Mantra 15

Sukta 17

Sanskrit (Devanagari)

नास्य श्वेतः कृष्णकर्णो धुरि युक्तो महीयते । यस्मिन् राष्ट्रे निरुध्यते ब्रह्मजायाचित्त्या

IAST Transliteration

nā́syā śvetáḥ kṛ́ṣṇakarṇo dhurí yuktó mahīyate | yásmin rāṣṭré nirudhyáte brahmajāyā́cittyā ||

English Translation (Griffith/Whitney)

No white, black-eared beast of his, yoked at the draught, is exalted or thrives, in that realm wherein one is held in check for intent toward the Brahman’s wife.

Translation

Con vật của hắn, lông trắng tai đen, dù bị ách vào càng để kéo, cũng không được tôn vinh, không thịnh vượng. Trong vương quốc ấy, ai khởi ý nghĩ tà hướng đến vợ của Bà-la-môn (brahmajāyā) thì bị giam giữ, bị chế ngự.

Word by Word

• न: not
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• अस्य: of this/its
• अस्य: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: इदम् (प्रातिपदिक: अस्मद्/इदम्-प्रत्ययात्मक सर्वनाम)

• श्वेतः: white
• श्वेतः: Kartā (as subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: श्वेत (प्रातिपदिक)

• कृष्णकर्णः: black-eared
• कृष्णकर्णः: Kartā (as subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: कृष्णकर्ण (प्रातिपदिक; कर्मधारय/बहुव्रीहि-समास: ‘कृष्णः कर्णः यस्य’)

• धुरि: on the yoke/at the yoke
• धुरि: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: धुर्/धुरी (प्रातिपदिक)

• युक्तः: yoked, harnessed
• युक्तः: Kartā (as subject-qualifier)
• Type: Participle (Adjective)
• Root: युज् (धातु) → युक्त (कृदन्त, भूतकर्मणि/क्त)

• महीयते: is magnified / is honored
• महीयते: Kriyā (predicate)
• Type: Verb
• Root: मह् (धातु) / महीयते (आत्मनेपद, denominative/causative-like ‘to be honored/grow great’)

• यस्मिन्: in which
• यस्मिन्: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• राष्ट्रे: in the kingdom/realm
• राष्ट्रे: Adhikaraṇa
• Type: Noun
• Root: राष्ट्र (प्रातिपदिक)

• निरुध्यते: is restrained/blocked/shut in
• निरुध्यते: Kriyā (predicate)
• Type: Verb
• Root: नि + रुध् (धातु)

• ब्रह्मजाया: Brahman’s wife / the Brahman-priest’s wife
• ब्रह्मजाया: Kartā (subject)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मजाया (प्रातिपदिक; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘ब्रह्मणः जाया’)

• चित्त्या: by intention/thought; by resolve
• चित्त्या: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: चित्ति (प्रातिपदिक)

Attribution

Rishi: Atharvanic/Angirasic

Devata: Nirodha; implicit guardians of cattle-wealth

Chandas: Anuṣṭubh

Mantra Rasa

{"primary_rasa":"raudra","secondary_rasa":"bhayankara","emotional_arc":"From concrete wealth-image to threat of loss; ends with the binding refrain.","listener_experience":"A deterrent fear tied to livelihood; a sense that dharma governs prosperity.","intensity":8}