Adhyaya 23

Verse 1

मैत्रेय उवाच दृष्ट्वात्मानं प्रवयसमेकदा वैन्य आत्मवान् । आत्मना वर्धिताशेषस्वानुसर्ग: प्रजापति: ॥ १ ॥ जगतस्तस्थुषश्चापि वृत्तिदो धर्मभृत्सताम् । निष्पादितेश्वरादेशो यदर्थमिह जज्ञिवान् ॥ २ ॥ आत्मजेष्वात्मजां न्यस्य विरहाद्रुदतीमिव । प्रजासु विमन:स्वेक: सदारोऽगात्तपोवनम् ॥ ३ ॥

Maitreya nói: Ở giai đoạn cuối đời, khi Vainya Pṛthu thấy mình đã già, vị đại hồn ấy—một prajāpati nuôi dưỡng sinh kế cho muôn loài động và bất động, và là người nâng đỡ dharma cho các bậc hiền thánh—đã thi hành mệnh lệnh của Bhagavān trong sự hòa hợp trọn vẹn với Ngài. Rồi Ngài phân chia mọi phú quý đã tích lũy cho tất cả chúng sinh theo đúng dharma, giao phó trái đất—được xem như người con gái—cho các con trai. Dân chúng gần như khóc than vì ly biệt; Ngài rời họ, cùng hoàng hậu đi một mình vào rừng tu khổ hạnh.

Verse 2

मैत्रेय उवाच दृष्ट्वात्मानं प्रवयसमेकदा वैन्य आत्मवान् । आत्मना वर्धिताशेषस्वानुसर्ग: प्रजापति: ॥ १ ॥ जगतस्तस्थुषश्चापि वृत्तिदो धर्मभृत्सताम् । निष्पादितेश्वरादेशो यदर्थमिह जज्ञिवान् ॥ २ ॥ आत्मजेष्वात्मजां न्यस्य विरहाद्रुदतीमिव । प्रजासु विमन:स्वेक: सदारोऽगात्तपोवनम् ॥ ३ ॥

Maitreya nói—vào giai đoạn cuối đời, khi Mahārāja Pṛthu thấy mình đã già, bậc đại hồn ấy, vua của thế gian, đã phân chia mọi phú quý mình tích lũy cho tất cả chúng sinh, hữu động và vô động, theo đúng dharma, và sắp đặt sinh kế cho mọi người. Sau khi thi hành mệnh lệnh của Đấng Tối Thượng một cách hoàn toàn hòa hợp, ngài giao phó trái đất—được xem như người con gái—cho các con trai. Rồi, rời khỏi thần dân đang than khóc vì ly biệt, ngài cùng hoàng hậu một mình vào rừng tu khổ hạnh.

Verse 3

मैत्रेय उवाच दृष्ट्वात्मानं प्रवयसमेकदा वैन्य आत्मवान् । आत्मना वर्धिताशेषस्वानुसर्ग: प्रजापति: ॥ १ ॥ जगतस्तस्थुषश्चापि वृत्तिदो धर्मभृत्सताम् । निष्पादितेश्वरादेशो यदर्थमिह जज्ञिवान् ॥ २ ॥ आत्मजेष्वात्मजां न्यस्य विरहाद्रुदतीमिव । प्रजासु विमन:स्वेक: सदारोऽगात्तपोवनम् ॥ ३ ॥

Maitreya nói—vào giai đoạn cuối đời, khi Mahārāja Pṛthu thấy mình đã già, bậc đại hồn ấy, vua của thế gian, đã phân chia mọi phú quý mình tích lũy cho tất cả chúng sinh, hữu động và vô động, theo đúng dharma, và sắp đặt sinh kế cho mọi người. Sau khi thi hành mệnh lệnh của Đấng Tối Thượng một cách hoàn toàn hòa hợp, ngài giao phó trái đất—được xem như người con gái—cho các con trai. Rồi, rời khỏi thần dân đang than khóc vì ly biệt, ngài cùng hoàng hậu một mình vào rừng tu khổ hạnh.

