Mantra 1

Sukta 105

Sanskrit (Devanagari)

दैव्यं वचः। अपक्रामन् पौरुषेयाद् वृणानो दैव्यं वचः । प्रणीतीरभ्यावर्तस्व विश्वेभिः सखिभिः सह

IAST Transliteration

apakrā́man paúruṣeyād vṛṇānó daivyáṃ vácáḥ | praṇī́tīr abhyā́vartasva víśvebhíḥ sákhíbhiḥ sahá ||

English Translation (Griffith/Whitney)

Stepping away from what is merely human, choosing the divine utterance, turn thee back to the right leadings, together with all thy friends.

Translation

Hãy bước lùi khỏi điều chỉ thuộc về phàm nhân, chọn lấy lời thiêng (daivyaṃ vacaḥ); cùng với mọi bằng hữu, hãy quay trở về với sự dẫn dắt đúng đắn (pranīti).

Word by Word

• दैव्यम्: divine, heavenly
• दैव्यम्: विशेषण (कर्म/उद्देश्य-वाचक) — ‘वचः’ का
• Type: Adjective
• Root: दैव्य (प्रातिपदिक; देव-तद्धित)

• वचः: speech, utterance, word
• वचः: कर्म (उच्चारण/ग्रहण का विषय) / उद्देश्य
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)

• अपक्रामन्: step away, depart
• अपक्रामन्: क्रिया (आज्ञा) — कर्ता: (त्वम्) निहित
• Type: Verb
• Root: अप-क्रम् (धातु)

• पौरुषेयात्: from what is human-made / of human origin
• पौरुषेयात्: अपादान
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: पौरुषेय (प्रातिपदिक; पुरुष-तद्धित)

• वृणानः: choosing, selecting
• वृणानः: कर्तृ-विशेषण (कर्तरि) — (अहं/त्वम्) निहित
• Type: Participle
• Root: √वृ (वृणुते ‘to choose’)

• दैव्यम्: divine
• दैव्यम्: विशेषण (कर्म/उद्देश्य-वाचक) — ‘वचः’ का
• Type: Adjective
• Root: दैव्य (प्रातिपदिक; देव-तद्धित)

• वचः: speech, word
• वचः: कर्म (ग्रहण/उच्चारण का विषय)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)

• प्रणीतिः: guidances, leadings, right directions
• प्रणीतिः: कर्म (अभ्यावर्तन का विषय) / सहचर्य-वाचक
• Type: Noun
• Root: प्र-नी (धातु) → प्रणीतिः (प्रातिपदिक, भाववाचक)

• अभि: towards, unto
• अभि: क्रियाविशेषण (दिशा/सम्प्राप्ति)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि

• आवर्तस्व: return, turn back
• आवर्तस्व: क्रिया (आज्ञा) — कर्ता: (त्वम्) निहित
• Type: Verb
• Root: आ-√वृत् (आवर्तते ‘to return/turn back’)

• विश्वेभिः: with all
• विश्वेभिः: करण/सह (सहचर्ये) — ‘सखिभिः’ का विशेषण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: विश्व (सर्व-प्रातिपदिक)

• सखिभिः: with (your) friends, companions
• सखिभिः: सह/करण (सहचर्य)
• Type: Noun
• Root: सखि (प्रातिपदिक)

• सह: together with
• सह: सहचर्य-प्रदर्शक (तृतीया-संबन्धी)
• Type: Indeclinable
• Root: सह

Attribution

Rishi: Atharvanic tradition (unspecified in the provided excerpt)

Devata: Daivya Vāc (Divine Speech) / Praṇīti (Right Guidance) as operative abstractions

Chandas: Anuṣṭubh (probable; compact two-line structure).

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":null,"emotional_arc":"From renunciation of confusion to calm re-entry into right guidance with companionship.","listener_experience":"Relief, clarity, belonging; a gentle but firm inner correction.","intensity":3}