-la-môn, lửa tế và núi Govardhana.

Verse 30

एतन्मम मतं तात क्रियतां यदि रोचते । अयं गोब्राह्मणाद्रीणां मह्यं च दयितो मख: ॥ ३० ॥

Thưa cha, đó là ý của con; nếu cha thấy thuận, xin hãy thực hiện. Lễ tế này sẽ rất được lòng bò, các bà-la-môn và núi Govardhana, và cũng làm con hoan hỷ.

Verse 31

श्रीशुक उवाच कालात्मना भगवता शक्रदर्प जिघांसया । प्रोक्तं निशम्य नन्दाद्या: साध्वगृह्णन्त तद्वच: ॥ ३१ ॥

Śukadeva Gosvāmī nói: Bhagavān Śrī Kṛṣṇa, chính là Thời Gian đầy quyền năng, muốn phá tan lòng kiêu mạn của Indra. Nghe lời Ngài, Nanda và các bậc trưởng lão Vraja đã chấp nhận là đúng đắn.

Verse 32

तथा च व्यदधु: सर्वं यथाह मधुसूदन: । वाचयित्वा स्वस्त्ययनं तद्‌‌द्रव्येण गिरिद्विजान् ॥ ३२ ॥ उपहृत्य बलीन् सम्यगाद‍ृता यवसं गवाम् । गोधनानि पुरस्कृत्य गिरिं चक्रु: प्रदक्षिणम् ॥ ३३ ॥

Cộng đồng mục đồng đã làm mọi điều đúng như Madhusūdana chỉ dạy. Họ sắp đặt để các bà-la-môn tụng những thần chú cát tường svastyayana, rồi dùng lễ vật vốn dành cho tế lễ Indra để kính dâng bali lên núi Govardhana và các bà-la-môn. Họ cũng cho bò ăn cỏ. Sau đó, đặt bò, bò đực và bê con đi trước, họ đi nhiễu quanh Govardhana.

Verse 33

तथा च व्यदधु: सर्वं यथाह मधुसूदन: । वाचयित्वा स्वस्त्ययनं तद्‌‌द्रव्येण गिरिद्विजान् ॥ ३२ ॥ उपहृत्य बलीन् सम्यगाद‍ृता यवसं गवाम् । गोधनानि पुरस्कृत्य गिरिं चक्रु: प्रदक्षिणम् ॥ ३३ ॥

Bấy giờ cộng đồng mục đồng làm mọi việc đúng như Madhusūdana, Śrī Kṛṣṇa, đã chỉ dạy. Họ mời các bà-la-môn tụng đọc những thần chú Veda cát tường, rồi dùng lễ vật vốn dành cho tế lễ Indra để kính cẩn dâng bāli lên Girirāja Govardhana và các bà-la-môn. Họ cũng cho bò ăn cỏ, rồi đặt bò, bò đực và bê con đi trước, cùng nhau đi nhiễu quanh núi Govardhana.

Verse 34

अनांस्यनडुद्युक्तानि ते चारुह्य स्वलङ्कृता: । गोप्यश्च कृष्णवीर्याणि गायन्त्य: सद्विजाशिष: ॥ ३४ ॥

Rồi các gopī trang sức lộng lẫy đi theo, ngồi trên xe do bò đực kéo. Họ ca hát những chiến công và vinh quang của Śrī Kṛṣṇa; tiếng hát ấy hòa cùng lời chúc phúc cát tường do các bà-la-môn tụng niệm.

Verse 35

कृष्णस्त्वन्यतमं रूपं गोपविश्रम्भणं गत: । शैलोऽस्मीति ब्रुवन् भूरि बलिमादद् बृहद्वपु: ॥ ३५ ॥

Rồi để gieo vững niềm tin cho các gopa, Śrī Kṛṣṇa hiện ra một hình tướng chưa từng có, to lớn phi thường. Ngài tuyên bố: “Ta chính là Núi Govardhana!” và tiếp nhận, thọ hưởng những lễ vật bāli dồi dào.

Verse 36

तस्मै नमो व्रजजनै: सह चक्र आत्मनात्मने । अहो पश्यत शैलोऽसौ रूपी नोऽनुग्रहं व्यधात् ॥ ३६ ॥

Cùng với dân Vraja, Chúa Kṛṣṇa cúi lạy hình tướng hiện ra của Núi Govardhana—như thể Ngài tự đảnh lễ chính mình. Rồi Ngài nói: “Hãy xem! Ngọn núi này đã hiện thân và ban ân huệ cho chúng ta!”

Verse 37

एषोऽवजानतो मर्त्यान् कामरूपी वनौकस: । हन्ति ह्यस्मै नमस्याम: शर्मणे आत्मनो गवाम् ॥ ३७ ॥

“Núi Govardhana này là bậc cư ngụ nơi rừng, có thể tùy ý hiện ra bất cứ hình dạng nào. Ngài sẽ trừng phạt những kẻ phàm nhân khinh nhờn. Vì thế, để được an ổn cho chúng ta và cho đàn bò của chúng ta, hãy đảnh lễ Ngài.”

Verse 38

इत्यद्रिगोद्विजमखं वासुदेवप्रचोदिता: । यथा विधाय ते गोपा सहकृष्णा व्रजं ययु: ॥ ३८ ॥

Như vậy, được Thượng Đế Vāsudeva khích lệ, các mục đồng đã cử hành đúng nghi lễ tế tự dâng lên núi Govardhana, đàn bò và các bà-la-môn, rồi cùng Śrī Kṛṣṇa trở về làng Vraja.