Verse 4

तत्राप्यदाभ्यनियमो वैखानससुसम्मते । आरब्ध उग्रतपसि यथा स्वविजये पुरा ॥ ४ ॥

Tại đó, Mahārāja Pṛthu vẫn nghiêm trì các quy định của đời sống vānāprastha được truyền thống Vaikhānasa tôn trọng, và thực hành khổ hạnh nghiêm khắc trong rừng. Ngài chuyên chú vào việc ấy nghiêm túc như trước kia từng nghiêm túc trong việc trị quốc và chinh phục.

Verse 5

कन्दमूलफलाहार: शुष्कपर्णाशन: क्‍वचित् । अब्भक्ष: कतिचित्पक्षान् वायुभक्षस्तत: परम् ॥ ५ ॥

Trong rừng khổ hạnh, Mahārāja Pṛthu khi thì ăn củ và rễ cây, khi thì ăn trái và lá khô. Có nhiều tuần ngài chỉ uống nước; và cuối cùng ngài sống giản dị chỉ bằng hơi thở, như thể lấy không khí làm thức ăn.

Verse 6

ग्रीष्मे पञ्चतपा वीरो वर्षास्वासारषाण्मुनि: । आकण्ठमग्न: शिशिरे उदके स्थण्डिलेशय: ॥ ६ ॥

Theo nguyên tắc sống rừng và bước chân các bậc hiền triết, Pṛthu Mahārāja thực hành “ngũ nhiệt” vào mùa hè, chịu những trận mưa xối xả vào mùa mưa, và mùa đông thì đứng trong nước đến tận cổ. Khi ngủ, ngài chỉ nằm trên nền đất đơn sơ.

Verse 7

तितिक्षुर्यतवाग्दान्त ऊर्ध्वरेता जितानिल: । आरिराधयिषु: कृष्णमचरत्तप उत्तमम् ॥ ७ ॥

Mahārāja Pṛthu đã thực hành khổ hạnh tối thượng để chế ngự lời nói và các giác quan, giữ gìn tinh lực không phóng xuất và điều phục prāṇa-vāyu trong thân. Tất cả chỉ nhằm làm hài lòng Śrī Kṛṣṇa; không có mục đích nào khác.

Verse 8

तेन क्रमानुसिद्धेन ध्वस्तकर्ममलाशय: । प्राणायामै: सन्निरुद्धषड्‌वर्गश्छिन्नबन्धन: ॥ ८ ॥

Nhờ khổ hạnh được thành tựu dần dần như thế, Mahārāja Pṛthu tiêu trừ mọi cặn bẩn của tâm thức ham quả báo nghiệp. Ngài thực hành prāṇāyāma để chế ngự sáu nhóm thúc đẩy của tâm và giác quan, cắt đứt ràng buộc, và hoàn toàn thoát khỏi dục vọng cầu quả.

Verse 9

सनत्कुमारो भगवान् यदाहाध्यात्मिकं परम् । योगं तेनैव पुरुषमभजत्पुरुषर्षभ: ॥ ९ ॥

Vì thế, Mahārāja Pṛthu—bậc ưu tú trong loài người—đã đi theo con đường yoga tâm linh tối thượng mà Bhagavān Sanat-kumāra chỉ dạy; tức là ngài thờ phụng Đấng Tối Thượng, Śrī Kṛṣṇa.

Verse 10

भगवद्धर्मिण: साधो: श्रद्धया यतत: सदा । भक्तिर्भगवति ब्रह्मण्यनन्यविषयाभवत् ॥ १० ॥

Mahārāja Pṛthu, bậc hiền thánh sống theo bhagavata-dharma, luôn tinh tấn với lòng śraddhā. Nhờ vậy, bhakti một lòng hướng về Bhagavān Śrī Kṛṣṇa—Đấng che chở hàng brāhmaṇa—đã phát triển và trở nên kiên cố, không lay chuyển.

Verse 11

तस्यानया भगवत: परिकर्मशुद्ध सत्त्वात्मनस्तदनुसंस्मरणानुपूर्त्या । ज्ञानं विरक्तिमदभून्निशितेन येन चिच्छेद संशयपदं निजजीवकोशम् ॥ ११ ॥

Nhờ thường xuyên phụng sự bhakti, Mahārāja Pṛthu có tâm thức siêu việt, luôn tưởng niệm chân sen của Chúa. Từ đó phát sinh tri kiến viên mãn và sự ly tham; bằng tri kiến sắc bén ấy, ngài chặt đứt gốc rễ nghi hoặc và được giải thoát khỏi móng vuốt của ngã chấp cùng quan niệm vật chất về đời sống.

Verse 12

छिन्नान्यधीरधिगतात्मगतिर्निरीह- स्तत्तत्यजेऽच्छिनदिदं वयुनेन येन । तावन्न योगगतिभिर्यतिरप्रमत्तो यावद्गदाग्रजकथासु रतिं न कुर्यात् ॥ १२ ॥

Khi đã hoàn toàn thoát khỏi ý niệm đồng nhất mình với thân xác, Mahārāja Pṛthu chứng ngộ Śrī Kṛṣṇa ngự trong tim muôn loài với tư cách Paramātmā. Nhờ nhận mọi chỉ dạy trực tiếp từ Ngài trong nội tâm, ông từ bỏ các pháp tu yoga và jñāna khác; ngay cả sự thành tựu của chúng cũng không còn hấp dẫn. Ông thấu hiểu rằng bhakti đối với Kṛṣṇa là mục đích tối hậu của đời sống; nếu các yogī và jñānī không khởi lòng say mê kṛṣṇa-kathā, ảo tưởng về tồn tại của họ không thể tiêu tan.

Verse 13

एवं स वीरप्रवर: संयोज्यात्मानमात्मनि । ब्रह्मभूतो द‍ृढं काले तत्याज स्वं कलेवरम् ॥ १३ ॥

Như vậy, Mahārāja Pṛthu, bậc anh hùng tối thượng, hợp nhất tự ngã vào trong Ātman và đặt tâm kiên cố nơi đôi chân sen của Śrī Kṛṣṇa. Rồi, an trụ trọn vẹn trên bình diện brahma-bhūta, đến đúng thời ông xả bỏ thân vật chất của mình.

Verse 14

सम्पीड्य पायुं पार्ष्णिभ्यां वायुमुत्सारयञ्छनै: । नाभ्यां कोष्ठेष्ववस्थाप्य हृदुर:कण्ठशीर्षणि ॥ १४ ॥

Trong một tư thế ngồi yoga đặc biệt, Mahārāja Pṛthu dùng mắt cá chân khóa cửa hậu môn, ép bắp chân phải và trái, rồi từ từ nâng prāṇa-vāyu lên. Ông đặt nó tại vòng rốn, đưa qua tim và cổ họng, và cuối cùng đẩy lên trung tâm giữa hai chân mày.

Verse 15

उत्सर्पयंस्तु तं मूर्ध्नि क्रमेणावेश्य नि:स्पृह: । वायुं वायौ क्षितौ कायं तेजस्तेजस्ययूयुजत् ॥ १५ ॥

Bằng cách ấy, Mahārāja Pṛthu dần dần nâng prāṇa-vāyu lên đến lỗ trên đỉnh sọ, và mọi dục vọng vật chất đều lặng tắt. Rồi ông lần lượt hòa nhập khí sống vào tổng thể của khí, thân vào tổng thể của đất, và hỏa lực trong thân vào tổng thể của lửa.

Verse 16

खान्याकाशे द्रवं तोये यथास्थानं विभागश: । क्षितिमम्भसि तत्तेजस्यदो वायौ नभस्यमुम् ॥ १६ ॥

Như vậy, tùy theo vị trí của các phần trong thân, Mahārāja Pṛthu hòa nhập các lỗ của giác quan vào ākāśa (hư không), và các chất lỏng của thân như máu cùng các dịch tiết vào tổng thể của nước, đúng theo phần của chúng. Rồi ông lần lượt hòa nhập đất vào nước, nước vào lửa, lửa vào khí, và khí vào hư không, v.v.

Verse 17

इन्द्रियेषु मनस्तानि तन्मात्रेषु यथोद्भवम् । भूतादिनामून्युत्कृष्य महत्यात्मनि सन्दधे ॥ १७ ॥

Ngài hợp nhất tâm (manas) vào các căn (indriya), các căn vào các đối tượng vi tế (tanmātra) theo đúng vị trí; rồi hợp nhất ngã chấp vật chất (ahaṅkāra) vào mahat-tattva, năng lượng tổng thể.

Verse 18

तं सर्वगुणविन्यासं जीवे मायामये न्यधात् । तं चानुशयमात्मस्थमसावनुशयी पुमान् । ज्ञानवैराग्यवीर्येण स्वरूपस्थोऽजहात्प्रभु: ॥ १८ ॥

Pṛthu Mahārāja dâng trọn sự sắp đặt các phẩm tính và mọi danh xưng huyễn hóa của linh hồn lên Đấng Tối Cao điều khiển năng lượng māyā. Nhờ trí tuệ, ly tham và sức mạnh bhakti, ngài an trú trong bản tánh (ý thức Kṛṣṇa) và xả thân như một prabhu, bậc làm chủ các căn.

Verse 19

अर्चिर्नाम महाराज्ञी तत्पत्‍न्यनुगता वनम् । सुकुमार्यतदर्हा च यत्पद्‌भ्यां स्पर्शनं भुव: ॥ १९ ॥

Hoàng hậu Arci, chánh phi của Pṛthu Mahārāja, theo chồng vào rừng. Thân thể nàng vốn mềm mại của bậc vương hậu, không đáng phải sống nơi hoang dã, nhưng nàng tự nguyện đặt đôi chân sen chạm đất.

Verse 20

अतीव भर्तुर्व्रतधर्मनिष्ठया शुश्रूषया चार्षदेहयात्रया । नाविन्दतार्तिं परिकर्शितापि सा प्रेयस्करस्पर्शनमाननिर्वृति: ॥ २० ॥

Dù không quen gian khổ, Hoàng hậu Arci vẫn kiên định theo giới hạnh của chồng và phụng sự như các đại hiền. Nàng nằm trên đất, chỉ ăn trái, hoa và lá nên gầy yếu, nhưng vì niềm an lạc khi hầu hạ phu quân, nàng không cảm thấy khó nhọc.

Verse 21

देहं विपन्नाखिलचेतनादिकं पत्यु: पृथिव्या दयितस्य चात्मन: । आलक्ष्य किञ्चिच्च विलप्य सा सती चितामथारोपयदद्रिसानुनि ॥ २१ ॥

Khi Hoàng hậu Arci thấy thân thể phu quân—người đầy lòng thương xót với nàng, với trái đất và với dân chúng—nay không còn dấu hiệu sinh khí, nàng than khóc một lúc. Rồi trên đỉnh đồi, nàng dựng giàn hỏa táng và đặt thi thể chồng lên đó.

Verse 22

विधाय कृत्यं ह्रदिनीजलाप्लुता दत्त्वोदकं भर्तुरुदारकर्मण: । नत्वा दिविस्थांस्त्रिदशांस्त्रि: परीत्य विवेश वह्निं ध्यायती भर्तृपादौ ॥ २२ ॥

Sau đó hoàng hậu cử hành các nghi lễ tang cần thiết, tắm trong sông rồi dâng nước cúng (tarpaṇa) cho phu quân có công hạnh cao quý. Bà đảnh lễ các chư thiên trên không trung, đi nhiễu quanh giàn lửa ba vòng, và trong khi quán niệm đôi chân sen của chồng, bà bước vào ngọn lửa.

Verse 23

विलोक्यानुगतां साध्वीं पृथुं वीरवरं पतिम् । तुष्टुवुर्वरदा देवैर्देवपत्‍न्य: सहस्रश: ॥ २३ ॥

Khi chứng kiến Arci, người vợ trinh chính, theo bước phu quân Pṛthu—bậc anh hùng tối thượng—hàng ngàn phu nhân của chư thiên, cùng với các phu quân của họ, vô cùng hoan hỷ và dâng lời tán thán lên hoàng hậu.

Verse 24

कुर्वत्य: कुसुमासारं तस्मिन्मन्दरसानुनि । नदत्स्वमरतूर्येषु गृणन्ति स्म परस्परम् ॥ २४ ॥

Khi ấy chư thiên đứng trên đỉnh núi Mandara, tiếng nhạc trời vang dội. Các phu nhân của họ rải mưa hoa xuống giàn hỏa táng và nói với nhau như sau.

Verse 25

देव्य ऊचु: अहो इयं वधूर्धन्या या चैवं भूभुजां पतिम् । सर्वात्मना पतिं भेजे यज्ञेशं श्रीर्वधूरिव ॥ २५ ॥

Các phu nhân chư thiên nói: “Ôi, nàng dâu này thật phước lành! Nàng đã phụng sự phu quân—bậc đế vương của các vua trên trần thế—bằng trọn tâm, lời và thân, như Śrī (Nữ thần Tài Lộc) phụng sự Yajñeśa, tức Viṣṇu.”

Verse 26

सैषा नूनं व्रजत्यूर्ध्वमनु वैन्यं पतिं सती । पश्यतास्मानतीत्यार्चिर्दुर्विभाव्येन कर्मणा ॥ २६ ॥

Các phu nhân chư thiên tiếp lời: “Hãy xem! Arci, người phụ nữ trinh chính này, nhờ công đức khó thể lường, đang theo phu quân Vainya Pṛthu bay lên cao, vượt khỏi tầm mắt của chúng ta.”

Verse 27

तेषां दुरापं किं त्वन्यन्मर्त्यानां भगवत्पदम् । भुवि लोलायुषो ये वै नैष्कर्म्यं साधयन्त्युत ॥ २७ ॥

Trong cõi thế gian này, đời người ngắn ngủi và mong manh; nhưng ai chuyên tâm phụng sự bhakti đối với Bhagavan sẽ đạt đến Bhagavat-pada. Với những bhakta như vậy, không điều gì là khó đạt.

Verse 28

स वञ्चितो बतात्मध्रुक् कृच्छ्रेण महता भुवि । लब्ध्वापवर्ग्यं मानुष्यं विषयेषु विषज्जते ॥ २८ ॥

Người đã được thân người—cơ hội để đạt giải thoát—mà vẫn nhọc nhằn theo đuổi nghiệp cầu quả và chìm trong dục cảnh, phải được xem là kẻ tự phản bội mình và bị lừa dối, như thể ghen ghét chính bản thân.

Verse 29

मैत्रेय उवाच स्तुवतीष्वमरस्त्रीषु पतिलोकं गता वधू: । यं वा आत्मविदां धुर्यो वैन्य: प्रापाच्युताश्रय: ॥ २९ ॥

Maitreya nói: Hỡi Vidura, khi các phu nhân của chư thiên đang ca tụng như thế, Hoàng hậu Arci đã đến cõi của phu quân mình—cõi mà Vainya Prthu, bậc đứng đầu trong những người tự chứng và nương tựa Acyuta, đã đạt được.

Verse 30

इत्थम्भूतानुभावोऽसौ पृथु: स भगवत्तम: । कीर्तितं तस्य चरितमुद्दामचरितस्य ते ॥ ३० ॥

Maitreya tiếp lời: Như vậy, Maharaja Prthu—bậc tối thượng trong các bhakta—rất hùng lực, rộng lượng và cao cả. Ta đã thuật lại cho ngươi về hạnh trạng của ngài hết mức có thể.

Verse 31

य इदं सुमहत्पुण्यं श्रद्धयावहित: पठेत् । श्रावयेच्छृणुयाद्वापि स पृथो: पदवीमियात् ॥ ३१ ॥

Ai với lòng tin và sự chú tâm mà đọc, nghe, hoặc giúp người khác được nghe câu chuyện đại phúc về Maharaja Prthu, người ấy chắc chắn đạt đến địa vị và cõi mà Prthu đã đạt—tức trở về Vaikuntha, về bên Thượng Đế.

Verse 32

ब्राह्मणो ब्रह्मवर्चस्वी राजन्यो जगतीपति: । वैश्य: पठन् विट्पति: स्याच्छूद्र: सत्तमतामियात् ॥ ३२ ॥

Ai nghe về các đặc tính của Mahārāja Pṛthu: nếu là bà-la-môn thì được viên mãn oai lực brāhmaṇa; nếu là sát-đế-lỵ thì trở thành vua chúa của thế gian; nếu là phệ-xá thì làm chủ các phệ-xá và nhiều gia súc; còn nếu là thủ-đà-la thì trở thành bhakta tối thượng.

Verse 33

त्रि: कृत्व इदमाकर्ण्य नरो नार्यथवाद‍ृता । अप्रज: सुप्रजतमो निर्धनो धनवत्तम: ॥ ३३ ॥

Dù là nam hay nữ—ai với lòng tôn kính mà nghe câu chuyện về Mahārāja Pṛthu này ba lần, nếu không con sẽ trở thành cha mẹ của nhiều con, và nếu nghèo sẽ trở nên vô cùng giàu có.

Verse 34

अस्पष्टकीर्ति: सुयशा मूर्खो भवति पण्डित: । इदं स्वस्त्ययनं पुंसाममङ्गल्यनिवारणम् ॥ ३४ ॥

Người chưa được biết đến cũng trở nên danh tiếng, kẻ ngu dốt cũng thành bậc học giả. Việc nghe các chuyện về Mahārāja Pṛthu là điềm lành tối thượng cho con người, xua tan mọi điều bất tường.

Verse 35

धन्यं यशस्यमायुष्यं स्वर्ग्यं कलिमलापहम् । धर्मार्थकाममोक्षाणां सम्यक्सिद्धिमभीप्सुभि: । श्रद्धयैतदनुश्राव्यं चतुर्णां कारणं परम् ॥ ३५ ॥

Nghe chuyện về Mahārāja Pṛthu là phước lành, đem danh tiếng, tăng thọ mạng, đưa đến cõi trời và tẩy sạch ô nhiễm của thời Kali. Ai mong thành tựu đúng đắn bốn mục tiêu: dharma, artha, kāma và mokṣa, nên nghe với lòng śraddhā; đây là nhân tối thượng của cả bốn.

Verse 36

विजयाभिमुखो राजा श्रुत्वैतदभियाति यान् । बलिं तस्मै हरन्त्यग्रे राजान: पृथवे यथा ॥ ३६ ॥

Nếu một vị vua mong chiến thắng và quyền cai trị, trước khi xuất chinh trên chiến xa mà tụng/niệm câu chuyện về Mahārāja Pṛthu ba lần, thì các vua chư hầu sẽ tự động dâng mọi thứ thuế cống và lễ vật cho ông—như đã dâng cho Pṛthu—chỉ theo mệnh lệnh của ông.

Verse 37

मुक्तान्यसङ्गो भगवत्यमलां भक्तिमुद्वहन् । वैन्यस्य चरितं पुण्यं श‍ृणुयाच्छ्रावयेत्पठेत् ॥ ३७ ॥

Dù là người sùng kính thanh tịnh, đã giải thoát và không vướng mắc, đang mang giữ bhakti trong sạch đối với Bhagavān, vẫn nên lắng nghe, đọc tụng và khuyến khích người khác nghe về thánh hạnh của Mahārāja Pṛthu (Vainya).

Verse 38

वैचित्रवीर्याभिहितं महन्माहात्म्यसूचकम् । अस्मिन् कृतमतिमर्त्यं पार्थवीं गतिमाप्नुयात् ॥ ३८ ॥

Đây là lời thuật của Vaicitravīrya, nêu bày đại vinh quang. Ai đặt tâm nơi đó, dù là phàm nhân cũng đạt cảnh giới tối thượng như Mahārāja Pṛthu.

Verse 39

अनुदिनमिदमादरेण श‍ृण्वन् पृथुचरितं प्रथयन् विमुक्तसङ्ग: । भगवति भवसिन्धुपोतपादे स च निपुणां लभते रतिं मनुष्य: ॥ ३९ ॥

Ai mỗi ngày với lòng tôn kính lắng nghe, tụng đọc và truyền dương Pṛthu-carita, sẽ lìa mọi ràng buộc và đạt niềm ái mộ vững bền nơi chân sen của Chúa, con thuyền vượt biển vô minh.